Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda dástúrli IH Astana ekonomıkalyq forýmy óz jumysyn bastady. Forýmnyń birinshi kúni oǵan qatysýshylar birneshe sessııaǵa bólinip jumys istedi. Alǵashqy kúngi iri jańalyqtyń biri Uly Jibek joly elderiniń forýmy boldy. Onyń jumysyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov qatysty. «Energııa, resýrstar jáne ornyqty damý» taqyrybynda ótken bul jıynǵa Boao azııalyq forýmynyń bas hatshysy Chjoý Venchjýn jetekshilik etti.
Qazaqstan Úkimetiniń basshysy osy jıyndaǵy quttyqtaý sózinde Jibek joly ártúrli órkenıetterdi, halyqtardy jáne dinderdi baılanystyrǵan biregeı kópir bolǵandyǵyn aıtyp ótti.
«Jibek joly tek saýda-sattyqty ǵana damytyp qoıǵan joq. Ol sol kezeńdegi aldyńǵy qatarly tájirıbeniń, jetistikter men bilimniń almasýyn yntalandyryp, ǵasyrlar boıy «Úlken» Eýrazııadaǵy beıbitshilik pen suhbattastyqtyń nyǵaıýyna septigin tıgizdi. Sońǵy onjyldyq boıy Azııanyń damýy azııalyq óńir ishindegi, sonymen birge Azııanyń Eýropamen jáne Amerıkamen barynsha tyǵyz ózara is-qımylynyń qajettigin kórsetti», dep atap ótti K.Másimov.
Osy rette ol «Bir beldeý – bir jol» jobasyn qurý bastamasyn QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Nazarbaev Ýnıversıtette dáris oqý barysynda usynǵanyn eske saldy. Bul ıdeıany Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qoldady.
«Meniń oıymsha, «Bir beldeý – bir jol» jobasy HHI ǵasyrdaǵy eń iri jobalardyń birine aınalady. Ol Jer shary halqynyń shamamen tórtten úshin baılanystyryp, biriktiredi. Jańa transshekaralyq alys-beriske, ınvestısııalyq jáne iskerlik yntymaqtastyqqa septigin tıgizetin ózara is-qımyl men kooperasııanyń múldem ózge júıesin qurady. Demek, bizdiń elderimizdiń ekonomıkasyn ártaraptandyra túsedi», dep esepteıdi Kárim Másimov.
«2014 jyly Memleket basshysy «Nurly Jol» jańa ekonomıkalyq saıasatyn usyndy. Bul baǵdarlama bizdiń jahandyq ósim qarqynynyń tómendeýi men munaı baǵasynyń arzandaýyna negizdelgen jańa ekonomıkalyq ómir shyndyǵyna jaýabymyz boldy. Baǵdarlamanyń maqsaty – Qazaqstan ekonomıkasyn jańǵyrtýdy jalǵastyrý jáne ony jahandyq ekonomıkanyń jańa baǵyttaryna beıimdeý», dep basa aıtty Premer-Mınıstr.
Sondaı-aq, Kárim Másimov EAEO men «Bir beldeý – bir jol» baǵdarlamasyn túıindestirip, damytý tujyrymdamasy jaqynda Erevanda ótken Eýrazııalyq úkimetaralyq keńes barysynda talqylanǵanyn aıtty.
«Tujyrymdama men ádister maquldandy. Kelesi aptada Astanada ótetin EAEO Memleket basshylary keńesinde bul sheshimder qorytyndy maquldaýǵa engiziledi», dep sózin jalǵady K.Másimov.
«Qazaqta «alys jol alǵashqy adymnan bastalady», degen jaqsy bir naqyl sóz bar. Bul maqal Eýrazııanyń kóptegen elderinde kezdesedi. Uly Jibek jolyn qalpyna keltirýde alǵashqy qadamdar jasaı otyryp, biz birlesken damý men gúldenýge jol ashamyz», dep túıindedi sózin Úkimet basshysy.
