Munaıservıs salasyndaǵy ahýal qandaı?

Qazirgi tańda elimiz munaı baǵasynyń turaqtaýyna óte múd­deli bolyp otyr. Bul jóninde Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz máslı­hatynda Qazaqstan­daǵy munaıservıs kompanııalary odaǵy tóralqasynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov aıtty. Baspasóz máslıhatynyń ekin­shi bóli­minde tilshiler sura­ǵyna jaýap bergen tóraǵa eger munaı baǵasy budan ári arzan­daı berip, onyń sońy sala kásip­oryndarynyń toqtaýyna ákelip soqsa, onda myqty mamandardan aıyrylyp, keıinnen bilikti maman tapshylyǵyna ulasýy yqtı­mal ekenine nazar aýdartty. Áıtse de, elimizdiń munaı­shy­lary álemde eshkimnen osal emes kórinedi. Mysaly, Iran mem­­leketi ózine eki myqty strate­gııalyq seriktes qarastyryp otyrǵanyn ańǵartypty. Onyń biri Úndistan bolsa, ekinshisi Qazaqstan eken. «Táýelsizdiktiń 25 jylynda transulttyq kompanııalar men ınvestorlardyń ar­qasynda biz sheberligimizdi, kəsibı ma­mandarymyzdyń deńgeıin kóterdik. Qazir ózimizdiń Otanda ǵana qyzmet etpeı, bilim men ónerimizdi basqa elge eksporttaı bastadyq. Mysaly, Túrikmenstan, Əzerbaıjan, Reseı, Iran elderi bar. Osy tórt memlekettiń ishinde bizge eń qyzyǵy ári qolaılysy Iran memleketi bolyp otyr. Qazir jeti kompanııamyz Iranmen naqty kelisimshartqa otyryp, jumystaryn bastap jiberdi. Iran memleketi ekonomıkasy qarqyndy damyp jatqan el, sondaı-aq, bul jumystardy júrgizýge qar­jy­lary da jetkilikti», dedi R.Jaqsylyqov. Taıaýda Iranda ótken isker­lik forým barysynda Iran Qazaq­standy eki stra­tegııalyq seriktesiniń biri dep belgi­legenin bildirgen spıker, eki el ara­syndaǵy áriptestikke qatysty birqatar mańyzdy sharalardy alǵa tartty. «Ja­qynda Iranda iskerler forýmy ótti, oǵan biz de baryp qatystyq. Iran mem­leketi ózine eki myqty strategııalyq seriktes qarastyryp otyr, onyń biri Úndistan dese, ekinshisin Qazaqstan dep belgiledi. Sondyq­tan, bizben qoıan-qoltyq jumys isteý yńǵaıly bolmaq. Oǵan qosa Irannyń da bizge bereri óte kóp. Birinshiden, Iran otyz jyl tóńireginde munaısyz ómir súrip úırengen el. Buryn munaıǵa qyzmet kórsetken kompanııalar basqa salalarǵa ketip, qazirgi kúnde memleketine qajet taýarlardyń 98 paıyzyn ózderi óndirip otyr. Bul óte jaqsy kórsetkish. Ekinshiden, bizge úıretetini – qaldyqsyz ónim shyǵarý men aýyl sharýashylyǵyn ıgerý», degen tóraǵa Iran elinde kásipkerliktiń óte joǵary deńgeı­de damyp jatqanyn aıtty. Onyń sózine ılansaq, Iranda esh­qan­daı sheteldik, ıaǵnı transult­tyq ınvestorlarǵa birde-bir jeńil­dik qaras­tyrylmaǵan. Bul sharýaǵa tipti, memleket múlde aralaspaıdy da eken. О́z isin sheteldik ınvestorlarmen birge damyt­qysy keletin kásipkerler ózderi ǵana ınvestorlar taýyp, óz qalaýymen is júrgizetinin aıtyp berdi. Al bizdiń elde munyń bári kerisinshe bolyp jatqanyn da ańǵartyp qaldy. Shara barysynda «SentrAzııa Grýpp» kompanııasy basqarma­synyń tóraǵasy Almas Qudaı­ber­gen aldaǵy mamyr aıynda Qazaqstannyń munaıservıs sala­synda birlesken úsh kəsiporyn qury­latynyn aıtty. «Daǵdarys tek problema ǵana emes, jańa múmkindikter kózi. Mamyr aıy­nyń 4-shi kúni Atyraýda jyl saıynǵy Qazaqstan munaı-gaz servıs konferensııasy ótedi. Konferensııaǵa keminde 300 adam qatysady. Sondaı-aq, əlemniń otyzdan astam iri merdigeri de bul konferensııaǵa qatysady. Eń bastysy, konferensııa aıasynda 3 birlesken kəsiporyn qurylady, ol jóninde taǵy da habarlaımyz», degen ol konferensııaǵa Kanada, Túrkııa, Reseı men AQSh-ta óndi­risterin quratyn əleýetti ınves­torlar qatysatynyn bildirdi. Brıfıng barysynda R.Jaq­sylyqov atap ótkendeı, Dohada ótken OPEK-ke múshe jáne uıymǵa kirmeıtin elderdiń kezdesýi bizdiń el kútkendeı nətıje ber­megeni málim. Sebebi, Iran memleketi munaıdyń óndi­risin azaıtýǵa kelisimin bergen joq. Jyl basyn kúnine 500 myń barrel óndirýmen bastaǵan Iran, eki-úsh aıdyń ishinde munaı óndirisin kúnine 1,5 mln. barrelge jetkizdi. Jyl sońyna deıin 4 mln. barrelge jetkizýdi kózdep otyr. Osyǵan oraı, Qazaqstan bıyl óndiriletin munaı kólemin 74 mln. tonna kóleminde ustaýy kerek eken. «Eki jyl buryn biz bir jylda 80 mln. tonna munaı óndirgen edik, bıyl óndiristi 6 mıllıonǵa qysqartyp, 74 mln. tonna óndiremiz dep mejelep otyrmyz. 74 mln. tonna degenimiz, bir barrel munaıdyń baǵasy 35 dollar kezinde 1,5 mlrd. teńge. Bul qyrýar aqsha dep oılaımyn. О́ndiriletin munaı kólemin budan tómendetýge kelispeý kerek shyǵar. Sebebi, bizdiń memlekettiń negizgi qarjysy munaı ekspor­tynan keletini belgili. Eger budan da qysqartatyn bolsaq, ózimizdiń óndi­risti damytý, aımaqty damytý, budan ózge əleýmettik damý baǵdarlamalary qarjy tapshylyǵyn kóretin bolady. Sondyqtan, qazirgi deńgeı bizge de jəne dúnıejúzilik munaı qaýymdastyǵyna da yńǵaıly bolady dep oılaımyz», dedi R.Jaqsylyqov. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan»