Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qyzmeti árkez saıasattanýshylar men sarapshylar ortasynda ǵana emes, sonymen qatar, bizdiń elimizdiń barlyq azamattary arasynda da qyzyǵýshylyq týdyrady.
Nursultan Nazarbaevtyń kúndelikti jumysynda onyń halyqaralyq baılanystary erekshe ról atqarady. Osynaý barlyq is-sharalar BAQ-ta keńinen kórsetiledi. Brıfıngter, baspasóz máslıhattary, túrli suhbattar sheteldik áriptestermen qol jetken ýaǵdalastyqtardyń mánin táptishtep ashady. Sonymen birge, qurǵaq aqparattyq habarlar emes, bolyp ótken kelissózderdiń «jandy» egjeı-tegjeıi qyzyqty bolmaq. Eń joǵary deńgeıdegi kezdesýlerdiń aýanyń seziný, mundaı is-sharalardyń qalaı ótkiziletinin bilý bir ǵanıbet.
Senim men ózara túsinistik úlgisi
Qazaqstan Respýblıkasynyń kópvektorly teńgerimdi syrtqy saıasaty termıni kóp adamdarǵa belgili ári túsinikti. Bul bizdiń elimizdiń basty basymdyqtarynyń biri. Qazaqstan álemdik derjavalar múddesiniń toǵysynda bola turyp, óziniń barlyq kórshilerimen jáne áriptesterimen dostyq qarym-qatynasty saqtap qana qoımaı, ony odan ári damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa umtylady.
Eger bizdiń Prezıdentimizdiń biregeı qasıetteri bolmasa, buǵan qol jetkizý qıyn soǵar edi. Kez kelgen suhbattaspen ortaq til taba bilýi, máseleniń mánine boılaý qabilettiligi jáne tehnıkalyq búge-shigelerdi keremet jadynda saqtaýy, tamasha ázil men ádep sezimi – osynyń bári jáne kóptegen basqa qasıetteri N.Á.Nazarbaevqa, memleketter men úkimetter basshylaryn, halyqaralyq uıymdar jetekshilerin, kórnekti saıasatkerlerdi, qoǵam qaıratkerlerin, ınvestorlar men transulttyq kompanııalar basshylaryn qosa alǵanda, Qazaqstannyń barlyq sheteldik áriptesterimen dostyq ráýishti senimge toly qarym-qatynastardy jolǵa qoıýǵa múmkindik berdi. Naq osy qarapaıym adamı qatynastar Qazaqstan Respýblıkasynyń múddelerin ilgeri jyljytýda eleýli ról atqarýda.
Qazaqstan Prezıdentiniń álemdik arenadaǵy bıik bedelin onyń halyqaralyq kezdesýleriniń tyǵyz kestesi de kórkemdeı túsedi. Mysaly, 2015-2016 jyldary Memleket basshysy sheteldik áriptesteriniń qatysýymen 300-den astam is-shara ótkizdi. Kezdesýler men baılanystardyń eń tyǵyz kestesi bizdiń eń jaqyn kórshimiz – Reseımen qalyptasty.
Reseı – Qazaqstannyń strategııalyq áriptesi jáne odaqtasy. Bizdi kóp ǵasyrlyq tarıh, ortaq mádenıet pen baýyrlastyq qatynastar, dostyq pen tatý kórshilik dánekerleri baılanystyrady. Tolyq aıqyndyq úshin Reseı Prezıdentiniń baǵasyn mysalǵa keltireıik: «Meniń Reseı-Qazaqstan qatynastaryna sıpattama berýim qajetsiz. Bul jaı ǵana senisken áriptestik emes, bul osy sózdiń barlyq maǵynasyndaǵy odaqtastyq qatynastar...».
2015 jyldyń 26 sáýirinde ótken prezıdent saılaýynan keıingi óziniń birinshi sheteldik saparyn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev naq osy Reseı Federasııasyna jasady, sondaı-aq, onda TMD-nyń beıresmı Sammıtine, Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵy joǵarǵy keńesiniń kezekti otyrysyna jáne Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan Qyzyl alańdaǵy saltanatty is-sharalarǵa qatysty. Qyzyl alańdaǵy osy saltanattarǵa sheteldik memleketter basshylarynyń qatysýyn, ókinishke oraı, Ýkraınadaǵy oqıǵalarǵa baılanysty álemdik qoǵamdastyqtyń saıasılandyrǵanyn atap ótý kerek. Keıbir Batys kóshbasshylary Máskeýge kelýden bas tartty. Soǵan qaramastan, Qazaqstan bul kózqarasty qoldamady. Atap aıtqanda, Nursultan Ábishuly fashızmdi tizerletken Jeńistiń merekelenýin bylaı dep baǵalaıdy: «Barlyq qazaqstandyqtar sııaqty, men úshin Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńis bizdiń halyqtarymyzdyń erligi men birliginiń sımvoly bolyp qala bermek. Sol jyldarda kórinis tapqan qaharmandyq pen erlik, janqııarlyq pen Otanǵa degen súıispenshilik áskerı-patrıottyq tárbıeniń túbegeıli negizi bolyp tabylady». Memleket basshysy 2014 jyldyń kúzinde-aq Qyzyl alańdaǵy saltanattarǵa qatysatyny jóninde sheshim qabyldaǵan bolatyn, mine, osy josparlardyń iske asýyna eshnárse kedergi bola almady. Qazaqstan Prezıdenti saıasatynyń dáıektiligi jáne qol jetken ýaǵdalastyqtardy berik sabaqtastyrýy – búgingi tańda Nursultan Nazarbaevty barlyq álemde syıly etip otyrǵan qasıetterdiń biri.