Forýmda Estonııa Respýblıkasynyń qarjy mınıstri Sven Sester, Sıngapýrdiń memlekettik ındýstrııa jáne saýda mınıstri Ko Po Kýn sóz sóılep, kóne Jibek jolyn qaıta jańǵyrtý baǵytynda júrgizilip jatqan jumystarǵa toqtaldy. Qytaıdyń qolǵa alǵan iri halyqaralyq jobasy «Bir beldeý – bir jol» bastamasyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymy atqaryp otyrǵan kólik qurylymdaryn damytý ınfraqurylymdarymen ushtastyrýdyń erekshe mańyzyn atap kórsetti.
Munan keıin Latvııa Respýblıkasynyń kólik mınıstri Ýldıs Aýgýlıs sóz aldy. Ol óz sózinde «Bir beldeý – bir jol» jobasy qazirdiń ózinde jumys istep jatyr degen pikirin bildirdi. О́ıtkeni, Qytaıdan bastalyp, Qazaqstan arqyly ótetin kólik tranzıti boıynsha alǵashqy poıyz 2003 jyly Baltyq jaǵalaýyna jetse, búgingi kúnderi ár apta saıyn birneshe júk poıyzynyń jolǵa shyǵatyndyǵy qalypty dástúrge endi. Ol poıyzdar Eýropanyń birneshe qalasyna qatynaý ústinde.
Latvııa mınıstri osy rette Qazaqstan arqyly ótetin qurǵaqtaǵy kólik jolynyń teńiz joldaryna qaraǵanda tıimdiligin naqty mysalmen keltirip ótti. Onyń aıtýynsha, 40 fýttyq 1 konteınermen 4 myń kompıýter jetkizýge bolady. Bul kompıýterler qurǵaqtaǵy jol boıynsha teńiz jolyna qaraǵanda Eýropaǵa 20 kún buryn jetedi. Osy ýaqyttyń qysqarýynyń ózinen ǵana 1 konteınermen jetkizilgen kompıýterlerdiń saýdadaǵy tıimdiligi 3 208 eýrony quraıdy eken. Iаǵnı, qurǵaqtaǵy jolmen jetkizilgen júk teńiz jolyna qaraǵanda paıdany osy mólsherde artyq bere alady.
Tájikstan Respýblıkasynyń ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Nematýllo Hıkmatýllozoda latvııalyq áriptesiniń joǵarydaǵy pikirin odan ári qýattaı tústi. Bul joldyń Ortalyq Azııa elderi úshin mańyzdylyǵyna toqtala kele onyń elder ekonomıkasynyń ornyqty damýyna, ártaraptandyrylýyna qyzmet etetindigin aıtyp ótti.
«Kóne Jibek joly halyqtardyń basyn qosýǵa qyzmet etken bolatyn. Onyń qaıta jańǵyrýy bizdiń elderdiń kooperasııalanýyna múmkindik beredi dep esepteımin. О́ıtkeni, osy arqyly jol boıyndaǵy jergilikti aýdandar ekonomıkasy qosymsha qýat alyp, bir-birimen baılanysyn nyǵaıta túsetin bolady. Bizge endi osy joldyń beretin múmkindikterin paıdalana otyryp, saýda úderisterin ońtaılandyra túsý qajet. Al Tájikstan syrtqy saýda baılanystaryna keletin bolsam, Qytaı, Reseı, Qazaqstan bizdiń basty saýda áriptesterimiz bolyp otyr. Saýda damýynyń serpindi sıpat alýy úshin osy eldermen birlese otyryp, jalpyǵa ortaq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge kúsh jumsaǵandyǵymyz oryndy bolar», dedi ol.
