Suhbat • 21 Aqpan, 2025

Asqar JUMADILDAEV, akademık, Qazaqstannyń Eńbek eri: Iri ister kishkentaı qadamnan bastalady

Akademık Asqar Jumadildaevty bilmeıtin qazaq kemde-kem shyǵar. Biraq sol kóbi matematık ıa ǵalym dep qana tanıdy. Al onyń eńbekterin, bul joldaǵy ómiriniń kedir-budyryn bile bermeıdi. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý ári otandyq ǵylymǵa kózqarasyn, saladaǵy túıtkilge qatysty usynǵan tyń sheshimin bilý maqsatynda áńgimelesken edik.

Bilim • 18 Aqpan, 2025

Múmkindikter mejelengen májilis

Ǵylym jáne joǵary bi­lim mınıstrliginiń keńeı­tilgen alqa otyry­sy ótti. Bul is-sharaǵa Par­lament depýtattary, ýnıversıtet rektorlary, ǵylymı zertteý ınstıtýttardyń basshylary, mınıstrlikke qa­rasty uıymdardyń j­e­tekshileri, sarapshy­lar qatysty. Kún tár­tibinde kadr daıarlaý, ınnovasııa, tehnologııa jáne ónerkásippen yn­tymaqtastyq má­sele­leri qarasty­ryl­dy, ótken jylǵy jetis­tik­ter men jańa jylǵy jos­parlar aıtyldy.

Mektep • 12 Aqpan, 2025

Úsh aýysymdy mektep: másele qashan sheshiledi?

Elimizde úsh aýysymda jumys isteı­tin mektepter áli de bar. Buǵan apat­ty jaǵdaıdaǵy bilim uıalaryn qosy­ńyz, bular jańasy salynǵanǵa deıin basqa jerge aýysa tursa da oryn tapshylyǵyn týdyrady. Sonyń sebebi­nen bala sany tym kóp uıymdar taǵy kúsheıtilgen rejimde oqytýy múmkin.

Medısına • 11 Aqpan, 2025

«Qant dıabeti» uǵymyn qazaqtildi ǵylymı aınalymǵa engizgen

Qazir keń qoldanystaǵy «qant dıabeti» uǵymyn bilemiz. Biraq ony qazaqtildi ǵylymı aınalymǵa kimniń engizgenin bile bermeımiz. Bul – esimi úlken árippen jazylatyn, sebebi janyna shıpa izdegen talaıdyń alǵysyn alǵan endokrınolog, joǵary bilikti dáriger, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Makosh Ybyraeva.Ol – medısınalyq oqýlyqtardaǵy «ishki aýrýlar» termıniniń, endokrınologııa boıynsha klınıkalyq leksııalardyń avtory. Al onyń ǵylymǵa kelýi tipti de qyzyq.

Ǵylym • 11 Aqpan, 2025

Qos baǵyttaǵy izdenis

Genetıka – bizdiń qoǵam úshin ári qyzyq, ári jumbaq álem. О́ıtkeni ǵylymnyń bul baǵytynda áli de «ashylmaǵan araldar» kóp. Sol syrdyń birnesheýin ashýǵa kúsh salǵan jan otandyq ǵylymnyń eki birdeı, atap aıtqanda, tuqymqýalaý men densaýlyq baǵyty boıynsha damytýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp keledi. Shetelderden qanshama usynys tússe de, elde qalýdy jón kórgen keıipkerimiz – bazasynda birneshe zerthanasy, ǵylymı ortalyǵy, 150-deı qyzmetkeri bar úlken ınstıtýtty basqaratyn eń jas basshylardyń biri.

Ǵylym • 11 Aqpan, 2025

Bıologııadaǵy eleýli tabys

Álemde keıingi 20 jyl boıy zerttelip kele jatsa da, aıtarlyqtaı nátıjesi bolmaǵan baǵytta jańalyq ashyp, bútin bir salada betburys jasaǵan ǵalym bizdiń elde turady. Onyń eleýli eńbeginen keıin aldaǵy ýaqytta qazir oqytylyp júrgen dúnıejúzindegi bıologııa oqýlyqtary qaıta jazylýy bek múmkin. Sondaı-aq qaterli isik, búginde áli emi tabylmaǵan parkınson, alsgeımer sekildi aýrýlardyń aldyn alar, shıpa bolar dáriler jasalýy tipti de ǵajap emes.

Qoǵam • 11 Aqpan, 2025

Alty Nobel laýreatynan hat alǵan qyz

10 jasar oqýshy Asyljan Baqytjanqyzy 6 birdeı Nobel laýrea­tynan hat alypty. Tańǵaldyrǵan jaıt týraly keıipkerimiziń ákesi óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasynda jarııalady. Onyń aıtýynsha, balasy 1-synypqa barmaı turyp «Ǵalym bolǵym keledi» depti.

Pikir • 05 Aqpan, 2025

Qorqynyshty qýanysh

Elimizdiń soltústik pen ortalyq óńir­lerinde aıazdyń sebebinen sabaq bol­maı­tynyn bile qalsa, oqýshylar qos qo­lyn kóterip qýa­na­tynyn kóz kórdi. Muǵa­lim­derdiń ishinde de (tanys peda­gog­ter­den, áre­ketinen) ar­qa­ny keńge sala­tyn­dardyń baryn bilemiz. Ata-analar arasynda da tańmen talasyp, qar­­latyp, borandatyp balasyn mektepke ta­syǵysy kelmeıtindikten, bilim bas­qar­ma­­synan «sabaq búgin de bolmaıdy» de­gen­di­ ­kútip otyratyndar jeterlik.

Zań men Tártip • 04 Aqpan, 2025

Zańǵa qandaı ózgeris kerek?

Byltyr 1 shildede «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» zań qabyldandy. Qujatqa qol qoıylǵanǵa deıin jobaǵa ǵalymdar tarapynan otandyq ǵylymdy damytýǵa, saladaǵy biraz kedergini joıýǵa, ǵylymı uıymdardyń jumysyn jetildirýge baılanysty óte kóp usynys aıtyldy. Alaıda túrli sebeppen qosylmaı qaldy. Olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda zańǵa ózgerister engizilmek. Osyǵan oraı ótken aptada Ulttyq ǵylym akademııasy ashyq talqylaý uıymdastyrdy, pikirtalasqa sol kezdegi Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Darhan AHMED-ZAKI (materıal daıarlanyp jatqan kezde rektorlyq qyzmetke aýys­ty – red.), Májilis depýtaty Elnur BEISENBAEV, ǵalymdar qatysty. Otyrystaǵy oryndy oılar men laıyqty ýájderdiń jazbasha nusqasyn oqyrmandarǵa usynamyz.

Bilim • 30 Qańtar, 2025

Injener mamandardy daıarlaý túıtkili

Memleket basshysy byltyrǵy 12 sáýirdegi Ǵylym jáne teh­­no­­­lo­gııalar jónindegi ulttyq keńestiń otyrysynda ha­lyq­­ara­lyq standarttar men tájirıbeni eskere otyryp, ınje­­nerlik kadr­lardy daıarlaýdyń ulttyq modelin ázirleýdi tap­syrdy. Tap­syr­many iske asyrýdyń barysy qandaı? Bul týraly Ortalyq kom­mý­nı­kasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte baıandaldy.