Jalpy alǵanda, 2015-2016 jyldary Qazaqstan men Reseı prezıdentteri ekijaqty jáne kópjaqty pishimde 20 retten astam kezdesti. Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtın EAEK (4 ret), UQShU (2 ret), TMD (2 ret), ShYU (2 ret) joǵary quryltaıshy organdarynyń jáne basqa óńirlik ári halyqaralyq uıymdardyń otyrystary aıasynda da kezdesti. 2015 jyldyń 16 qyrkúıeginde Sochıde Qazaqstan men Reseıdiń jyl saıynǵy О́ńiraralyq forýmy bolyp ótti. Bul forýmdar Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtınniń perzenti, 2000-jyldardyń basynda qabyldanǵan jáne shekaralyq yntymaqtastyqtyń barlyq túıtkildi máselelerin joıýǵa baǵyttalǵan olardyń ortaq sheshimi ekendiginiń taǵylymy zor. Alǵashqy forýmdar ótkizilgen kezde EAEO áli qurylmaǵan bolatyn, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy shekarada kedendik baqylaý tolyqqandy áreket etip turdy. Shekaradan ótý kezindegi ártúrli tóreshildik kedergiler men qıyndyqtar qarapaıym azamattardyń aralas-quralasyn únqatysý alańy qurylǵannan keıin ǵana barlyq túıtkildi máseleler sóz júzinde emes, is júzinde sheshimin taba bastady. Búginde shekaralyq forým О́ńiraralyq yntymaqtastyq forýmy bolyp ózgergen, biraq Qazaqstan men Reseıdiń strategııalyq áriptestigin nyǵaıtý men damytýǵa úlken úles qosýyn jalǵastyryp keledi.
2015 jyldyń 14-15 qazanynda bolǵan Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınniń Qazaqstan Respýblıkasyna memlekettik saparyn Qazaqstan-Reseı yntymaqtastyǵy shejiresindegi shyrqaý bıik shara dep kámil senimmen esepteýge bolady. Bul sharanyń mártebesi qabyldaý, syı-qurmet jáne sapardyń hattamalyq jaǵdaılary eń joǵary deńgeıde qamtamasyz etilgenin aıǵaqtaıdy.
2015 jyldyń 9-10 shildesinde Ýfa qalasynda ótkizilgen BRIKS pen ShYU Sammıtteri kezinde oryn alǵan bir jaıt Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtınniń erekshe dostyq qatynastarynyń jarqyn aıǵaǵy bolyp tabylady. Qazaqstan men Reseı kóshbasshylarynyń ekijaqty kezdesýine toqtalǵandy jón kórip otyrmyn. Osynda Qazaqstan-Reseı kópqyrly yntymaqtastyǵyn damytýdaǵy eńbegi, sondaı-aq, ıntegrasııalyq úderisterdi ilgeri jyljytý jónindegi ekijaqty ózara is-qımylǵa qosqan belsendi úlesi úshin Nursultan Nazarbaevqa Aleksandr Nevskıı ordeni tabys etildi. Onyń ústine, BRIKS pen ShYU sheńberindegi barlyq resmı sharalar bitkennen keıin V.Pýtın men N.Á.Nazarbaev shaǵyn ortada qalyp, ol arada Reseı Prezıdenti Nursultan Ábishulyn ótken týǵan kúnimen quttyqtady, olar beıresmı jaǵdaıda birge bolyp, áńgime-dúken qurdy. Bul resmı hattama sheńberinen tys jaǵdaıda oryn aldy. Bul eki dostyń shúıirkelese dıdarlasýy bolatyn.
Nursultan Nazarbaev pen Vladımır Pýtın arasynda qalyptasqan qatynastar senim men ózara túsinistiktiń úlgisi bolyp tabylady dep esepteımin. Olar eki eldiń uzaq ǵasyrlarǵa sozylatyn berik strategııalyq áriptestigi men odaqtastyǵynyń irgetasyn qalaýda.
Qazaqstan Prezıdentiniń sheteldik kóshbasshylarmen qatynasyn qalaı quratyndyǵyna taǵy bir asa iri kórshisi – QHR-men yntymaqtastyqty damytýy kórneki aıǵaq bolady. Búgingi tańda Qytaı-Qazaqstannyń eń iri syrtqy saýda jáne ınvestısııalyq áriptesteriniń biri. Sonymen birge, 25 jyldan astam buryn, ıaǵnı Keńes kezinde Beıjińmen barlyq baılanystar tek Máskeý arqyly ǵana iske asyp otyrǵany qupııa emes. Qazaqstan Táýelsizdik alǵannan keıin Nursultan Ábishuly álemniń asa iri elimen – BUU Qaýipsizdik Keńesiniń jáne ıadrolyq klýbtyń turaqty múshesimen qatynasty óz betimen «nólden» bastap qurýǵa tıisti jaǵdaıda qaldy. Soǵan qaramastan, Szıan Szemın, Hý Szıntao, Sı Szınpın syndy barlyq qytaı kóshbasshylarymen bizdiń Memleket basshysy terezesi teń, dostyq ráýishti ári senisken qatynastar qura bildi.