Qytaı damý jáne reformalar jónindegi ulttyq komıssııa akademııasy komıtetiniń bas hatshysy Djan Iаnshen óz sózinde «Bir beldeý – bir jol» jobasynyń úlken elge de, kishi elge de birdeı tıimdi ekendigin aıtyp ótti. «О́ıtkeni, bul joba boıynsha jol boıyndaǵy elderdiń bárine birdeı teń múmkindikter usynylyp otyr. Bizdiń Qytaı eliniń ekonomıkasy úshin bul joldyń paıdasy qazirdiń ózinde kórinip tur dep aıtýǵa bolady. Máselen, ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanyndaǵy Qytaı ishki jalpy ónimi oń ósimdi saqtap qalsa, sonyń ishinde Eýropamen saýda-ekonomıkalyq baılanysymyzda jaqsy kórsetkishterge qol jetkizdik. Munyń ózi qurǵaqtaǵy jol boıyndaǵy tranzıttiń artýymen baılanysty boldy. Biz aldaǵy ýaqytta Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderimen baılanysty barynsha nyǵaıtýdy kózdep otyrmyz. Biz osy uıymmen saýda-ekonomıkalyq baılanysymyzdy «Bir beldeý – bir jol» jobasy boıynsha biriktirgimiz keledi. Sondyqtan, ózimiz áriptestikti nyǵaıtýdy kózdep otyrǵan elderimizdi jahandyq deńgeıdegi ashyqtyqqa shaqyramyz. Osy rette Qazaqstan usynǵan máseleniń mańyzy zor dep esepteımin. Biz jol qurylysyn júrgizip, ınfraqurylymdardy nyǵaıtýǵa qajetti tehnologııalar, materıaldar jáne adam resýrstaryn usyna alamyz. Jalpy, Qytaı eli búkil álem boıynsha halyqaralyq ekonomıkalyq uıymdarmen tereń yntymaqtastyqqa túskisi keledi. Osy rette Qytaıdyń 2025 jylǵa deıin kólik ınfraqurylymdaryn damytý arqyly birneshe mıllıondaǵan jańa jumys oryndaryn usyna alatyndyǵyn aıtpaqpyn», dedi ol.
Osy forýmda sóz alǵan Eýrazııalyq Damý banki basqarma tóraǵasy, Reseı Federasııasy qarjy mınıstriniń orynbasary Dmıtrıı Pankın atalǵan banktiń transshekaralyq ınvestısııalyq jobalardy ázirleýge jáne olardy qarjylandyrýǵa belsene qatysý nıetinde ekendigin jetkizdi. Bul banktiń osy baǵytta qolǵa alyp jatqan jobalary bar eken. Solardyń qatarynda Bishkekke jol salý, Qazaqstandaǵy Batys Qytaı – Batys Eýropa jol qurylysynyń Reseı bóligindegi telimderin qarjylandyrý, Astana áýejaıynyń keńeıtilýin qarjylandyrý jobalaryn aıtýǵa bolady.
Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda «BUU DB 50 jyldyǵy: ornyqty damý maqsattaryna jetýdi jedeldetý úshin jańa múmkindikterdi zertteý» taqyrybynda sessııa ótti. Onda Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova, BUU Bas hatshysynyń kómekshisi, BUU DB Ákimshisiniń kómekshisi, Eýropa men TMD elderi boıynsha óńirlik bıýronyń dırektory Jıhan Sultanoǵlý, Parlament Senatynyń depýtaty Birǵanym Áıtimova, Nazarbaev Ýnıversıtet prezıdenti Shıgeo Katsý men shetelden Kennedı atyndaǵy memlekettik basqarý mektebiniń, memlekettik saıasat salasynyń aǵa oqytýshysy Fadı Farra sóz sóılep, birqatar sarapshylardyń baıandamalary tyńdaldy.
Keleli kezdesý barysynda sóz alǵan Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova osydan jıyrma jyldan astam ýaqyt buryn jas memleket Qazaqstan Respýblıkasy alǵash ret BUU-nyń eldik komandasymen seriktestik baılanys ornatqanyn aıta kele, osy kezeńder aralyǵynda memleket kóptegen jaǵdaılardy bastan ótkergenin jetkizdi. Sondaı-aq, Qazaqstan turǵyndary turaqtylyq pen áleýmettik jetistik jáne ekonomıkalyq múmkindikterge nıettilik tanyta otyryp jaqsy ómir súrýge talpyndy. 90-jyldardyń ekinshi jartysynda elimiz Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen damýdyń qarqyndy josparyn júzege asyrýǵa kiristi. Bul rette Qazaqstandaǵy BUU Damý baǵdarlamasy bizdiń elimizge sondaı shıelenisken ýaqyttarda memlekettik organdarǵa óz fýnksııalaryn tıimdirek oryndaýǵa septigin tıgize otyryp qoldaý kórsetti. О́ziniń 20 jyldyq jumysynda BUU DB Qazaqstan Úkimetimen, úkimettik emes uıymdarmen, kásipkerlermen jáne múddeli tulǵalarmen birlesip 180-ge jýyq jobany iske asyrdy. Bul jobalar bizdiń elimizdi ózgertýge kómektesken kóptegen qyzyqty ári ınnovasııalyq ıdeıalardy ómirge engizýge járdemin tıgizdi, dedi ol.
