Akkredıtteý – qoǵamdyq múddeni qoldaýdyń jahandyq quraly

2008 jyldan bastap jyl saıyn maýsym aıynda álem­dik qaýymdastyq Dúnıe­júzilik akkredıtteý kúnin atap ótedi. Bul kún 2007 jyl­ǵy 30 qazanda Sıdneı qala­synda (Avstralııa) ILAC jáne IAF birlesken Bas assam­bleıasynyń otyrysynda beki­tilgen bolatyn. Dúnıejúzilik akkredıtteý kúnin merekeleý sheńberinde Ult­tyq akkredıtteý ortalyǵy halyq­aralyq uıymdar bekitken taqy­ryptar bo­ıynsha dóńgelek ústelder ótkizedi. Osylaısha, 2008 jyldan bas­tap Qazaqstan Respýblıkasynda álemdik senimdi, quzyrettilikti ornatý, akkredıtteý jónindegi jumystar nátıjelerin álemdik taný, retteýshi organdardy qol­daý quraldary, azyq-túlik ónim­deriniń jáne taza aýyz sý qaýip­sizdigin qamtamasyz etý, álem­dik saýdaǵa kómek kórsetý, ener­gııamen qamtamasyz etýdegi qaýipsizdik, sondaı-aq, medısı­nalyq jáne áleýmettik kómek kórse­týdi qoldaý boıynsha taqy­ryp­tarǵa arnalǵan dóńgelek ús­telder ótkizildi. О́z kezeginde úkimettik emes uıymdar zańnamalyq aktilerdi tal­qylaýǵa, qoǵamdyq múddelerdi qozǵaıtyn ártúrli salalarda memlekettik saıasatty qurý, monıtorıng jáne ońtaıly reformalardy júzege asyrý úshin zertteý­ler júrgizý jolymen, qu­qyq­tyq quraldar kómegimen qoǵam­dyq múddelerdi qorǵaýmen aına­lysady. Bul rette, standarttalǵan ádis­terdi qoldaný, sondaı-aq, mem­le­kettik organdar nemese úkimettik emes uıymdar kórsetetin qyz­met­terdiń sáıkestigin, akkredıttelgen baǵalaýyn paıdalaný – qoǵamdyq múddelerdi qorǵaýǵa baǵyttalǵan maqsattarǵa neǵurlym dál qol jetkizýge yqpal etedi. Akkredıtteýdi jáne sáıkes­tikti baǵalaý qajettigin túsindirý maq­­satynda jáne akkredıtteý paı­da­la­­nylǵan jahandyq mysaldar­dy kórsetý úshin www.pub­lic­sectorassurance.org vebsaıt jasalyndy. Akkredıtteý densaýlyqty jáne qaýipsizdikti qorǵaý, eko­no­mıkalyq damý, saýdaǵa kómek kórsetý, sondaı-aq, qylmys­ker­likpen kúres jáne qaýipsizdikti kóterý máselelerin sheshý salasynda retteýshi organdarǵa qoǵamdyq múddelerdi qoldaýda senimdilikti qam­tamasyz etýge múmkindik bere­tin senimdi qural bolyp tabylady. Búgingi kúni Qazaqstan Res­pýb­lıkasynda ónimder men kór­setiletin qyzmetterdiń sáı­kes­tigin rastaý jónindegi organ­dardy (SRO), menedjment júıe­lerin (MJ SRO), synaq (SZ), kalı­brleý (KZ), salys­tyryp tekserý (STZ), akkredıtteý boıynsha qyzmettiń dástúrli baǵyttarynan basqa medısınalyq zerthanalardy (MZ), personaldy sertıfıkattaý jónindegi organdardy (P SRO), biliktilikti tekserý provaıderlerin jáne ıns­peksııa jónindegi organdardy (IO) akkredıtteý sııaqty jańa baǵyt­tar belsendi damytylýda. Bul baǵyt­tarda biz qoǵamda tolyq túsi­nis­tikke jáne halyqaralyq deń­geıge shyǵý jumystaryn júr­gizý­de memlekettiń qoldaýyna qol jetkizdik. 