Ádebıet • 12 Qarasha, 2024
Ádebıet áleminde keıde bir-birimen úndes, rýhtas shyǵarmalar kezdesip jatady. Mundaǵy negizgi másele – qoǵamdyq oıdyń, keı ulttardyń bostandyqqa, adaldyqqa umtylysy jolyndaǵy oqıǵalarynyń uqsas bolýy oqyrmandy oılandyrmaı qoımaıdy. Mysaly, siz «Uly Getsbıdi» oqyp otyryp «bundaı oqıǵalar qazaq dalasynda da kóp qoı» degen oıǵa qalýyńyz bek múmkin. Áńgime onyń kóptiginde emes, qashan, qalaı jazylýynda. Oı júgirte bersek, ádebı maıdandaǵy birtalaı qalamger shyǵarmalarynan oqıǵanyń berilýi, keıipkerdiń beınelenýi jaǵynan biraz uqsastyq tabamyz. Búginshe biz qazaq aǵartýshysy, qalamger Ybyraı Altynsarın men amerıkalyq «birtúrli» jazýshy Djek Londondy bir-birimen «sóılestirip» kórelik.
Ǵylym • 08 Qarasha, 2024
«Scopus» ǵylym damýyna qanshalyqty áser etedi?
Jaqynda oı-sanasynyń ozyq qýatymen álemdik ǵylymǵa, ekonomıkaǵa ólsheýsiz úles qosyp otyrǵan Ilon Mask eki jańa ónimin jurtshylyqqa tanystyrdy. Birinshisi – júrgizýshisiz jańa turpatty kólik, ekinshisi – bárin isteýge daıyn robot. Osyny kórip «bizdiń ǵylym qaı deńgeıde?» degen úlken saýaldyń tuńǵıyǵyna shyrmalyp qalasyń.
Rýhanııat • 07 Qarasha, 2024
Rýhanı quldyraýdyń ashy shyndyǵy
Qazir álemdegi az halyqtardyń rýhanı quldyraýǵa ushyraýy haqynda zertteýler júrip jatyr. Bul – búgingi jahandaný dáýirinde kóptegen halyq úshin eń ózekti máselelerdiń birine aınaldy. At tóbelindeı az ulystar ózderiniń baı mádenıetin, tilin, dinin jáne ulttyq bolmysyn joǵaltý qaýpimen betpe-bet keldi. Baǵzy zamandardan beri ómir súrip kele jatqan úndis pen mádenı assımılıasııa barysyn basynan ótkizgen Soltústik Amerıkadaǵy kóptegen osy tektes taıpalar taǵdyry bárimizge belgili. Sany kún saıyn azaıǵan keıbir taıpalarda óz tilderinde sóıleıtin adamdardyń shoǵyry da sırep, eń sońynda umyt bolyp qala berdi.
Qoǵam • 01 Qarasha, 2024
Áleýmettik jeli bizdiń ómirimizge aralasqaly onyń paıdasy men zııany týraly da túrli kózqaras bar. Qalaı desek te, ınternettiń kúndelikti ómirimizdi ózgertip jatqanyn joqqa shyǵarmaımyz.
Mıras • 30 Qazan, 2024
AQSh zertteýindegi qazaq qolóneri
О́rkenıettiń bir ózegi ulttyq naqyshtaǵy qolóner buıymdary ekenin qart tarıhtyń ózi áldeqashan dáleldep úlgerdi. Ejelgi zamanda ár halyq oı-sanasynyń kúshimen, aqyl-parasatynyń kómegimen hal-qaderinshe rýhanı umtylys jasap, mádenıet qalyptastyrýǵa nıettendi. Sonyń nátıjesinde, álemdi ózgertken jańa dúnıeler jaryqqa shyqty. Atarbadan áýege kóterilgen alyp qusqa deıin (ushaq) adamzat balasynyń qanshama aqyl-oıy jumsalǵanyn zerdeleýdiń ózi úlken eńbekti qajet eteri anyq.
Tanym • 29 Qazan, 2024
Fransýz ǵalymy Bekmahanovty nege izdedi?