Mysaly, QHR-dyń is basyndaǵy Tóraǵasy Sı Szınpın 2013 jyldyń qyrkúıeginde óziniń Qazaqstanǵa alǵashqy saparyn jasaǵan kezinde-aq Shyǵys fálsapasynyń tereń mazmunyna saı, Nursultan Nazarbaevtyń tájirıbeli dana saıasatker hám áriptes ekendigin tanydy. Sondyqtan, Qytaı basshysy Qazaqstan Prezıdentin 2015 jylǵy sáýirdegi saılaýdaǵy jeńisimen alǵashqylardyń biri bolyp jeke ózi telefon arqyly da, jedelhat joldap ta, ári Nursultan Ábishuly qaıta saılanǵannan keıin Qazaqstannyń sheteldik birinshi qonaǵy bolyp kelgeninde Astanadaǵy áńgime barysynda da quttyqtady.
2015-2016 jyldardaǵy joǵary dárejedegi Qazaqstan-Qytaı baılanystarynyń kestesin, eki kóshbasshynyń óńirlik jáne halyqaralyq uıymdar alańdaryndaǵy kezdesýlerinen bólek, 2015 jyldyń 7 mamyryndaǵy QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń Qazaqstan Respýblıkasyna resmı sapary jáne 31 tamyz – 3 qyrkúıektegi Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaıǵa memlekettik sapary aıshyqtap kórkeıtip turǵandaı.
Eger Astana týraly aıtatyn bolsaq, Nursultan Ábishuly óziniń saılaýdan keıingi kezeńdegi búkil jumysbastylyǵyna qaramastan, Sı Szınpınniń kelý saparyna muqııat daıyndaldy. «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» nemese JJEB jónindegi Qytaı tarabynyń bastamasy kezdesýde kóterilgen ózekti taqyryptardyń biri boldy. Bul bastamany eń alǵash 2013 jyldyń qyrkúıeginde, Nazarbaev Ýnıversıtette sóılegen sózinde Sı Szınpınniń naq bizdiń Qazaqstanda jarııa etkeni atap aıtýǵa turarlyq. Áńgime «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» jáne «HHI ǵasyrdaǵy teńiz Jibek joly» atty eki strategııalyq jobany biriktiretin «Bir beldeý – bir jol» tujyrymdamasy týraly bolyp otyr.
Qazaqstan Prezıdentiniń 2015 jyldyń qyrkúıegindegi Qytaıǵa jaýap sapary Nursultan Nazarbaevtyń qytaı halqynyń japon mılıtarısterine qarsylasý soǵysyndaǵy jeńisiniń 70 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty is-sharalarǵa jáne áskerı paradqa qatysýymen biriktirildi.
Sapar dástúrli túrde mazmundy ári asa jemisti boldy. Beıjińde Memleket basshysy is júzinde QHR-dyń barlyq saıası jáne bıznes-elıtasymen kezdesti. Ýaǵdalastyqtar men qol qoıylǵan qujattar 45 naqty jobany iske asyrý úshin Qazaqstan ekonomıkasyna 23 mlrd. dollar Qytaı ınvestısııasyn tartýǵa múmkindik berdi. «Nurly Jol» jáne JJEB baǵdarlamalaryn sabaqtastyrý úderisi iske qosyldy. Qytaıǵa sapar óziniń aýqymy jáne qaıtarymy boıynsha Memleket basshysynyń 2015 jylǵy basqa halyqaralyq is-sharalary arasyndaǵy anaǵurlym tolymdysy boldy.
QHR-ǵa sapardyń eki ereksheligin jeke bólip aıtqymyz keledi. Birinshiden, Beıjińde Qazaqstan Prezıdentiniń barǵan eliniń bıznes-elıtasymen kezdesýler ótkizýiniń tamasha dástúri ómirge keldi. Áńgime jekelegen ekijaqty kezdesýler jáne bıznes-forým týraly emes, kerisinshe, bizdiń elimizdiń ekonomıkasyna olardyń ınvestısııasyn, tájirıbesi men tehnologııasyn tartý úshin barǵan eldiń asa iri kompanııalarynyń barlyq basshylarymen bir mezgilde keshendi kezdesý týraly bolyp otyr. Keıinnen bıznes «kapıtandarymen» osyndaı kezdesýlerdi Nursultan Nazarbaev Nıý-Iorkte, Dohada, Londonda, Parıjde, Tegeranda, Ystanbulda jáne Sankt-Peterbýrgte ótkizdi.
Ekinshiden, Beıjińde Prezıdent QHR Kompartııasy Ortalyq komıteti janyndaǵy Ortalyq partııa mektebinde dáris oqydy. Nege naq osy oqý mekemesinde? О́ıtkeni, onyń búgingi tyńdaýshylary – Qytaı Kompartııasy baǵytynyń erteńgi jarshylary. Bul strategııalyq áriptestikke, teń quqyqtylyq pen ózara tıimdilikke negizdelgen Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy dostyq jáne tatý kórshilik qatynastardy bolashaqta kelesi býyn basshylardyń saqtap, odan ári damytýyna qosqan Nursultan Nazarbaevtyń úlesi boldy.
Bizdiń jaqyn kórshilerimiz týraly aıtqanda, Ortalyq Azııa óńirin aınalyp ótýge bolmaıdy. Ortalyq Azııadaǵy turaqtylyq pen qaýipsizdik – Qazaqstannyń óziniń turaqty damýyn qamtamasyz etýdiń negizgi sharttarynyń biri.