2016 jylǵy 5 mamyrdaǵy jaǵ­daıy boıynsha akkredıtteý tizi­liminde 1347 sýbekti tirkel­gen, onyń 1332-si dástúrli baǵyttary, 15-i akkredıtteýdiń jańa baǵyt­tary boıynsha. Keden odaǵy Teh­nıkalyq reglamentteriniń talaptary boıynsha ózektendirilgen qazaqstandyq bólimine 75 SRO jáne 273 SZ engizilgen. Sonymen, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń akkredıtteý júıesiniń qurylý jyldary avtomobıldik, temirjol jáne keme qurylysy ónimi talaptary boıynsha jekelegen kórsetkishterdi qospaǵanda, teh­nıkalyq reglamentterdiń bar­lyq talaptary boıynsha ónim qaýip­siz­digin qamtamasyz etý boıyn­sha synaq bazasy quryldy. Jańa tehnologııalar men synaq ádis­teriniń damýymen Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń zerthanalyq bazasyn jetil­dirý boıynsha úrdisti sheksiz jal­ǵast­yra berýge bolatynyn atap ótý qajet. Qazaqstan qarqyndy damý­shy memleket bolyp tabylady. Memlekettiń negizgi makro­eko­nomı­kalyq strategııasy ja­qyn jyl­darǵa otandyq óndiris­tiń damýymen qatar, Qazaq­stannyń álemdik naryq­qa shy­ǵýyn kózdeıdi. Mysaly, Qazaq­stan dándi daqyldardy iri eks­­port­­taýshylarynyń qataryna kiredi. Biz aýqymdy ekologııalyq taza aýmaqty ıelenýdemiz já­ne eko­logııalyq taza azyq-tú­lik ónimderin óndire alamyz. Son­dyqtan, biz organıkalyq, eko­lo­gııa­lyq taza jáne «Halal» ónim­derin sertıfıkattaý salasy sııaqty jańa akkredıtteý ba­ǵytyn, sondaı-aq, ınspek­sııa jónindegi organdardy qu­rý baǵyttaryn damytamyz. 2015 jyldyń sońynda biz Qazaq­stan Respýblıkasy Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi janyndaǵy Agroónerkásip keshenindegi mem­lekettik ınspeksııa komıtetiniń «Fıtosanıtarııa» ShJQ RMK ıns­peksııasyn akkredıttedik. Bul sýbektiniń akkredıtteý sala­syna dán, dándi asburshaq jáne maı daqyldary jáne olardy qaıta óńdeý ónimderiniń, son­daı-aq, jemistik, kókónistik, tabıǵı gúl­derdiń kesindisin jáne qumyralyq ósimdikterdiń ınspeksııasy kiredi. Sonymen qatar, DSU-ǵa Qa­zaqstannyń kirýi bizdiń eksporttaý­shylar úshin de, sondaı-aq, bizdiń ekonomıkanyń negizgi sektoryna keletin sheteldik ınvestorlar úshin de jańa múmkindikter ashady. Bul rette, memleket ónimder men kórsetiletin qyzmetterdiń qaýip­­sizdigin, al akkredıtteý úrdisi onyń sáıkestigin baǵalaý nátı­je­­lerine senimdi qamtamasyz etýi qajet. Sondaı-aq, bizdiń respýblıkamyz klımat ózgerýiniń aldyn alýdyń jahandyq saıasatyna bel­sendi atsalysýda. Qazaqstan halyq­aralyq qaýymdastyq aldynda parnıkti gazdardyń shy­ǵarylýyn qysqartý boıynsha erikti min­det­terdi qabyldady. Qoıylǵan maq­­sat­tarǵa qol jetkizý úshin respýb­lıka álemniń joǵary damy­ǵan el­deriniń halyqaralyq táji­rıbesin belsendi engizýde. Qazir­­gi ýaqytta Qazaqstan Res­­pýb­­lı­­ka­synyń Ekologııalyq kodek­si­ne akkredıtteý jónindegi or­gan­ǵa par­nıkti gazdardyń