Pikirler
Bizdi bir qutqarsa, meıirim qutqarar. Tap qazir meıirimge zárýmiz. Álemdegi álimjettik operasııalary tap osy meıirimniń joqtyǵynan, tatý dıplomatııany quptamaǵandyqtan týyndap jatyr. Qoǵam ishinde meıirim kimge kórsetilýi kerek? Bárine. Anaǵa da, áıelge de, balaǵa da, dosqa da, joldasqa da, ujymdasqa da. Meıirim syzyǵynan attap ketken adamnyń tartatyny tek azap. Aınala, týǵan-týystyń senen meıirim kórýi – ári-beriden soń zańdy nárse. Al biz elep-eskere qoımaıtyn, eleýsiz júrgen eńbek adamdaryn bir ýaq eske alyp, bir ýaq qýantyp qoıý she?
13 Jeltoqsan, 2023
Adam eseıgen saıyn buryn oqyǵan, kórgen, tyńdaǵan dúnıelerine basqa kózben qarap, buryn baıqamaǵan qyrlaryn ańǵara bastaıtyn sııaqty.
11 Jeltoqsan, 2023
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń keshe jarııalanǵan «El ekonomıkasyna ınvestısııalar tartý jónindegi jumystyń tıimdiligin arttyrý jónindegi sharalar týraly» Jarlyǵy onyń bıylǵy «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» Joldaýynda alǵa qoıylǵan naqty da zor mindet – ekonomıkamyzdyń turaqty ósimin 6-7 paıyzǵa jetkizý jáne 2029 jylǵa qaraı ulttyq ekonomıkanyń kólemin 2 ese ulǵaıtý, ıaǵnı 450 mıllıard dollarǵa jetkizý mindetin júzege asyrý talabynan týyndaǵan qısyndy da mańyzdy qadam dep bilemiz.
10 Jeltoqsan, 2023
Qazirgi tańda shartarapty jahandyq jylyný máselesi alańdatyp otyrǵany belgili. О́tken aptada Qatarda BUU-nyń klımattyń ózgerýine qatysty kezekti sammıti bastaldy. Qorshaǵan ortany qorǵaýshylar qansha jerden dabyl qaqqanymen, bılik tizginin ustaǵandar ahýaldy jaqsartýǵa asyǵar emes.
07 Jeltoqsan, 2023
Jýyqta kópten tanys ári únemi jaqyn júretin aýyldasym jolyqty. Ádettegideı amandyq-saýlyqtan keıin tuńǵysh qyzyn uzatqanyn kóterińki kóńil kúımen jetkizdi. Biz de qarap qalmaı «barǵan jerinde baǵy ashylsyn!» dedik. Rahmetten keıin tanysym: «Qudalarym tekti tuqymnan», dedi. Oılanyp qaldym. Kúdigimdi seıilteıin degendeı aýyldasym: «Qudamnyń ákesi óner qaıratkeri eken, al qaıyn atasy – halyq ártisi», dedi. Attaryn aıtty. Shynynda asa tanymal tulǵalar, biraq... «Qudańyz qazaqsha bile me?» dep suradym. Ol basyn shaıqady.
27 Qarasha, 2023
О́tkende jaqyny qaıtys bolǵan bir tanysymyzǵa kóńil aıtýǵa jınaldyq. Baǵytymyzdy bilý úshin jalma-jan habarlandyrýdaǵy mekenjaıǵa úńildik. Kóshesi men nómiri kórsetilgennen keıin «Pálen» meıramhanasy, dep jazylypty.
20 Qarasha, 2023
Ár qazaqtyń kishkentaıynan bir kórinbeıtin básekelesi bar. Ol – «jurttyń balasy». Baldyrǵannyń namysyn qamshylaý úshin sol baqtalasynyń atyn aıtsań jetkilikti. Osy bala kúngi ádetpen kúndelikti ómirde de ózimizdi synaý úshin ózgeniń jetistigin mysalǵa keltirip jatatynymyz ras. Máselen, til máselesi qozǵala qalsa, kóbine-kóp «jurttyń balasynyń» rólin evreıler somdaıdy. Atam zamanynda ólip qalǵan tilderin atom zamanynda qaıtadan tiriltip alǵan dep jer-kókke syıǵyzbaı maqtap júremiz.