Djordj Vashıńton ýnıversıtetiniń Gelman kitaphanasynda saqtaýly turǵan ózge Batys elderinde basylǵan eski kitaptarda da qazaqqa qatysty derekter jeterlik. Sonyń biri – 1959 jyly Parıjde jaryq kórgen fransýz zertteýshisi Marsel Egretaýdtyń «Shyǵys Sovet: Qazaqstan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan, Ázerbaıjan» atty eńbegi. Atalǵan kitabynda shyǵystanýshy ǵalym sol kezdegi keńes odaǵyna qarasty respýblıkalardyń qoǵamdyq-áleýmettik jaǵdaıy týraly nanymdy zertteý jasaǵanyn túsindik. Al bizge keregi atalǵan kitaptaǵy qazaqqa qatysty derekter edi.
Qoǵam • 22 Qazan, 2024
Muqaǵalıdyń amerıkalyq oqyrmany Sol kúni sabaqqa keshigip bardym. Keshikken men emes, Vashıńton metrosy edi. Bizdiń toppen kezdesýge kelgen amerıkalyq jýrnalıst sózin aıaqtady da, maǵan qaraı buryldy. «Siz óleń jazady ekensiz ǵoı, Maqataevty bilesiz be?» dep maǵan qaraı jaqyndady qartań áıel. «Bilgende qandaı, kúlli qazaq ol kisiniń óleńderin jatqa oqıdy», dedim.
Ǵylym • 09 Qazan, 2024
Zertteý nysanasy – AQSh-taǵy qazaq dıasporasy
Alýan taǵdyr jetelep, tórtkil dúnıeniń túkpir-túkpirine tarydaı shashylǵan qazaqtyń tulymdy uldary men burymdy qyzdary bul kúnderi álemniń ár elinde bilim alyp, tipti sonda qonys teýip, qyzmet etip júr. Elimiz táýelsizdigin alǵannan keıin shetelderdegi etnostyq qazaqtardyń sany óspese, kemigen joq. Sol úshin de kezinde sheteldegi qazaqtardy tarıhı otanyna qaıtarý kún tártibindegi mańyzdy sharýanyń birine aınaldy.
Tanym • 04 Qazan, 2024
Ǵasyr burynǵy dala ómiri (AQSh ǵalymynyń kózimen)
«Myń ólip, myń tirilgen» qazaqtyń taǵdyry-talaıy týraly árkim óz shamasynsha tolǵady, jazdy, aıtty. Al alpaýyt elderde týyp-ósip, ózin ǵylymǵa arnaǵan tulǵalardyń qazaq haqynda qalam terbeýi, izdenis jasap, ony ǵylymı aınalymǵa engizýi, árıne, quptarlyq, qýanarlyq jaıt. Bizdiń qolymyzǵa túsken Garvard ýnıversıtetiniń muraǵatynda saqtalǵan qazaq týraly toptama sýretter saıyn dalanyń tósinde júrgen halqymyzdyń keı sátterin emis-emis eske salady. Osydan 97 jyl buryn, ıaǵnı 1927 jyly túsirilgen bul sýretter ótken ǵasyrdaǵy qazaqtyń qaz-qalpyndaǵy beınesin kórsetip tur.
Ádebıet • 28 Qyrkúıek, 2024
Áýezovtiń amerıkalyq oqyrmandary
Djordj Vashıngton ýnıversıtetindegi álem ádebıeti týraly kezekti dáristen shyqtyq. Qarasha aıy demesek, qalanyń keshi tym sýyq emes. Syrt kózge Vashıngton stýdentter qalasy sııaqty bolyp kórinedi. Qaı kóshege, qaı buryshqa qarasań, top-tobymen júrgen stýdentter shoǵyry. Qasymda birge kele jatqan jetekshim, professor Pıter Rollberg: «Bylaı júrelik, ana jerde Pýshkınniń eskertkishi bar, sonyń qasyndaǵy oryndyqqa otyryp, az-kem áńgimeleselik», dedi. Dittegen jerine bardyq. Shynymen de, anadaıda Pýshkınniń alyp tas-beınesi qasqaıyp tur.
