Túrkııamen kelisim alǵashqy nátıjesin berýde
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn jýrnalısterge bergen suhbatynda Ankara men Brıýssel arasynda qol jetkizilgen mıgrasııalyq kelisim alǵashqy nátıjelerin bergendigin málimdedi.
«Eýropaǵa tóngen mıgrasııalyq aǵyn senimdi túrde tómendeı bastady. Túrkııa óz mindettemesin tolyq qamtamasyz etýde. Sırııamen shekara neǵurlym senimdi túrde kúzetilýde. Sondyqtan Eýroodaq aýmaǵyndaǵy jańa lańkestik táýekeli burynǵyǵa qaraǵanda edáýir azaıdy», dep atap kórsetti halyqaralyq uıymnyń bas hatshysy. Eýropalyq elderdiń negizgi problemasy osy elder odaǵynyń aýmaǵyna jasyryn túrde enip, óńirdiń iri qalalaryna taraǵan bosqyndar bolyp kelgen bolatyn. Olar ózderi taraǵan jerlerde etnosaralyq jáne qoǵamdyq shıelenistiń oshaǵyn týyndatqan edi.
«Endi bul problema sheshimin tapty. Barlyq mıgranttar eýropalyq memleketter aýmaǵyna tek qana qajetti qujattardy qoldaryna ustap keletin jáne EO elderi mıgrasııalyq qyzmetteriniń esebinde turatyn boldy», dep atap kórsetti Pan Gı Mýn.
Munyń aldynda, 2016 jyldyń alǵashqy úsh aıynda Eýropaǵa teńiz joldarymen 165 myń bosqynnyń kelgendigi habarlanǵan bolatyn.
Germanııaǵa kelimsekter aǵyny azaıdy
«Grekııa arqyly keletin jol jabylǵannan keıin, Germanııaǵa bosqyndar aǵyny edáýir azaıdy», dep málimdedi osy eldiń kansleri Angela Merkel.
Onyń aıtýynsha, Germanııa Balkan marshrýty jabylǵannan keıin budan edáýir paıda kóre bastady. Basqa da birqatar eýropalyq memleketterden keletin mıgranttar aǵyny azaıdy.
Alaıda, Grekııanyń ózinde jaǵdaı óte kúrdeli qalpynda qalyp otyr. Munda bosqyndar teńiz joldary arqyly kelýge tyrysýda. Osyǵan oraı Merkel Balkan marshrýtynyń jabylýy ýaqytsha shara ekendigin atap kórsetken.
Shıelenis qaýpi bar
Belgııa úkimeti eldegi qoǵamdyq shıelenistiń ósý qaýpi bar ekendigin málimdep, osyǵan baılanysty alańdaýshylyq tanytty.
RTBF telearnasynyń habarlaǵanyndaı, Belgııa bıligi eldegi ultshyldyq jáne ıslamdyq uıymdar arasynda qaqtyǵysý qaýpi bar ekendigin málimdegen. Belgııa astanasyna eýropalyq ultshyl uıymdar men qozǵalystardyń ókilderi kelgen. Olar jergilikti uıymdarmen birlese otyryp mıgranttardy qabyldaýǵa qarsylyq mıtıngilerin uıymdastyrýda. Osyǵan jaýap retinde mıgranttyq-ıslamdyq uıymdar úkimettiń tolerantty saıasatyna qoldaý bildirý sherýin ótkizýdi uıǵarǵan.
Musylman qaýymdastyǵy ókilderi neǵurlym kóbirek shoǵyrlanǵan Molenbek kommýnasynda mundaı 2 mıtıngi qaqtyǵyspen aıaqtalýy ábden múmkin ekendigin jergilikti buqaralyq aqparat quraldary atap kórsetýde. Osyǵan oraı Belgııa astanasyndaǵy bılik organdary jastarǵa úndeý arnap, olardy ekinshi sáýir kúngi senbide kóshege shyqpaı úılerinde qalýǵa shaqyrǵan. О́ıtkeni, keıbir uıymdar osy kúni mıgranttarǵa qarsylyq mıtıngilerin ótkizýdi josparlap otyr.
Munyń aldynda jergilikti buqaralyq aqparat quraldary sońǵy júrgizilgen saýaldamanyń qorytyndysynda belgııalyqtardyń 50 paıyzy úkimetti shekarany jaýyp, mıgranttardy elge kirgizbeýge shaqyrǵan úndeýlerdi qoldaıtyndyqtaryn habarlaǵan bolatyn.
Grekııada gýmanıtarlyq apat týyndap keledi
Germanııa syrtqy ister mınıstri Frank-Valter Shtaınmaıer Grekııada bosqyndardyń qaptap ketýine baılanysty gýmanıtarlyq apat týyndap kele jatqandyǵyn málimdedi.
Shtaınmaıer osyǵan baılanysty mıgranttar úshin Balkan marshrýtynyń jabylǵandyǵyn synǵa alǵan. Osy sebepke baılanysty bosqyndardyń Grekııa shekarasynda jınaqtalǵandyǵyn atap kórsetken. Alaıda, mınıstr Balkan marshrýtynyń jabylýy Ortalyq Eýropaǵa kelip jatqan bosqyndar aǵynyn aıtarlyqtaı azaıtqandyǵyn moıyndaı kele, biraq osynyń nátıjesinde Grekııadaǵy jaǵdaı kúnnen-kúnge nasharlap kele jatqandyǵyn tilge tıek etken.