Bul oraıda ótken jıyrma jyl Qazaqstan men BUU DB arasyndaǵy seriktestik tarıhyna aınalǵanyn kóldeneń tartqan Memlekettik hatshy qazirgi tańda bizder aldaǵy baılanysty odan ári damytý múmkindikterin zerdelep, alystarǵa birge kóz tastaımyz, dep atap ótti. Onyń aıtýy boıynsha, Qazaqstannyń jáne BUUDB arasyndaǵy syndarly seriktestiktiń jarqyn kórinisiniń biri Aral teńiziniń tarıhy bolyp tabylady. Sondaı-aq, búginde BUU Damý baǵdarlamasymen yntymaqtastyq aıasynda 10 joba júzege asyrylýda. Olardyń ishindegi mańyzdylarynyń biri sot monıtorıngi júıesin jetildirý jobasy, dedi ol óz sózinde. Aradaǵy eki onjyldyqta uıymmen birlese túrli salalarda aýqymdy jumystar atqarylǵanyn eske salǵan G.Ábdiqalyqova aǵymdaǵy jáne perspektıvaly jobalar aıasynda bizdiń memleket BUU DB-men ári qaraı da jan-jaqty seriktestikti nyǵaıtýǵa ázir ekendigine yqylas bildirdi. Osy oraıda uıym tarapynan Qazaqstannyń bastamalaryna qoldaý jasalyp kele jatqanyn joǵary baǵalaımyz, dedi. Sóz sońynda Birikken Ulttar Uıymy Damý baǵdarlamasyn 50 jyldyǵymen shyn júrekten quttyqtaı otyryp, Qazaqstan árqashan sizdermen tabysty jumys isteýge daıyn, dep senim bildirdi.
Odan ári ornyqty damý maqsattaryna jetý joldaryn jan-jaqty taldap, taqyrypty órbitken BUU Bas hatshysynyń kómekshisi Jıhan Sultanoǵlý áýeli Qazaqstan Úkimeti men onyń halqyna BUU Damý baǵdarlamasymen kóp jyldardan bergi yntymaqtastyq jáne ózderine bildirilgen senim úshin rızashylyǵyn bildirdi. Sondaı-aq, bıyl BUUDB 50 jyldyq merekesin atap ótpek. Kóptegen memleketterdiń basshylary jáne mınıstrlerimen birge Qazaqstannyń Ekonomıkalyq ıntegrasııa mınıstri Janar Aıtjanova ústimizdegi jyly aqpanda Nıý-Iorkte ótken 50 jyldyq mereıli otyrysymyzǵa qatysty, dedi ol. Onyń sózine qaraǵanda, mınıstr J.Aıtjanova BUU DB men Qazaqstan arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyq pen dostyqty, sońǵy 20 jyldan astam ýaqyttaǵy birlesip qol jetkizgen jetistikterdi joǵary baǵalap, ótken jyly BUU-ǵa múshe memleketter maquldaǵan ornyqty damý maqsattary aıasynda odan da joǵary bıikterge birlesip qol jetkizý baǵytyndaǵy múmkindikterdi atap kórsetken.
