Beıbit atom – en baılyq kózi

– Men, – deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, uzaq jyldar Qaraǵandy oblysynda basshy qyzmetter atqarǵan, jýyrda ǵana «Qazaqstan máslıhattarynyń qurmetti depýtaty» ataǵynyń tuńǵysh ıegeri bolǵan Qasymbek Medıuly MEDIEV, – ıadrolyq jarylystardyń zardabyn óte qatty tartqan, polıgonmen japsarlas jatqan Egindibulaq aýdanynda 1964-1969 jyldar aralyǵynda eńbek ettim. Iаǵnı, bul kesapattyń qazaq halqynyń basyna qanshalyqty qaıǵy-qasiret ákelgenin kózben kórip, júrekpen sezingen adamnyń birimin. Sondyqtan da, 1991 jyldyń 29 tamyzynda, keńes basshy­ly­ǵynyń aıtqanyna jáne KSRO-nyń áskerı-ónerkásiptik kesheniniń qarsylyǵyna qaramas­tan, Nursultan Nazarbaev Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý jónindegi Jarlyqqa qol qoıǵanynda erekshe qýanǵan jandardyń qatarynda bolǵan edim! – Qasymbek Medıuly, Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Qazaqstan men MAGATE arasyndaǵy árip­testik negizdegi qarym-qaty­nas­qa erekshe mán berildi. Atalǵan halyqaralyq uıym­men aradaǵy tyǵyz baılanys bizdiń elge qandaı paıdasyn tıgizedi dep oılaısyz? – Qazirgi tańda Qazaqstan MAGATE uıymymen tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteıdi. Elimizde halyqaralyq otyn bankin ornalastyrý jónindegi kelissózder osynyń aıǵaǵy. Budan bólek, elde atom stansalary da salynbaqshy. Iаdrolyq qarýdan bas tartqan Qazaqstan beıbit maqsattaǵy ıadrolyq bas­tamalar kóterip, álemniń ózge elderine úlgi tanytyp keledi. Iаǵnı, atomdy beıbit maqsatqa qoldaný berekeniń bastaýy ekenin dáleldeý – bizdiń eldiń basty nysanasynyń biri bolmaq. «HHI ǵasyrda álemge tynysh­tyq kerek!», – dedi Elbasy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıttegi «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesin jarııalaǵanynda. Búgingi kúnde búkil álemdi úreı qushaǵyna alǵan ǵalamdyq bul m­áselege Qazaqstan basshysy tereń taldaý jasady, tyǵy­ryq­tan alyp shyǵarar naqty jol­dardy usyndy. Álemdik qaýym­das­tyq Qazaqstannyń jáne onyń basshysynyń jerdiń betin ıadrolyq qarýdan tazartý jónin­degi usynys-tilekterin oń baǵalaıdy dep senemin. Munyń ózi bizdiń elimizdiń halyqaralyq arenadaǵy jaǵymdy ımıdjiniń qalyptasyp, bedeliniń artýyna yqpal eteri sózsiz. Saıyp kelgende, bul Qazaqstannyń álem elderimen qarym-qatynasyna oń áserin tıgizip, onyń ekonomıkalyq baılanystarynyń nyǵaıýyna da septigin tıgizedi emes pe?! Búgingi kúnde álem elderi Iаdro­­­l­yq materıaldardy qor­ǵaý týraly konvensııany ratı­fıka­­sııalaýǵa asyǵar emes. Al  bul degenińiz, qaýipsizdik sala­syndaǵy eń negizgi qujat. Sondaı-aq, ıadrolyq qarýdan bas tartqysy keletin elderge naqty kepildik berý máselesi de kún búginge deıin sheshimin tappaı keledi. Bizdiń el bolsa esh kepildiksiz, tórtinshi ıadrolyq arsenaldan 20 jyl buryn óz erkimen bas tartqan edi. – Bázbireýler «Iаdrolyq qarýdan bekerge bas tarttyq, ol bizge aıbar bolar edi ǵoı», degen syńaıdaǵy pikir aıtady. Buǵan qandaı ýájińiz bar? – О́z basym ıadrolyq qarýdan bas tartý – óte durys qabyldanǵan sheshim dep sanaımyn. Árbirden soń, Qazaqstannyń osy ıgi iske alǵash bastamashy bolǵanyn maqtan da etemin! Qazaqta «Tentek shoqpar jııady» degen sóz bar. Eger de biz ıadrolyq qarýdan bas tartpaı, syńarezý saıasat ustanǵan bolsaq, álem halqy bizge qurmetpen emes, kúdikpen qarar edi. Álbette, munyń arty jaqsylyqqa aparmaıdy. Ony myna Soltústik Koreıa­nyń mysalynan kórýge bolady. Sondyqtan da, adamzat balasyna qater tóndiretin qarýdan bas tartyp, órkenıet kóshine ilesken elderdiń qatarynda bolýymyz qazaq halqyna buıyrǵan baq dep túsingen jón. Álemge biz alapat qarýmen emes, ekono­mıkalyq-áleýmettik jáne mádenı áleýetimizben syıly bolǵanymyz artyq. – Iаdrolyq qarýdan ada álem ornatý jónindegi saıası mańyzy zor iste Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń alar orny týraly ne aıtar edińiz? – Elbasynyń bul erlik isin búkil álem áldeqashan moıyndaǵan. Budan bólek, Nursultan Ábishuly atom qarýynan bas tartý jónindegi asa kúrdeli jumystardy uzaq jyldardan beri tabandy túrde júrgizip keledi. Birikken Ulttar Uıymynyń ózi 29 tamyzdy, Semeı polıgony jabylǵan kúndi Iаdro­lyq synaqtarǵa qarsy kúres­tiń halyqaralyq kúni dep ja­rııa­laǵan joq pa? Osydan-aq álemdik qaýymdastyqtyń bizdiń eldiń, onyń basshysynyń bul sheshimine degen úlken qurmetin, joǵary baǵasyn baıqaýǵa bolady. «Qazaqstandaǵy ıadrolyq synaqtardyń aýyr saldary jáne Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı ty­ıym salý týraly sharttyń tezirek kúshine ený qajettigi týraly biz bastamashylyq etken ATOM jobasynda halyqaralyq deńgeıde aıtylǵan, onyń ıdeıalaryna 100-den astam eldiń qarapaıym turǵyndary qoldaý kórsetti», – dep buǵan erekshe mańyz bergen edi Elbasynyń ózi. Nebir synaqtardan ótken saıa­satker, Semeı ıadrolyq polı­go­nyn jabý týraly kúrdeli sheshim qabyldaǵan qaıratker tul­ǵa retinde Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev búkil adamzat balasynyń taǵdyryna alań­daıdy. «Biz balalarymyz ben nemerelerimizdiń bolashaǵy týraly oılaýymyz kerek. Búkil álem úkimetteriniń, saıasatkerleriniń, ǵalymdarynyń, bıznesmenderiniń, óner qaıratkerleriniń jáne mıl­lıondaǵan adamdarynyń kúsh-jigerin ótken ǵasyrlardyń qasi­retti qatelikterin qaıtalaýǵa jol bermeı, álemdi soǵys qateri­nen árqashan aryltý úshin biriktirý qajet», dedi Elbasy sammıttegi sóılegen sózinde. Budan asyryp aıtýdyń ózi aqylǵa syıymsyz sharýa jáne de onyń qajeti de joq. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan». QARAǴANDY.