Utymdy ustanymnyń jarqyn kórinisi

Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine arnalǵan brıfıng ótti. Oǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Qýanysh Sultanov, Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń dırektory Erlan Batyrbekov jáne Ulttyq jaratylystaný ǵylymdary akademııasynyń birinshi vıse-prezıdenti, UǴA akademıgi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nuraly Bekturǵanov qatysty. Basqosýda birinshi kezekte sóz alǵan depýtat Qýanysh Sultanov «Álem. HHI ǵasyr» manıfesiniń adamzattyń damýyn­daǵy mán-mańyzyna toq­taldy. «Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń álem jurt­shylyǵyna usynǵan bul manıfesi tek bizdiń memle­ketimiz, halqymyz úshin ǵana emes, búkil adamzattyń, órke­nıet­­tiń damýyndaǵy úlken ma­ńyzdy másele. Qazirgi tań­da búkil álemde Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy jan-jaq­ty talqylanyp, adamzat oǵan yqylas bildirip otyr. Sebebi, órkenıetti elder, árbir saýatty, kózi ashyq, kókiregi oıaý adam qazirgi zamandaǵy qaýip-qaterdiń shegin de, sebebin de biledi, sezinedi», – dedi Q.Sultanov. Onyń sózine qaraǵanda, 1991 jyldyń 29 tamyzyn­da Elbasynyń «Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týraly» Jarlyǵy shyǵyp, qazaq jerinde jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt synaq júrgizilgen ıadrolyq qarýǵa núkte qoıylǵan. Elba­synyń osy tarıhı sheshimi, batyl qadamy búginde dúnıe­júzine málim tarıhı faktige aınalyp otyr. Sol kezde álem Qazaqstannyń bul qadamyn qýana qoldaǵan-dy. Budan bólek, depýtat ózge de memleketterdiń basshylary Qazaqstan Prezıdentiniń basta­masynan týyndaıtyn mindetterdi durys túsinýi qajettigin aıtty. «Memleket basshysy bas­qa el­derdiń basshylarymen júz­des­­kende manıfestiń mańyz­dy­lyǵyna ekpin berip, álemniń nazaryn aýdaryp keledi. Osy oraıda basqa da memlekettiń basshylary jaýapkershilik júgin sezinýi kerek. Ásirese, ıadrolyq qarýy bar memleketter bul turǵyda kóbirek oılanǵany jón. О́zderińizge belgili, TMD halqynyń biraz bóligi 1986 jylǵy Chernobyl apatynyń zardaptaryn áli kúnge deıin tartyp otyr. Ol jaı ǵana beıbit maqsatta qoldanylýǵa arnalǵan atom stansasy. Ol qyryp-joıýǵa arnalǵan qarý emes. Apattyń saldarynan qanshama adam zardap shekti. Sol sııaqty, Japonııadaǵy Fýkýsıma oqıǵasynan qanshama adam qurban boldy. Osyndaı beıbit maqsattaǵy stansalar kóp zardabyn tıgizip jatqanda ar­naıy baǵyttaǵy ıadrolyq qarý jarylysynyń zalalyn sóz­ben jetkizý qıyn», – dedi Q.Sultanov. Al Erlan Batyrbekov «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi Nursultan Nazarbaevtyń búkil álemde qaýipsizdikti saqtaý boıynsha jumysynyń basty kezeńi ekenin atap ótti. «Sózsiz, bul manıfest – álemdegi turaqtylyq pen qaýipsizdikti saqtaý boıynsha Memleket basshysynyń negizgi kezeńdik jumysy. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan beri Qazaqstan jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý jáne ıadrolyq qarýdy qoldanýǵa qarsy kúres saıasatynyń jaqtaýshysy bolyp keledi», – dedi ol. Osy oraıda E.Batyrbekov El­basy Jarlyǵymen Semeı polıgonynyń jabylǵanyna ekpin bere kelip: «Qazirgi tańda ıadrolyq qarýsyz álem qurý isi óte mańyzdy. Meniń paıymdaýymsha, barlyq zamanaýı tehnologııalar adamzattyń ıgiligi úshin qyzmet etýi tıis», – dedi. Sonymen birge, spıker bul manıfest mem­le­keti­mizdiń 25 jyldan astam ýaqyt boıy júrgizip kele jatqan saıasatynyń jarqyn kórinisi ekenin jetkizdi. Buǵan qosa, Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń dırektory Úlbi metallýrgııalyq zaýytynda 100 tonna ǵana tómen baıytylǵan ýran bolatynyn málim etti. «Qazaqstan aýmaǵynda tómen baıytylǵan ýran bankin orna­lastyrý – tıimdi usynys. Bul arqyly Qazaqstan jalpy ıadro­lyq energetıka júıesinde ma­ńyz­dy oıynshy bola alady. Ma­ǵan bul ýran bankiniń qansha­lyqty qaýipti ekeni týraly suraq jıi qoıylady. Eger qaýip­tilik deńgeıin salystyratyn bol­­saq, onyń ýran óndiretin kásiporyn­dardyń qoımasyndaǵy óndi­rilip jatqan ýrannyń qaýip­tiliginen esh aıyrmasy joq. Aıyrmashylyǵy sol, biz jylyna 20 myń tonna ýrandy ústemelep otyramyz. Úlbi metallýrgııalyq zaýytynda bar-joǵy 100 tonna ǵana tómen baıytylǵan ýran bolady», – dedi E.Batyrbekov. Onyń aıtýynsha, tómen baıytylǵan ýrandy qatysý­shy elderge bólip berýde bank biregeı mehanızm bolyp esepteledi. Nuraly Bekturǵanov Mem­leket basshysynyń kótergen bas­tamalaryn otandyq ǵalym­dar barynsha qoldap-qýattap otyrǵanyn sóz etti. «Əlem. HHI ǵasyr» manıfesi – strategııalyq qujat. Eger ǵalymdar bul qu­jat­ty qoldasa, naqty qandaı qadam­dar jasaý kerektigin bilýi qajet. Osy baǵytta mańyzdy ister at­­qarylyp jatyr. Qazaqstan ýran­­dy óndirý boıynsha birinshi oryn­da. Qazirgi tańda ýrandy óndirý tehnologııalaryn jetil­dirý qolǵa alynǵan. Naqty aıtar bolsam, ǵalymdar Elbasyna qoldaý kórsetip otyr», – dedi ǵalym. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»