Bizdiń elimizde BUU DB-nyń 1992 jyldan beri jumys jasap keletinin eske salǵan Jıhan Sultanoǵlý BUU Damý baǵdarlamasy mıkroqarjylandyrý, kásiptik bilim jáne bıznes-keńester arqyly tirshilik etýdiń turaqty kózderin qurýǵa, tabysty qalyptastyrýǵa yqpal ete otyryp, úkimettiń eń batyl saıası, áleýmettik jáne ekonomıkalyq reformalaryna qoldaý kórsetti, dedi. Biz keńestik kezeńnen muraǵa qalǵan ekologııalyq apattardyń saldaryn moıyndaǵan agenttikterdiń biri boldyq, sóıtip, Aral teńiziniń tartylýy, Kaspıı teńiziniń lastanýy sekildi máselelerdi sheshý úshin seriktester men resýrstardy jumyldyrýǵa atsalystyq. Jáne Semeı polıgonynyń mańaıyndaǵy eldi mekenderge kómek kórsettik, dedi ol sózin jalǵaı. Osyndaı birlesken eńbektiń arqasynda apattyń qaınaǵan jerinde turatyn turǵyndardyń tirshilik etýge degen úmitteri oıanyp, durys ómir súrýge qajetti zattardyń qalpyna keltirilgenin jáne adamdardyń bolashaqqa batyl kózqaraspen qaraı bastaǵanyn kóldeneń tartty.
Jıhan Sultanoǵlý hanym Qazaqstandaǵy tez ári tıimdi júrgizilgen ózgeristerdiń kýási bolǵanyn maqtan tutatynyn jetkizdi. Kedeıshilik deńgeıin 2015 jyly 2,8 paıyzǵa azaıtqan Qazaqstannyń úlken jetistigine joǵary baǵa berdi. Jáne de ótken jyly 188 eldiń arasynan 56-oryndy ıelenip, adam damýy boıynsha joǵary deńgeıge qol jetkizgen bizdiń memlekettiń nátıjesin osyndaı álemdi daǵdarys jaılap turǵan kezeńde baǵalamasqa bolmaıtynyn atap aıtty. Osyndaı ózgeristerdi nazarǵa alǵan Qazaqstan basshylyǵynyń strategııalyq paıymdaýy shyndyqtan shalys ketken joq. Bul memlekettiń uzaq merzimdi ósip-órkendeýi men qaýipsizdigi tujyrymdamasy «Qazaqstan-2030» jáne «Qazaqstan-2050» qujattaryna engizilgen. Ýaqtyly tehnıkalyq jáne pándik-mazmundyq qoldaý kórsetýdi qamtamasyz ete otyryp, osy damýdyń strategııalyq úderisteriniń bir bóligi bolý BUU DB úshin úlken qurmet, dedi ol sózin túıindeı kele.
Ekonomıka jáne qarjy júıesi salasyndaǵy búkil dúnıe júziniń dýaly aýyz sarapshylary men máseleniń maıyn shaıqaǵan mamandary jınalǵan dástúrli Astana ekonomıkalyq forýmynyń jumysy alǵashqy kúni-aq joǵary deńgeıdegi sessııalarymen sabaqtasty. Osy sessııalardyń ishindegi taqyryby jaǵynan tartymdysy da, kótergen máselesi jaǵynan aýqymdysy da «Gıperjahandaný dáýiriniń sońy: ekonomıkalyq jáne qarjylyq qurylym úshin jańa jaǵdaı» atty sessııa boldy desek, artyq aıtqandyq bolmas. Bul sessııany uıymdastyrýshylar qatarynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti, «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ, Bretton Výdsty jańartý jónindegi komıtet jáne Halyqaralyq strategııalyq áriptester toby bolǵandyǵy osy sózimizge dálel bolsa kerek.
Jahandyq ekonomıkada qalyptasqan turaqsyzdyq shıkizat resýrstaryna táýeldi damýshy rynoktardy tyǵyryqqa tiredi. Damýshy elderdiń ekonomıkalyq damý qarqyny «altyn kezeń» dep atalatyn ýaqyttan keıin birshama toqyraýǵa ushyrady. 2000-jyldardyń basynda jedel damýshy rynoktar jahandyq IJО́-niń 52 paıyzyn qurap, álemdik ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi bolǵany belgili. Alaıda, damýshy rynoktyń jalpy ósimi 2010 jylǵy 7,6 paıyzdan 2015 jyly 4,3 paıyzǵa deıin tómendedi. Bul jahandyq IJО́ ósimin 2,4 paıyzǵa deıin tómendetýge alyp keldi. Damýshy rynoktardyń toqyraýyna sebep bolǵan shıkizat resýrstaryna degen joǵary baǵa dáýiriniń aıaqtalýy bolyp otyr.