2015-2016 jyldarda Memleket basshysynyń Túrikmenstan (2014 jylǵy 2-3 jeltoqsan) men Tájikstanǵa (2015 jylǵy 14-15 qyrkúıek) resmı saparlary, Qyrǵyzstan (2015 jylǵy 12 tamyz) men О́zbekstanǵa (2016 jylǵy 14-15 sáýir) jumys saparlary boldy. Túrikmenstanda Qazaqstan Prezıdenti «Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran» temirjol magıstraly ashylýynyń saltanatty rásimine qatysty. Tájikstanda eki prezıdent Qazaqstan Respýblıkasy men Tájikstan Respýblıkasy arasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly kelisimge qol qoıdy. О́zbekstanda ózekti ekijaqty, óńirlik jáne halyqaralyq máseleler boıynsha ustanymdar úılestirildi. Qazaqstan men О́zbekstannyń Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshylyq shepte turǵanyn eskergende, bul óte qajet qadam bolatyn.
Qyrǵyzstanǵa saparǵa jeke toqtalǵymyz keledi. Bul sapar aldyn ala josparlanbaǵan edi. Ony kelisip, daıyndaý úshin bizge bir aptadan sál ǵana artyq ýaqyt berildi. Bul birqatar eleýli sebepterge baılanysty boldy. Solardyń bastysy – Qyrǵyzstannyń EAEO-ǵa kirýine baılanysty josparlanǵan memlekettik shekaranyń Qazaqstan-qyrǵyz ýchaskesinde kedendik baqylaýdy alyp tastaý. Qyrǵyz basshylyǵynyń bul sheshimi ekonomıkalyq turǵydan kesip-pishilgen jáne ábden negizdi bolatyn, óıtkeni, Qyrǵyzstannan taýarlardyń negizgi bóligi EAEO elderine jetkiziledi.
Sonymen qatar, ókinishke oraı, Qyrǵyzstandaǵy keıbir kúshter eldiń EAEO-ǵa qosylýyna qarsy shyǵyp jáne bul úderisti saıasılandyryp, sál keıinirek – 2015 jyldyń 4 qazanynda ótken parlamenttik saılaý qarsańynda ishki saıası ahýaldy shaıqaltýy múmkin edi. Týysqan qyrǵyz halqy sońǵy 11 jylda 2 revolıýsııany bastan keshti. Úshinshisine jol berýge bolmaıtyn. Barshaǵa málim, Nursultan Nazarbaev Ortalyq Azııadaǵy, sonyń ishinde Qyrǵyzstandaǵy da turaqtylyq pen qaýipsizdik máselelerine árqashan jiti kóńil bóledi. A.Aqaev qýylǵan 2005 jyly da, Q.Bakıev qulatylǵan 2010 jyly da naq osy tulǵanyń kúsh-jigeriniń arqasynda bul el azamat soǵysynyń ot-jalynyna oranbady. Sondyqtan, Nursultan Ábishuly Qyrǵyzstanǵa, birinshiden, Qyrǵyzstannyń EAEO-ǵa qosylýyna oraı aıqyn túsinik berý, ekinshiden, qyrǵyz jurtshylyǵyn toptasýǵa shaqyrý, úshinshiden, bizdiń kórshimizge ári týysqan halyqqa qoldaý bildirý úshin bardy ǵoı dep paıymdaımyn.
Qyrǵyz Respýblıkasyna jumys sapary aıasynda Memleket basshysy Prezıdent Almazbek Atambaevpen ekijaqty kezdesý ótkizdi. Memleket basshysynyń Qyrǵyzstandaǵy saparynda qasyna ilese júrip, men Nursultan Ábishulynda usaq-túıektiń bolmaıtynyna taǵy bir ret kóz jetkizdim. Ol qyrǵyz áriptesiniń barlyq ótinishterin yqylaspen tyńdady, sonan soń Astanaǵa oralǵan bette osy jóninde Qazaqstan Úkimetine tıisti tapsyrmalar berdi.
Barlyq baǵyttaǵy baılanystar
Ortalyq Azııa óńiri týraly jaza otyryp, jıi qoldanylatyn taıaý jáne alystaǵy shetelder degen termındi esime aldym. Biraq bul túsiniktiń geografııalyq aıqyndaýǵa qatysy joq. Bir memlekette – KSRO-da 70 jyl birge bolý tájirıbesin eskere otyryp, TMD-ǵa qatysýshy barlyq elder birin-biri jaqyn shetelder retinde qabyldaıdy. Birtutas halyq sharýashylyǵy kesheniniń joıylǵanyna 25 jyl ótse de, tyǵyz saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı gýmanıtarlyq baılanystar áli kúnge deıin saqtalynyp jáne qoldaýǵa ıe bolyp keledi. Sondyqtan osy terrıtorııada bolyp jatqan oqıǵalardyń barlyǵyn biz júrekke jaqyn qabyldaımyz. Prezıdent stýdenttik jyldary ótken Ýkraınada janjaldy jaǵdaılar oryn alyp, qan tógilgen kezde Nursultan Nazarbaev bul máseleden tysqary qala almady. 2014-tiń jeltoqsany – 2015-tiń qańtary aralyǵynda Memleket basshysy telefon arqyly Fransııa, Ýkraına, Reseı jáne Germanııa basshylyǵymen jeke ózi sóılesti. Sonyń nátıjesinde qalyptasqan daǵdarystan shyǵý úshin kelissóz úderisin ornynan qozǵaýdyń sáti tústi. Tek Nursultan Ábishuly ǵana 2015 jylǵy aqpandaǵy kezdesýde «normandtyq tórttikke» qozǵaý salýdyń múmkindigine qol jetkizdi. Sóıtip, Ýkraınanyń shyǵysyndaǵy janjaldy beıbit retke keltirýdi qamtamasyz etý múmkindigin bergen Mınsk kelisimine qol jetkizildi.