Shtaınmaıer mıgranttar problemasyn Eýroodaq quramyndaǵy jeke bir eldiń esebinen sheshý sondaı bir durys sheshim bolyp tabylmaıtyndyǵyn jetkizgen. «Mıgrasııalyq daǵdarys áli de tolyq sheshimin tapqan joq dep esepteımiz, sondyqtan basqa da joldardy qarastyrýymyz qajet», dep atap kórsetken Germanııa syrtqy ister mınıstrliginiń basshysy. Sonymen qatar, ol Grekııa men Túrkııa arasyndaǵy mıgranttar jónindegi kelisimge qoldaý bildiretindigin aıtqan.
Mıgranttar Eýropaǵa kelýdiń jańa joldaryn tapty
Balkan marshrýty (Makedonııa, Serbııa jáne Horvatııa arqyly Avstrııaǵa jáne Soltústik Eýropaǵa jetetin jol) jabylǵannan keıin bosqyndar Eýropaǵa enýdiń balamaly joldaryn tapty. Frankfurter Allgemeine Zeituig gazeti osy jóninde jazǵan.
Basylymnyń málimdeýinshe, osyndaı jańa joldardyń biri Túrkııanyń ońtústigindegi Antalııa portynan, Sırııamen shekaralas Mersıneden nemese ortalyq Grekııadaǵy Afınadan bastalady. Osydan keıin mıgranttar balyqshylardyń nemese shaǵyn saýda kemelerimen Jerorta teńizin kesip ótip, Italııaǵa jetedi. Olardy osy jolmen jetkizýdiń baǵasy basylymnyń málimetinshe 3-5 myń dollar aralyǵynda.
Sondaı-aq, keıbir bosqyndar Grekııadan Albanııaǵa ótip, odan keıin teńiz arqyly Italııaǵa deıin jetedi nemese avtokólikpen Eýropanyń soltústigine qaraı qozǵalady. Alaıda, Grekııa men Albanııa arasyndaǵy qurǵaq shekarany kesip ótý teńiz joldaryna qaraǵanda áldeqaıda qıynyraq. О́ıtkeni, Albanııanyń taýly joldaryn basyp ótýge týra keledi. Munan ári Chernogorııa men Bosnııa jáne Gersogovınanyń aýmaǵy arqyly Eýropanyń soltústigine qozǵalǵan kezde osy óńirlerde 1990 jyldary bolyp ótken azamat soǵystarynan qalǵan mınalarǵa tap bolý táýekelderi taǵy bar.
Eýropaǵa jetýdiń taǵy bir baǵyty Bolgarııa arqyly. Mıgranttar osy jerden Rýmynııaǵa nemese Serbııaǵa ótip ketýge tyrysady. Bul joldar da óte kúrdeli. О́ıtkeni, Rýmynııa arqyly qozǵalǵan kezde Karpat taýlaryn basyp ótýge týra keledi. Al Serbııa arqyly qozǵalǵan kezde Eýropalyq odaq tarapynan neǵurlym qatań baqylaýǵa alynǵan shekaradan ótý qıyndyqtary bar. Sondyqtan osy joldarmen qozǵalǵysy kelgen bosqyndardyń kópshiligi aqyr aıaǵynda Bolgarııada qalyp qoıady.
Reseı-Fınlıandııa shekarasyn kesip ótýge tyrysýshylardy da osyndaı qıyndyqtar kútip turǵandyǵyn aıtýymyz kerek. О́ıtkeni, bul shekaradaǵy baqylaý sońǵy kezderi barynsha kúsheıtilip otyr. Alaıda, Fınlıandııadaǵy bılik organdarynyń málimdeýinshe, bul elge Reseı Federasııasy arqyly ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda 500 bosqyn baspana surap kelgen. Bul ótken jyldyń osy merzimindegiden 200 adamǵa kóp. Fınlıandııanyń shekaralyq qyzmeti 2015 jyldyń sońynda Reseımen aradaǵy shekarany velosıpedpen kesip ótýge tyıym salǵan bolatyn. Soǵan qaramastan Reseı arqyly osy elge ótip keletin mıgranttardyń kóbeıgendigi baıqalyp otyr.
Qoǵammen qosylýdy talap etýde
Belgııa bıligi elge kelgen mıgranttarǵa osyndaı talap qoıyp otyr. Munyń mánisi tómendegideı.
Eýropalyq odaq memleketterinen, basqa elderden Belgııaǵa 3 aıdan astam merzimge birinshi ret kelýshi deklarasııaǵa qol qoıýǵa tıis. Onda kelýshiniń belgııalyq qoǵamǵa ıntegrasııalanýy týraly talap bar. Eger sheteldik bul talapty moıyndaǵysy kelmese, onda oǵan ýaqytsha turýǵa ruqsat berýden bas tartylady.
Belgııa úkimeti jobasyn maquldap otyrǵan jańa zań boıynsha elge kelgen ımmıgranttar Belgııa memlekettiginiń, onyń azamattarynyń quqyǵyn, mindettemeleri men bostandyqtaryn qurmetteý týraly mindettemeni moıyndaryna alatyn bolady. Olar mundaı mindettemeni elge kelgennen keıin 30 kúnniń ishinde qabyldaýy tıis. Osy úshin olardyń qolyna olar kelgen eldiń tilinde deklarasııa tapsyrylady.
Osyǵan oraı, osy elde turǵysy keletin áleýetti ımmıgrant belgııalyq qoǵamǵa qosylýǵa nıetti ekendigin, onyń tilin oqyp úırenetindigin málimdeýi tıis. Eger sheteldik mundaı mindettemeden bas tartatyn bolsa, onda oǵan osy elde ýaqytsha bolsyn turýǵa ruqsat berilmeıtin bolady. Eger mundaı ruqsatty ol aldyn-ala alyp qoıǵan jaǵdaıda, onda mundaı ruqsattyń kúshi joıylady.
Toptamany daıyndaǵan Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».