shyǵa­rylýy­n verıfıkasııalaýdy, valı­da­sııa­­laýdy júzege asyratyn táýel­siz uıym­dardy akkredıtteý bo­ıyn­sha quzyrettilikti berý bóli­gine óz­gerister engizildi. Endi Ult­tyq akkre­­dıtteý ortalyǵy (UAO) al­­­dyn­­­da osy saladaǵy bir­qa­tar ha­lyq­­­ar­a­­­lyq standarttar­dy engizý mindeti tur. Joǵaryda kórsetilgen barlyq is-sharalar UAO-dan halyqaralyq talaptarǵa sáıkes keletin bilikti qyzmetkerlerdi daıyndaýdy qajet etedi. Osyǵan baılanysty olar­dy daıyndaýǵa baǵyttalǵan halyq­aralyq deńgeıdegi semınar­lar men konferensııalarǵa qaty­sýǵa erekshe nazar aýdaramyz. Búgingi kúni akkredıtteý jó­nindegi jumystardy 45 shtattyq jáne 48 syrttan tartylatyn ma­mandar, qyzmettiń ártúrli ba­ǵyttary boıynsha sarapshy aýdıtorlar júzege asyrady. Al sáıkestikti baǵalaýdy júrgizý úshin 1000 tehnıkalyq sarapshylar tartylady. UAO turaqty ne­gizde sáıkestikti baǵalaýǵa qaty­satyn mamandardyń biliktilik­terin kóterý boıynsha jumys júrgizedi. Mysaly, bizde Almaty qalasy boıynsha tolyqqandy oqy­tý ortalyǵy bar. Onyń ústi­ne, UAO ortalyq apparatynda kýrstar ótkizemiz. Jyl saıyn halyqaralyq talaptarǵa sáıkes kelý maqsatynda, standarttardyń jańa nusqalaryna oqytý kýrsta­ryn ótkizý úshin, UAO sheteldik maman­dardy, onyń ishinde osy ha­lyqaralyq standarttardy ázirleý isine qatysqan dáriskerlerdi sha­qyrady. Sonymen qatar, akkre­dıtteýdiń jańa baǵyttary bo­ıynsha tájirıbeni zerdeleý maq­satynda bizdiń mamandar akkredıtteý jónindegi sheteldik organ­darda taǵylymdamadan ótedi. Álemdik tájirıbe kór­se­te­tindeı, iri qalalardyń ser­pin­di damýy kóliktik-logıstıka, qa­la­lyq ınfraqurylymnyń teh­nı­ka­lyq jáne áleýmettik, ómir sapa­syna ósip kele jatqan talap­tar­men jáne ósip kóbeıip kele jat­qan turǵyndardy eskere otyryp qalanyń damýyn tıimdi bas­qarý problemalarymen bet­pe-bet keledi. Bul máseleler halyq­ara­lyq qujattar qatarynda jáne «aqyldy» qalalar (Smart City) joba­larynda qalalardy damytý strate­gııalarynda kórinisin tapty jáne búkil álemde belsendi damýda. Smart City tujyrymdamasy sheń­berinde bul jobalardy engizý tıimdiliginiń naqtylanýy ener­gııalyq qorlardy, kommýnaldyq jelilerge qyzmet kórsetý shyǵys­taryn únemdeý, AQSh jáne Eý­ro­pa elderinde joldarda apat­ty­lyqty jáne qala boıynsha qozǵa­lysqa shy­ǵyn­dalǵan ortasha ýaqytty tómen­detý mysaldary bolyp tabylady. Qazaqstanda bul máseleler EKSPO-2017 halyqaralyq maman­dandyrylǵan kórmesin Asta­na qalasynda ótkizý qarsańynda erekshe ózekti. О́ıtkeni, Elbasy EKSPO-2017 ınfraqurylymynyń qu­rylysynda Smart City qaǵıdat­taryn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Sertıfıkattaýdyń bul qaǵı­dattary ádildik jáne shynaıy­lyqqa negizdelgen. Serik QURMANǴALIEV, «Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy» JShS bas dırektory