2015 jyldyń 8-9 qazanynda Ýkraına Prezıdenti P.Poroshenko Qazaqstanǵa óziniń birinshi resmı jaýap saparyn jasady. О́ıtkeni, Nursultan Nazarbaev 2014 jyly Ýkraınada bolǵan edi. P.Poroshenkonyń sapar baǵdarlamasy barynsha tyǵyz edi: Qazaqstan Prezıdentimen jeke jáne keńeıtilgen quramda kelissózder ótkizildi jáne el basshylary Qazaqstan-Ýkraına bıznes-forýmyna birge qatysty.
Memleket basshysy Ýkraına daǵdarysyn retteý maqsatynda Batys elderiniń kóshbasshylarymen baılanys jasaýdy kúsheıte tústi. Fransııa Prezıdenti Fransýa Olland Nursultan Nazarbaevpen áńgime júrgizgennen keıin baryp, óziniń Parıjge qaıtý saparynyń jolynda Máskeýde toqtap, Vladımır Pýtınmen konstrýktıvti kezdesý ótkizdi.
Jáne bul bir ǵana araaǵaıyndyq oqıǵa emes. Batys kóshbasshylary Qazaqstan Prezıdentiniń keńesine júginip, qalyptasqan jaǵdaıda qandaı áreketter jasaý qajettigin jıi aqyldasyp otyrdy. Olardyń arasynda eki eýropalyq kóshbasshy – Lıýksembýrg Premer-mınıstri Ksave Bettel 2015 jyldyń mamyrynda jáne Nıderland Premer-mınıstri Mark Rıýtte 2015 jyldyń jeltoqsanynda, ózderi Eýroodaqqa tóraǵalyq qarsańynda boldy.
Atap aıtqanda, K.Bettel Ýkraına daǵdarysyna barynsha den qoıyp, óziniń Máskeý men Kıevke saparmen barý jospary bar ekendigin aıtty, sondaı-aq, ol atalǵan elder astanalarynda bolǵan kezde óziniń qandaı áreketterge barýy jáne olarǵa qandaı usynys jasaýy qajettigi jóninde keńes surady. Nursultan Ábishuly oǵan eki taraptyń eshqaısysyna yńǵaı bermeýdi, tek «óz jelisin júrgize» otyryp, taraptardan Mınsk kelisimin qatań oryndaýyn talap etý qajet ekendigin aıtty. Elbasynyń sózinshe, Batys pen Máskeý arasyndaǵy qatynasty qalpyna keltirýge balama joq. О́ıtkeni, qarama-qarsy turýdan eki jaq ta zardap shegedi. Bizdiń Prezıdentimizdiń osyndaı keńesterinen keıin K.Bettel EO tóraǵasy bolǵan kezde Reseı-Ýkraına máselesi boıynsha teńdestirilgen ustanymda bolǵandyǵyn, sóıtip, retteý úderisin alǵa jyljytýǵa óz úlesin qosqandyǵyn eske sala ketsek, artyq bolmas.
Aıtpaqshy, kezdesý barysynda K.Betteldiń Astanaǵa burynnan kelgisi kelip júrgendigi belgili boldy. Ol velosporttyń úlken jankúıeri eken. Onda «Astana» velokomandasynyń maıkasy da bar. Biraq ol Qazaqstan astanasynda buryn bir de bir ret bolmaǵan. Bul týraly K.Bettel N.Nazarbaevpen kezdesý kezinde aıtty. Mundaı joǵary deńgeıdegi kezdesý – bul saıasat pen ekonomıkanyń «úlken máselelerin» talqylaý ǵana emes, sonymen qatar, ózara qarapaıym adamı qatynastarda. О́ıtkeni, dostyq pen senim atmosferasy qalyptasqan kezde «úlken máselelerdi» sheshý de jeńilge túsedi. Qazaqstan Prezıdenti sheteldik áriptesterimen barlyq saıasatyn naq osylaı júrgizedi.
Kóptegen memleket basshylarynyń Ýkraınadaǵy jaǵdaıdy, Batys pen Reseıdiń qarym-qatynasyn jáne jahandyq kún tártibiniń ózge de máselelerin Nursultan Nazarbaevpen talqylaıtynyna tańǵalýdyń jóni joq. Máselen, Fınlıandııa Prezıdenti Saýlı Nıınıstıo 2015 jyldyń maýsymynda Astanaǵa jasaǵan sapary kezinde Eýroodaq pen Reseı arasyndaǵy qatynasty qozǵady. Birneshe kún ótkennen keıin – 16 maýsymda ol Máskeýge saparmen baryp qaıtty.
Nursultan Ábishuly sheteldik qonaqtardy qalaı qabyldaıdy? Uly Dalanyń perzenti úlken qonaqjaılylyq tanyta otyryp, áńgimelesýshini óz yńǵaıyna beıimdeıtindeı sózderdi árkez taba biledi. Máselen, 2015 jyldyń 1 sáýirinde Astanaǵa resmı saparmen kelgen Vengrııa Premer-mınıstri Vıktor Orbanmen áńgimeni Nursultan Nazarbaev «Bul – Sizdiń Otanyńyz» degen sózden bastady. Áńgimelesýshi osy pikirdi birden quptap «Iá, biz óz úıimizdemiz» degen sózdi qosyp qoıdy. Bul jaı dıplomatııalyq sóz ǵana emes edi. Vengrııa – óte erte ýaqyttary Eýropaǵa Qazaqstan dalasynan kóship barǵan kóshpendiler – madıarlar eli. Onyń ústine, V.Orbannyń óziniń sózi boıynsha, onyń zaıyby qazirgi Vengrııa aýmaǵynda erteden turyp kele jatqan qypshaqtar taıpasynan eken. Sondyqtan eki basshynyń áńgimelesýi osyndaı jyly sózderden bastalýyna sonshama bir tańǵalyp ta qajeti joq.