Búginde álemdik ekonomıkada óńirlik jáne aımaqtyq toptasý úrdisteri beleń alýda. Árbir memleket jeke óziniń damýyn basshylyqqa ala otyryp, aımaqtyq saýda jáne ekonomıkalyq seriktester izdeýge múddeli bola túsýde. Sóıtip, bul tásil barǵan saıyn jahandaný úrdisiniń shektelýine ákelip soǵýda. Mine, sondyqtan da sońǵy kezde álemde Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııalyq banki, BRIKS Jańa damý banki, Jibek joly qory sııaqty birqatar bedeldi óńirlik ınstıtýttar qurylyp, álemdik ekonomıkaǵa erekshe yqpal etýde. Mine, naq osy máseleler týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov, Bretton Výdsty jańartý jónindegi komıtettiń atqarýshy dırektory Mark Ýzan, Halyqaralyq valıýta qorynyń Taıaý Shyǵys jáne Ortalyq Azııa elderi departamentiniń dırektory Masýd Ahmad jáne basqalar óz oılaryn ortaǵa saldy.
IH Astana ekonomıkalyq forýmynyń aıasynda ótken «Básekelestikti joǵarylatý: jańa «oıyn erejeleri» atty sessııada jahandyq ekonomıkanyń búgingi ahýaly jáne Qazaqstan ekonomıkasynyń damý satylary tilge tıek etildi. Álemdik ekonomıkany turalatqan daǵdarys kezeńinde ınfraqurylymdyq salany damytýdyń mańyzy zor. Osy sessııada sóılegen Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev elimizde daǵdarystyń saldaryn jeńildetý maqsatynda ınfraqurylymdyq iri jobalardyń júzege asyrylǵandyǵyn, bul óz kezeginde jańa jumys oryndarynyń ashylýyna ıgi yqpal etkendigin atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, elimiz Uly Jibek joly ınfraqurylymdyq jobasyn is júzine asyrý maqsatynda Qytaımen tyǵyz yntymaqtastyq baılanystar jasaýda. «Biz elimizdiń kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa jáne oǵan ınvestısııa tartýǵa betburys jasadyq. Mine, osyndaı maqsat barysynda is júzine asyrylǵan jobalar qatarynda Iranǵa, Taıaý Shyǵysqa baǵyttalǵan joldardy aıtýǵa bolady. Biz óz jobalarymyzdyń alǵashqy nátıjesi retinde – elimiz arqyly Qytaıǵa jáne Taıaý Shyǵysqa júk tranzıtiniń artqandyǵyna kýá boldyq. Mundaı tranzıt Qazaqstannyń aldaǵy damý múmkindikterin joǵarylatýǵa jaǵdaı jasamaq», dep atap kórsetti Ulttyq ekonomıka mınıstri.
Qýandyq Bıshimbaevtyń aıtýynsha, qurylys ındýstrııasy 2016 jyly Qazaqstan ekonomıkasyn damytýdyń negizgi qozǵaýshy kúshine aınalýy ábden múmkin. Azamattyq jáne ónerkásiptik qurylystaǵy rynokty áleýettendirý arqyly 2015 jyldyń birinshi toqsanynda 6 paıyzdyq ósimge qol jetkizilgen. «Bul bizdiń qysqa merzimde qol jetkizgen ındıkatorymyz. Úkimet bul salaǵa 1,8 trıllıon teńge qoldaý kórsetti. Bul IJО́-niń 5 paıyzyna teń. 2016 jyly da naq osyndaı kórsetkishterge qol jetkizemiz degen úmittemiz», dedi Q.Bıshimbaev. Sonymen birge, Ulttyq ekonomıka mınıstriniń málimdeýinshe, Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimi 2016 jyly 1 paıyzdy quraýy múmkin. Mınıstrdiń aıtýynsha, bul ekonomıkalyq boljam negizinen munaı baǵasynyń barreli 30 dollar kóleminde bolady degen mejemen josparlanǵan. «Qazir kórip otyrǵanymyzdaı, munaı baǵasy ósti. Árıne, bul Qazaqstan ekonomıkasyna ıgi áser etedi. Ulttyq valıýta baǵamyn turaqtandyrý jáne ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý optımıstik boljamdardy tilge tıek etýge múmkindik beredi», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri óz sózinde.
«Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ákimshiligi» AQ jáne «G-Global» halyqaralyq hatshylyǵy uıymdastyrǵan «Qarjylyq ósýdiń halyqaralyq tájirıbesi: «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn damytýdyń mehanızmderi jáne quraldary» atty sessııany «BCG» seriktesi jáne basqarýshy dırektory Maks Haýzer moderator retinde ashyp, alǵashqy sózdi Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovqa berdi. Búgingi jaǵdaıda qandaı da bir eldiń ekonomıkalyq jáne qarjylyq turaqtylyqqa qol jetkizýi úlken jetistik bolyp sanalady. Qazaqstan da osy ıgi jetistikke qol jetkizýge umtylýda. Baqyt Sultanovtyń atap kórsetkenindeı, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qurylyp otyrǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy da osy kókeıkesti maqsattan týǵan iri joba ekendigi belgili. Odan ári óz sózinde Qarjy mınıstri elordamyzda qurylyp jatqan halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń kózdegen maqsaty men mindetterine toqtalyp, ol aǵylshyn zańymen jumys isteıtindigin, ortalyq aýmaǵynda jeńildetilgen vızalyq jáne qarjylyq rejimder júzege asyrylatyndyǵyn atap kórsetti.
Qarjy mınıstriniń aıtýynsha, bizdiń elimiz ekonomıkamyzdy ártaraptandyrý maqsatynda iri jobalardy júzege asyrmaq. Ol úshin eń aldymen elimizde turaqty jáne sapaly qarjy júıesi jumys isteýi kerek. Qarjy ortalyǵynyń bazasy EKSPO-2017 kórme qalashyǵynda qurylatyndyǵyn aıta kelip, Baqyt Sultanov sessııaǵa qatysýshy sheteldik áriptesterin elordada ótetin jahandyq kórme jumysyna belsene qatysýǵa shaqyrdy.
Kelesi kezekte sóz alǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basshysy Qaırat Kelimbetov osy sessııaǵa qatysyp otyrǵan halyqaralyq deńgeıdegi sarapshylarǵa shynaıy alǵysyn bildirdi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen dúnıege kelgen «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy ınstıtýty óńirlik qarjy júıesiniń jandanýyna ıgi yqpal etetindigin atap kórsetti. «Biz bul ortalyqty qurý maqsatynda Sıngapýr, Dýbaı jáne basqa da halyqaralyq ortalyqtardyń tájirıbesin jan-jaqty zerttedik. Osy tyńǵylyqty zertteýler barysynda biz Dýbaı halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń tájirıbesine toqtaldyq. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń bir artyqshylyǵy, ol Eýrazııa qurlyǵynyń naq ortasynda jumys istemek. Biz óz jumysymyzǵa Ortalyq Azııa elderin, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq memleketterin, Iran, Mońǵolııa sııaqty kórshilerimizdi keńinen tartatyn bolamyz. Biz osy qarjy ortalyǵynyń jumysyn júrgizý arqyly Uly Jibek joly jahandyq jobasyn jandandyratyn bolamyz», dep atap kórsetti óz sózinde Qaırat Kelimbetov.
Sessııa kún tártibindegi máseleni talqylaýǵa Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń vıse-prezıdenti Betsı Nelson, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Ekonomıka jáne qarjy saıasaty alqasynyń múshesi (mınıstr) Tımýr Súleımenov, Halyqaralyq valıýta qorynyń Taıaý Shyǵys jáne Ortalyq Azııa elderi departamentiniń dırektory Masýd Ahmed jáne basqalar qatysyp, óńirlik iri qarjy ınstıtýty – «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń bolashaǵy haqynda óz oılaryn ortaǵa saldy.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
Suńǵat ÁLIPBAI,
Elmıra MÁTIBAEVA,
«Egemen Qazaqstan»