19 Qarasha, 2023
Keıde keshqurym jaıaýlatyp «Meloman» kitap dúkenine baramyn. Jastar kóp júredi. Iá, orystildi jastar. Biz de jańa shyqqan kitaptardy kórýge, muqabasy men sapasyn, bezendirilýin baıqaý úshin kiremiz. Jaqsy kitap kórsek, ishteı qazaqsha kitaptar da osyndaı formatta, sapaly shyqsa dep qyzyǵasyń. Endi bir oıyń, kitap shyǵarýǵa kerekti eń basty detal – qaǵaz óndirmeıtin elde baspa salasy qarqyndy damı qoıar ma eken deıdi. Sóıtip turǵanda qazaqsha kitaptardyń sóresine jaqyndaısyń: sol Abaı, sol Beıimbet, sol Áýezov... Syrt kózge búgingi ádebıet ótken dáýirdegi klassıktermen toqtap qalǵandaı kórinedi (onyń ózi oqylmaıdy). Jańa zaman ádebıeti joqtyń qasy. Sondyqtan qoǵam kitap oqymaıdy degen – jańsaq túsinik. Oqıdy. Biraq qazaq ádebıetin emes.
15 Qarasha, 2023
Qazir qoǵamda qyzý talqylanyp jatqan taqyryptyń biri – Ulttyq ekonomıka mınıstri bolǵan Qýandyq Bıshimbaevtyń ústinen «Adam óltirý» babymen qozǵalǵan qylmystyq is. Jurtshylyq eks-sheneýniktiń áıeli Saltanat Núkenova-nyń ólimine qatysty istiń ár satysyn jiti baqylap otyr. Nege? Másele Bıshimbaevtyń «belgili tulǵa» bolǵandyǵynda ǵana emes, qylmystyń asqan qatygezdikpen jasalǵanynda da jatyr.
14 Qarasha, 2023
Medıakeńistiktegi básimiz qandaı?
Qazirgi tańda elimizdiń medıakeńistiginde yqpaldy ári mán-mańyzy joǵary kontent qalyptastyrý asa qajet. Sondyqtan salanyń baǵdar-paıymy, negizgi ustanymy júıelenýge tıis. Bul týraly árdaıym sóz qozǵalyp júrgenimen qandaı da bir is-qımyl baıqalmaıdy. Árıne, atalǵan baǵytta tıisti jumystar qolǵa alynyp jatýy da múmkin, biraq onyń áseri qoǵamda sezilmeıdi.
12 Qarasha, 2023
Qazaq halqynyń ómir súrý saltynda óte erteden qalyptasqan asa bir qundy qasıeti – qonaqjaılyǵy. Ultymyzdyń osy bir dástúri haqynda etnograf-arheolog, tarıh ǵylymdarynyń doktory Halel Arǵynbaev «Qazaqtyń otbasylyq dástúrleri» atty ǵylymı-tanymdyq monografııasynda: «Qazaq otbasyna tán erekshe abzal qasıetteriniń biri – ejelden beri kele jatqan qonaqjaılyǵy. Qazaq úshin qonaqtyń tanys bolýy, teńdes bolýy shart emes, árbir jolaýshy-qonaq qonǵan úıine «bólinbegen enshim bar» dep qonaqasysyn talap etedi», dep jazypty.
09 Qarasha, 2023
Qasym Amanjolov «Kóp týsa qazaq dál sizdeı qyzdy...» dep jyrǵa qosqan ana tilimizdiń abyz anasy, akademık Rábıǵa Syzdyqovadan suhbat alý qaı tilshige de jaýapkershilik júkteıtin edi. Akademıkpen suhbat tyńǵylyqty ázirlikti qajet etetin. Kitaphanaǵa baryp, eńbekterimen tanysyp, keıipker bolmysyn ashýdyń bar qyryn zerttep baryp, júreksine turyp telefon shalar edik.
08 Qarasha, 2023
Halqymyzda jıen uǵymyna qatysty maǵynasy bir-birine qarama-qarsy keletin naqyldar bar. «Jıen el bolmas, jelke as bolmas» degen aǵaıynǵa «Jıen nege el bolmasyn, maly bolsa, jelke nege as bolmasyn maıly bolsa?» degen qarsy ýáj aıtylǵany málim. Buǵan qosa, «Jigittiń jaqsy bolmaǵy – naǵashydan, úıdiń jaqsy bolmaǵy – aǵashynan» degen álmısaqtan beri aıtylyp kele jatqan sóz de bar.