Vıktor Orban – sırek kezdesetin tulǵa. Ol jalpyeýropalyq aǵymdarǵa árkez sáıkes kele bermeıtin derbes syrtqy saıasat júrgizýmen erekshelendi. Mysaly, V.Orban Reseıge qatysty sanksııalyq saıasatqa qarsy shyǵyp, Brıýsseldi Máskeýmen yntymaqtastyqty qaıta qalpyna keltirýge shaqyrdy. V.Orban bizdiń Memleketimizdiń basshysynan osy jóninde qazirgi jaǵdaıda ne isteý kerektigi jóninde keńes suraǵan kezde, Nursultan Ábishuly onyń nazaryn Qazaqstan júrgizip kele jatqan saıasatqa aýdardy. Nursultan Nazarbaev vengr premerine syrtqy saıasatta tek bir baǵytpen toqtalyp qalmaý jóninde usynys jasady.
Qazaqstan Prezıdenti 2015 jyldyń 5 mamyrynda Astanada Eýrokomıssııanyń burynǵy tóraǵasy Joze Manýel Barrozýdy da dál osylaı jyly qabyldady. Munyń ózi, eger dostar týraly áńgime bolsa, Nursultan Nazarbaevtyń olardyń dál sol sáttegi atqaryp otyrǵan qyzmetterine kóp kóńil bóle qoımaıtyndyǵyn kórsetedi. Oǵan adamgershilik qatynas neǵurlym mańyzdyraq.
Al 2015 jyldyń tamyz aıynyń aıaǵynda Astanaǵa resmı saparmen Serbııa Prezıdenti Tomıslav Nıkolıch keldi. Serb prezıdentimen kezdesý barysynda Nursultan Ábishulynyń áńgimelesýshini jyly da ashyq jáne dostyq áńgimege beıimdeı bilý qasıeti taǵy da boı kórsetti. Elbasy kelissózdiń áý basynda-aq 1972 jyly Iýgoslavııaǵa barǵan saparyn eske aldy. Osydan 40 jyl buryn alǵan sondaǵy tamasha áserleri jóninde aıta otyryp, Memleket basshysy Qazaqstannyń qazirgi ýaqytta Serbııa Respýblıkasymen konstrýktıvti qatynasty damytýǵa múddeli ekendigin atap kórsetti. Kezdesý qorytyndysynda T.Nıkolıch N.Á.Nazarbaevqa Serbııa Respýblıkasynyń ordenin tapsyra turyp: «Men Sizdi bul ordenmen bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy qatynasty nyǵaıtýǵa qosqan úlesińiz ǵana emes, sonymen qatar, óz elińizdiń bolashaǵy jolynda atqaryp jatqan jumystaryńyz, sondaı-aq, Qazaqstannyń halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryn saqtaýdaǵy dáıektiligi úshin de marapattaımyn. Siz – álemdik keńistikte óte sırek kezdesetin kóshbasshysyz», dedi.
2015-2016 jyldary Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev eýropalyq elderge, sonyń ishinde Mılan, London, Parıj jáne Brıýsselge birqatar saparlar jasady.
2015 jyldyń 27 maýsymynda Memleket basshysy «Planetany toıyndyrý. О́mir úshin qýat» taqyrybyndaǵy «EKSPO-2015» Búkilálemdik kórmesi aıasyndaǵy Qazaqstannyń ulttyq kúnderine qatysý úshin Mılanǵa (Italııa) keldi. Ol biz úshin «Bolashaq energııasy» taqyryby boıynsha Astanadaǵy EKSPO-2017 kórmesin ótkizýge daıyndyq jasaý esebinde de mańyzdy da, qyzyqty edi. Mılandaǵy Elbasy saparynyń baǵdarlamasy barynsha tolymdy tyǵyzdyǵymen este qaldy. Nursultan Nazarbaev pen Matteo Rensı arasynda ózara senimdi jaqsy qatynas munyń aldyndaǵy 2014 jyldyń maýsymynda ótken Býrabaıdaǵy kezdesýden bastap qalyptasqandyǵyn atap ótý kerek. Italııanyń jas ta jigerli premeri dana da tájirıbeli Qazaqstan Prezıdentinen máselelerdiń keń aýqymy boıynsha keńester alýǵa barynsha yqylas tanytty. Mılandaǵy bul kezdesý kezinde lıftide oryn alǵan oqıǵa da saıasatkerlerdiń kóńiline kirbiń túsirgen joq. Azdaǵan ýaqytta lıftiniń toqtap qalýy, kerisinshe, beıresmı jaǵdaıda áńgimelesýge múmkindik týǵyzdy.
2015 jyldyń qarasha aıynyń basynda Memleket basshysy Ulybrıtanııa men Fransııaǵa resmı saparlarmen baryp qaıtty. Londonda da, Parıjde de ol eki eldiń saıası jáne bıznes elıtalarymen kezdesti. Eki sapar da barynsha nátıjeli boldy. Atalǵan sharalar kezinde jalpy somasy 14 mıllıard dollardan asatyn kelisimsharttar men memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Eki el astanasynda da N.Á.Nazarbaev brıtan jáne fransýz bıznesteriniń «kapıtandarymen» kezdesti.
