Konfessııaaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeli

Nıý-Iorkte asa joǵary baǵalandy Buǵan deıin habarlanǵanyndaı, AQSh-qa arnaıy saparmen barǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov Nıý-Iorkte amerı­kalyq dinı basshylardyń, AQSh ákimshiligi, saraptamalyq jáne isker toptar ókilderiniń qaty­sýymen jyl saıyn ótetin keshki as sharasyna qatysty. Dinı tózimdilik, konfessııaaralyq túsinistik, sonymen birge, Memleket basshysynyń 2015 jyly BUU Bas As­sambleıasynyń 70-shi sessııasy barysynda jáne «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde kótergen halyqaralyq bastamalary aıasynda zorlyq terrorızmge qarsy turý máselelerin ilgeriletý kezdesýdiń basty taqyryptaryna aınaldy. E.Ydyrysov óziniń sózinde búgingi kezdesý dinaralyq qatynastarda ǵasyrlar boıy qalyptasqan taptaýryndardan arylý joldaryn talqylap, HHI ǵasyrda jahandy toleranttylyq pen ózara túsinýshiliktiń tıimdi formýlasyn shyǵarýǵa múmkindik beretinin aıtty. Mınıstr zorlyq ekstremızm beıbitshilik pen qaýipsizdikke zor qaýip tóndiretinin kóldeneń tarta kelip, osy taqyryptaǵy Memleket basshysynyń baǵdarlamalyq sózderinde kórsetilgen tapsyrmalaryna saı Qazaqstan syrtqy saıasatynyń negizgi basymdyqtaryna toqtaldy jáne ortaq qaýipke qarsy BUU týy astynda «birikken maıdan» qurylýynyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. Osy oraıda Qazaqstan syrtqy saıa­sat vedomstvosynyń basshysy keshki asqa qatysýshylardy «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde Memleket basshysy usynǵan soǵys pen shıelenister vırýsyn joıýdyń jahandyq strategııasynyń negizgi qaǵıdalarymen tanystyrdy. E.Ydyrysov 2015 jyly maýsymnyń sońynda Astanada zorlyq ekstremızmge qarsy Ortalyq jáne Ońtústik Azııa elderiniń óńirlik konferensııasynyń ótkenin aıta kelip, zorlyq ekstremızm men halyqaralyq terrorızmdi joıýǵa baǵyttalǵan ujymdyq talpynystarǵa Qazaqstannyń beriktigin kezekti márte rastady. Sonymen birge, Azııa qaýym­dastyǵy saıasat ınstıtýtynyń prezıdenti, Avstralııanyń burynǵy premer-mınıstri Kevın Radd pen AQSh Demokratııalyq par­tııasynyń salmaqty ókilderiniń biri, Nıý-Iork shtaty­nan kongressmen Stıven Izrael qatysýshylar aldynda sóz sóı­ledi. Ol óziniń  sózinde túrli dinder men mádenıetter arasyndaǵy ózara túsinistik pen syılastyq ornatý isindegi Qazaq­stannyń rólin joǵary baǵa­lady. S.Izrael Qazaqstan tara­pyna túrli konfessııalar men máde­nıetter arasyndaǵy únqaty­sýdyń jalpyálemdik úderisine qos­qan úlesi men tanytqan basta­ma­shylyǵy úshin Amerıka halqy­nyń atynan alǵysyn bildirdi. «Ar urany» qorynyń prezı­denti ravvın Artýr Shnaıer­diń jalyndy sózi is-shar­a­ǵa qatysýshylardyń qyzyǵý­shylyǵyn týdyrdy. Amerıkanyń dinı basshylarynyń biri Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń shaqyrýymen Qazaq­stanǵa saparmen barǵanyn, Asta­na men Almatydaǵy sınago­ga, meshit jáne katolık shir­keý­lerin kórgenin áńgimelep berdi. «Dinaralyq jáne kon­fes­sııaaralyq kelisimniń qazaq­standyq modeli – beıbitshiliktiń irgetasy. Sol úshin de Qazaqstanǵa tántimin», – dep atap ótti óziniń sózinde evreıdiń din basshysy. Azııa qaýymdastyǵynyń pre­zıdenti, AQSh basshysynyń burynǵy orynbasary Djozett Shıran Qazaqstan qoǵamynyń toleranttylyq qaǵıdalary janyna asa jaqyn ekendigin atap ótti. «Almatyǵa saparym barysynda Qazaqstan qoǵamy men bıliginiń barlyq deńgeıinde antısemıtızmge jol joqtyǵyna tolyq kózim jetti», – dedi Dj. Shıran. Is-sharaǵa qatysýshylar 2015 jylǵy maýsymda ótken Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­lardyń V sezi máseleleri men sheshimderi boıynsha pikir almasyp, toleranttylyqqa, ózara syılastyq pen yntymaqtastyqqa negizdelgen álem qurýda din­basylardyń róli aıtarlyqtaı joǵary ekenin atap ótti. Olar túrli dinder men órkenıetter ýaǵyzdaýshylarynyń arasynda únqatysý qalyptastyrǵany úshin Qazaqstan men onyń basshysyna alǵysyn bildirdi. Is-sharaǵa tanymal ame­rı­kalyq dinbasylar, atap aıt­qanda, ımam Feızal Abdýl Raýf, «Intersections International» úkimettik emes uıymynyń negizin qalaýshy Robert Cheıs, AQSh-tyń halyqaralyq dinı bostandyq boıynsha burynǵy elshisi Sıýzen Djonson Kýk, AQSh Pravoslavıe shirkeýiniń syrtqy ister boıynsha dırektory Leonıd Kıshkovskı, Soltústik Amerıka Indýızm ǵı­ba­dathanasy qoǵamynyń prezı­denti Ýma Maısorekar, Soltústik Amerıka Zoroastrızm assosıasııasy federasııasynyń prezıdenti Homı Gandı, Obama ákimshiliginiń ókili, AQSh memlekettik hat­shysynyń kómekshisi jáne qaıta qurý men turaqtylyq máseleleri boıynsha úılestirýshi Devıd Robınson, úkimettik emes uıym­dardyń jetekshileri men amerıkalyq bıznesmen-fılantroptar qatysty. Jalpy, keshki asqa AQSh-tyń protestantızm, pravoslavıe, mormonızm, ındýızm, ıslam, ıýdaızm jáne t.b. túrli dinı aǵymdarynan 30-dan astam ókil keldi. Amerıkanyń dinbasylarymen 2008 jyly  negizi qalanǵan jyl saıynǵy keshki as AQSh dinı jáne saıası toptary arasynda zor qoldaýǵa ıe bolyp, Qazaqstan men Amerıka qoǵamdary arasyndaǵy ózara qatynastardy odan ári nyǵaıtý boıynsha tıimdi forýmǵa aınaldy. Sáýlebek BIRJAN