07 Qarasha, 2023
Qoǵam aýysqan saıyn qundylyqtar da ózgeretini málim. Ár zamandaǵy jańalyqtar men ıgilikter de adamǵa ártúrli áser etedi. Qazirgi ýaqytta ómir súrý jeńil deımiz. Jahandanǵan álem. Beıbitshilik zaman. Smartfondy qoǵam. Qoljetimdi aqparat. Kóptegen múmkindik. Aıǵa ushamyn deseńiz de – qalaýyńyz. Burynǵydaı hat tanymaıtyn qarańǵy qazaq joqtyń qasy. Sóıte tura búginde, salystyrmaly túrde alsaq, gazet-jýrnal, kitap oqıtyn adam az. Teatrǵa baratyn kórermen kóp emes. Zamannyń qıyn kezinde ár úıge gazet keletin, jastar kitap oqyp jarysatyn desedi. Qyz ben jigit qol ustasyp, teatrǵa asyǵatyn dep jatady. Al búgingideı táýelsiz ári bári qoljetimdi ýaqytta rýhanı quldyraý beleń alǵany – úlken paradoks.
06 Qarasha, 2023
Kadrlyq aýys-túıis, qarjylyq, saıası sebepterge baılanysty Úkimette túrli ózgerister júrip jatady. Jańa mınıstrlikter qurylady, qosylady, tipti jabylyp qalǵandary da bar. Máselen, keńes ókimetiniń tusynda Qurylys materıaldary mınıstrligi bolǵan. Osynaý mınıstrlik qazirgi TMD keńistiginiń shartarabynda júrip jatqan aýqymy orasan qurylys nysandaryna materıaldardyń óndirilýin, jetkizilýin, ásirese sapasyn qatań qadaǵalap, isin júrgizip otyrǵan. Bertinde osy mınıstrlikti qaıta qurý týraly másele qaýzaǵan materıaldar da jazyppyz. Álbette, bul – basy bólek áńgime.
05 Qarasha, 2023
«Sabyrbaı-aý, saǵan ne bolǵan?»
Jaqynda saıabaqtardyń birinde 4 jasar ulym ekeýmiz serýendep júrdik. Onyń áńgimesi taýsylǵan ba, suramaıtyndy suraıdy. Shappa-shap jaýap taýyp turýdyń ózi – táýir jetistik. Qasymyzdan aıańdap ótip bara jatqan egde tartqan er men áıel biz jaqqa tańyrqaı kóz salyp, sál aıaldady da, qaıta júrdi. Sosyn qaıta toqtady.
02 Qarasha, 2023
«Áıel kókten túsken joq, ol – erkektiń balasy, erkek jerden shyqqan joq, áıel – onyń anasy» demekshi, er men áıel jup bolyp ómir súrýi tabıǵı zańdylyq. Ataqty jyraý Maılyqoja babamyz: «Jaqsy áıel jigittiń jaqsy qylar jamanyn, ushqyr qylar shabanyn, jaman áıel jigittiń tar qylady zamanyn, taıdyrady tabanyn» degen eken. Sol sııaqty atam qazaq: «Jaqsy áıel – yrys, jaman áıel – urys» dep beker aıtpaǵan. Áıeli erin syılap, baǵyna bilse ǵana urys-kerissiz baqytty otbasynyń kelbeti qalyptasady.
31 Qazan, 2023
Bir aıdyń júzi boldy, «Egemen Qazaqstan» men «Kazahstanskaıa pravda» gazetteri oqyrmanǵa el egemendigi jarııalanǵan kezeńniń estelikterin, osyǵan baılanysty tanymdyq materıaldardy usynyp keledi. Saıası úderiske qatysqan aǵa tolqyn, ótken men búginge kóz salǵan jańa býyn Respýblıka kúnin ult qundylyqtary aıasynda baıyptaı bastady.
24 Qazan, 2023
Elorda tórinde Digital Bridge 2023 halyqaralyq forýmy ótti. Ilkimdi is-sharaǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi qatysty. Jıynnyń aýqymyn sodan-aq baǵamdaýǵa bolady. Forýmǵa shartaraptyń 30 elinen 300-ge jýyq kompanııanyń ókilderi at basyn burypty. Alaıda Astanada dúrkiretip jıyn ótkizgenmen, aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy kemshilik bastan asady.
15 Qazan, 2023
Aman-esen jeńildep, bosanýdan keıingi bólimge aýysqan kezim. Bir bólmede úsh áıel jatqanbyz. Tórdegi tósektiń janynda bala arbasy joq eken. Bala arbasy joq áıel dezınfeksııa jasaıtyn mamandaı búrkene kıinip, bir jaqqa ketti.
03 Qazan, 2023