Osy oqıǵalar barysynda Londonda akkredıttelgen jáne brıtan hattamasy men etıkasynyń dástúrlerimen jaqsy tanys búkil dıplomatııalyq korpýs Nursultan Ábishulyna neǵurlym joǵary qurmet kórsetilgendigin atap kórsetip jatty. Munyń ózi – Ulybrıtanııanyń dıplomatııalyq ómirindegi óte kórneki faktor. Onyń ústine Londondaǵy sapar Memleket basshysyn Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Korolevasy Elızaveta II-niń qabyldaýymen qorytyndylandy. Hanshaıym Qazaqstan Prezıdentiniń sapar nátıjeleri eki el arasyndaǵy dostyq qatynastardy odan ári nyǵaıtýǵa jáne Qazaqstan men Birikken Koroldik halyqtarynyń gúldenýine qyzmet etetindigine senim bildirdi.
Parıjde Fransııa prezıdenti Fransýa Olland ta Nursultan Nazarbaevty jyly qarsy aldy. Ol bizdiń Memleketimiz basshysynyń «Normand pishimindegi» kezdesýge araaǵaıyndyq jeke kúsh-jigerin joǵary baǵalady. Bizdiń elimizdegi Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵynyń merekelenýi týraly eske ala otyryp, F.Olland Qazaqstan búgingi kúni ártúrli dástúrlerdi ustaǵan halyqtardyń birligi men yntymaǵyn qalyptastyrýdyń sımvolyna aınalǵandyǵyn atap kórsetti. Onyń sózinshe, Qazaqstandy jańǵyrtý strategııasy osyndaı senimdi negizge súıene otyryp ázirlengen jáne Fransııa bul mindetti oryndaý úshin jan-jaqty qoldaý kórsetýge árdaıym daıyn. Fransııa prezıdenti óz sózin aıaqtaı kelip, qazaqtyń «dostyq joq jerde, tabys ta joq» degen maqalyn keltirdi. Bokalyn Fransııa-Qazaqstan dostyǵy úshin kóterdi.
Memleket basshysynyń Fransııaǵa jyly dostyq nıeti Parıjdegi terrorlyq akt týraly aqparatty jany aýyra qabyldaýynan da kórindi. Bul qasiretti jaǵdaı onyń saparynan bir aptadan keıin oryn alǵan edi. Birinshiden, Qazaqstan Prezıdenti terakt bolyp ótken kúnniń erteńine Fransııa prezıdentine kóńil aıtý jedelhatyn joldady. Ekinshiden, Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Fransýz Respýblıkasynyń elshiligine baryp, kóńil aıtý kitabyna jazba qaldyrdy.
2016 jyldyń 30 naýryzynda Prezıdent Belgııaǵa jumys saparymen bardy. Bul sapar barynsha mańyzdy edi. О́ıtkeni, sol jyldyń naýryz aıynda Qazaqstan Parlamentiniń Senaty Strategııalyq áriptestik jáne ony keńeıtý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaǵan bolatyn. Brıýsselde Memleket basshysy eki kezdesý ótkizdi: Eýropalyq keńes tóraǵasy Donald Týskpen jáne Eýropalyq komıssııa basshysy Jan-Klod Iýnkermen. Kezdesýde qazaqstandyq-eýropalyq qarym-qatynas máselelerinen basqa, EO jáne EAEO is-áreketiniń perspektıvalary da talqylandy. Bul – kúrdeli másele. Batystaǵy birqatar saıasatkerler bul jobany «KSRO-ny qaıta qalpyna keltirý» dep áli de sanaıdy. Sondyqtan Nursultan Nazarbaev eki birlestiktiń birikken konferensııasyn ótkizýdi usyndy. Bul barlyq máselelerdiń núktesin qoıý úshin qajet edi. Memleket basshysynyń aıtýynsha, «eger bolashaqta EO, EAEO jáne ShYU erkin saýdany ashatyn bolsa, onda bul búkil Eýrazııaǵa asa zor paıda ákeledi». Mundaı bastamashyldyq úshin ýaqyt neǵurlym ońtaıly tańdap alynǵan edi.
Búginde EAEO-nyń atqarýshy organy – Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń alqasyn Armenııa azamaty basqarady, al EAEO-nyń jalpy jetekshiligin jarǵylyq organdardyń (JEEK, EÚAK, EEK Keńesi) tóraǵasy bolyp tabylatyn Qazaqstan júzege asyrady. EAEO-nyń basqarý organdarynda Reseı ókildiginiń bolmaýy «KSRO-ny qalpyna keltirýge umtylýshylyqqa» degen qorqynyshtyń negizsiz jáne ádiletsiz ekendigin taǵy da dáleldeıdi.
Aıtpaqshy, biz odan ári Brıýsselden Vashıngtonǵa attandyq. Onda Memleket basshysy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi 4-shi sammıtke qatysty. Jalpy, qazaqstandyq-amerıkalyq baılanystar – Qazaqstan Prezıdentiniń halyqaralyq qyzmetindegi jeke bir taraý bolyp tabylady. Onyń ústine 2015-2016 jyldary Qazaqstan Prezıdenti eki ret muhıttyń ústinen ushyp ótip, eki retinde de iri sammıtke – 2015 jyldyń qyrkúıeginde Nıý-Iorkte ótken BUU Bas Assambleıasynyń mereıtoılyq sessııasyna jáne 2016 jyldyń sáýirinde Vashıngtondaǵy joǵaryda aıtqan Sammıttiń jumysyna qatysty.
