Aqyl, qaırat, júrekti birdeı ustaý

Toqtaýlylyq, talapty shydamdylyqqa jeteleıtinin hakim Abaı baıaǵyda meńzep ketken. Elbasynyń manıfesi «berekeli bolsa el, jaǵasy jaılaý ol bir kól» ekenin jańasha qyrynan uqtyryp, zamany bólek bolsa da, eki tulǵany rýhanı tutastyryp, úndestirip turǵany – adamzattyń bolashaǵy. Abaıdy poezııada qazaqtyń jazba áde­bıe­tiniń negizin salýshy bas aqyn retinde ta­nysaq, qoǵamdyq-azat­tyq oı-pikirleriniń bú­gingi dáýirmen keremet úndesip jatqanyna tań qalmaý múmkin emes. «Abaıdyń ulylyǵy óz hal­qynyń muqtajy men bolashaǵyn ári durys, ári kóregendikpen uǵa bilýinde jatyr» (K.Sımonov). Onyń «poezııasy túnek ómirge qar­sy kóterilgen aldaspan bolsa» (M.Borıs) qazir de qundylyǵyn, mańyzyn joıǵan joq. Elbasymyzdyń «Abaı árqashan bizdiń ulttyq uranymyz bolýy tıis», degen paıymynan «Adamdy súı, Allanyń hıkmetin sez, Ne qyzyq bar ómirde odan bas­qa», degen kóptegen pálsapalyq oı­lar qaldyrǵan talantty sóz zer­gerin janyna jaqyn tutatynyn, árkez oǵan júginip otyratynyn baıqaý qıyn emes. Biz gýmanıst shaıyrdyń ómir jaıly tolǵanystaryna boılaǵan saıyn búgingi jahandaný dáýiriniń boljap bolmaıtyn shym-shytyryq, qym-qýyt oqıǵalarǵa, orasan qaýip-qaterlerge toly tynys-tirshiligi qyl ústinde turǵanyn ańdap, sekem alǵandaımyz. «Aqyl tappaq, mal tappaq, adal júrmek» tirshilik ıesi qaırańda qalǵan balyqtaı qansha alasurǵanymen, jantalasqanymen adamzat damýynyń jańa satysy ózimen birge jahandyq problemalardy qosa ala keldi. Halyq­ara­lyq jaǵdaıdyń ýshyǵyp ket­keni sonshalyq, ózara senim qaǵı­dat­tarynyń ornyna sanada «mılıtarızm», «halyqaralyq terrorızm» sııaqty qaharly sózder or­­nyqty. Kúndelikti ómirimizde qol­­da­ny­latyn tirkesterge aınal­dy. Etimiz úırenip, kúndelikti qalyp­­qa ene bastady. «Aqyl, qaırat, júrek bir­deı ustalsa», bilektiniń birdi, bilim­diniń myńdy jyǵatynyn álem qulaq túrgen sammıttiń minberi­nen Nursultan Ábishuly aıqara ja­ıyp salyp, zamananyń júrek qa­ǵysyn tamyrshydaı tap bas­ty. Shynynda da, alpaýyt elder ara­syn­daǵy qarama-qaıshylyqtar buryn-sońdy bolmaǵan bitispes jan­jal­darǵa ulasyp ketip, onyń aqyry jappaı qyryp-joıatyn qarýlardy qol­danýǵa jalǵasyp jatsa, jer-dúnıe aýda­rylyp tústi deı ber. Jan shoshyrlyq fakt, bi­raq aqıqaty osy! Pre­zıdentimiz « Álem. HHI ǵasyr» manıfesin jarııalap, adamzat­ty qan­dy qyrǵynnan saqtap, ıadro­lyq soǵystardyń aldyn alýǵa baǵyt­talǵan «HHI ǵasyr. Soǵyssyz álem» baǵdarlamasyn usynǵanda bir jaǵynan qýandyq, bir jaǵynan tol­qydyq. Qýanǵanymyz, Qazaqstan beıbitqatar ómir súrý ustanymyna adaldyǵyn taǵy bir márte dáleldep, bedeli asqaqtady. Tolqyǵanymyz, jetekshi memleketterdiń serkeleri qalaı qabyldar eken degen dúdámal oı. Onymyz bekershilik eken. «Adas­qannyń aldy – jón, arty – soqpaq, Olarǵa jón adaldyń sózin uqpaq», dep Abaı hakim aıtpaqshy, 2010 jyldan beri eki jyl saıyn ótkizilip kele jatqan sammıttiń turaqty qaty­sý­shylarynyń jahan­dyq qaýip­siz­diktiń birden-bir joly ortaq máse­lelerde kúsh biri­k­tirý, túıtkildi pro­ble­malar­dy qarý qoldanbaı-aq ózara túsinistikte sheshý aýadaı qajet ekenin anyq uǵynǵany kókeıge úlken senim uıalatady. Munyń ózi ár el basshysynan naqty is-qımyldardy talap eteri anyq. Olar Elbasymyzdyń ulttyq soǵystar men janjaldardyń vırýsyn joıý jónindegi úılesimdi jáne jaýapty is-áreketterge negiz­delgen úsh basty qaǵıdatyn bas­shy­lyqqa alsa, beıbitshilik pen qaýip­sizdikke teń jaýapkershilik, ózara qurmet jáne ishki iske aralaspaý, beıbit únqatysýlar men syndarly kelisimder saltanat qurary sózsiz. Láıim, osylaı bolǵaı! Sóz sońynda oqyrmandarǵa túsinikti bolý úshin suhbatymyzdyń taqyrybyna alynǵan óleń tirkesin tolyǵymen keltire keteıin: «Áýelde bir sýyq muz – aqyl  zerek, Jylytqan tula boıdy ystyq júrek. Toqtaýlylyq, talapty shydamdylyq, Bul – qaırattan shyǵady, bilseń kerek. Uǵar qulaq, quıyp alar zerde bolsa, tálimi mol ǵıbrat. Tipti, ár mańdaıshaǵa jazyp qoısa, artyqtyq etpeıdi. Ámanda, Prezıdentimiz sekildi bas aqynymyzdy ómirdiń tylsym syrlaryn ár qyrynan uǵyndyratyn jyrlaryn janymyz­ǵa jaqyn tutaıyq! Aqmaral IBRAEVA, tarıh ǵylymdarynyń doktory. Soltústik Qazaqstan oblysy.