2015 jyldyń 26-30 qyrkúıegi aralyǵynda Qazaqstan Prezıdentiniń Nıý-Iorkke jasaǵan saparynyń baǵdarlamasy óte mazmundy boldy. Bar-joǵy bes kún ishinde ol BUU-nyń qoldaýymen ótken 3 Sammıttiń (27 qyrkúıekte – 2015 jyldan keıingi kezeńdegi damý salasynyń kún tártibin qabyldaý jónindegi BUU Sammıti, 29 qyrkúıek – BUU Bas Assambleıasynyń jalpy pikirtalastary, 30 qyrkúıek – Ekstremıstik kúsh kórsetýge qarsy kúres jónindegi Sammıti) jumysyna qatysty, «11 qyrkúıek» eskertkishine gúl shoǵyn qoıdy. Sonymen birge, memleket jáne úkimet basshylarymen, halyqaralyq uıymdar men iri kompanııalardyń jetekshilerimen 7 ekijaqty kezdesý ótkizdi.
Ásirese, Qazaqstan Prezıdenti belsendilikpen qatysqan BUU Bas Assambleıasynyń Jalpy pikirtalastary erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. BUU Bas Assambleıasyna daıyndyq aldyn ala bastaldy. Tipti, jazdyń basyn biz sóz sóıleýmen bastadyq. BUU-nyń qurylǵanyna 70 jyl tolýyna baılanysty sharaǵa berilgen Mereıtoılyq dáreje – qosymsha jaýapkershilik júktedi. Onyń ústine Nıý-Iorktegi sessııadan 3,5 aı buryn 2015 jylǵy 10 maýsymda Astanada Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnmen kezdesýi bolyp ótken edi. Ol V Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi jumysyna qatysty. Pan Gı Mýndy jyldyń eń iri oqıǵasy – BUU Bas Assambleıasynyń mereıtoılyq sessııasynyń qalaı ótetindigi tolǵandyrdy, osyǵan baılanysty kezdesý barysynda ol ózi kóptegen elder pikirin tyńdaıtyn kóshbasshy retinde tanıtyn Nursultan Nazarbaevpen sessııanyń múmkin bolatyn kún tártibi týraly aqyldasty.
Jalpy, mereıtoılyq sessııa álemniń barlyq memleketteriniń derlik kóshbasshylary jınalǵan bedeldi aýdıtorııanyń aldyna bizdiń Planetamyzdyń bolashaq damýy jónindegi qazaqstandyq boljamdarmen bólisetin aıryqsha múmkindikter berdi. Nursultan Nazarbaev óz sózinde halyqaralyq kún tártibindegi barynsha ótkir máseleler boıynsha Qazaqstannyń kózqarasyn baıandady jáne olardyń sheshý joldaryn pash etti. Onyń ústine Qazaqstan Prezıdenti BUU minberinde alǵash ret elimizdiń memlekettik tilinde sóıledi. Bul álemdik jáne qazaqstandyq qaýymdastyqtyń joǵary baǵasyna ıe boldy. Budan keıin BUU-nyń basqa da alańdarynda, atap aıtqanda, Parıjde ótken IýNESKO Bas Konferensııasynyń sessııasynda da Memleket basshysy qazaq tilinde sóıledi. Onyń sózi BUU-nyń 6 halyqaralyq tilderine aýdaryldy.
Jeriniń aýmaǵynda BUU shtab-páteri ornalasqan eldiń basshysymen, ıaǵnı AQSh Prezıdenti Barak Obamamen kezdesý 30 qyrkúıekte ótti. Osy oraıda atap ótetin másele, BUU Bas Assambleıasyna kóptegen memleketterdiń basshylary jáne Úkimet basshylary keledi, al AQSh Prezıdentiniń munda kelgen árbir qonaqpen ekijaqty kezdesý ótkizýge is júzinde ýaqyty jetpeıdi. Solaı bola tursa da, Nursultan Nazarbaevpen kezdesý ótti. Bul jahandyq qaýipsizdikti, turaqtylyqty jáne gúldenýdi nyǵaıtýdaǵy Qazaqstannyń úlesin jáne bizdiń elimizdiń halyqaralyq isterdegi artyp kele jatqan rólin taǵy da atap kórsetedi.
Nursultan Ábishulynyń jumysynda usaq-túıek bolmaıdy, árbir máselege barynsha kóńil bóledi. Ásirese, bul Memleket basshysynyń júzege asyrýǵa baǵyttaǵan bastamalaryna tikeleı qatysty. Eger olardy is júzine asyrý jolyndaǵy meılinshe uqypty jumys bolmasa, bul usynystardyń bári qaǵaz júzinde qalar edi. Sondyqtan, 2 qazanda Astanaǵa oralysymen Qazaqstan Prezıdenti Amerıka Qurama Shtattarynda bolǵan saparynyń qorytyndysy boıynsha jumys keńesin ótkizdi jáne Úkimetke, Prezıdent Ákimshiligine jáne Syrtqy ister mınıstrligine BUU Bas Assambleıasynda aıtylǵan barlyq bastamalar boıynsha birqatar naqty tapsyrmalar berdi.
Joǵaryda aıtylǵan AQSh-qa jasalǵan ekinshi sapar barysynda Memleket basshysy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtke qatysty, sonymen birge 15 ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Bul sapar tolyqtyǵy men mazmundylyǵy jaǵynan 2016 jyly ótkizilgen sharalardyń ishindegi eń mańyzdysy bolyp tabylady. Atap aıtqanda, AQSh saparynyń sheshýshi nátıjesi ıadrolyq qaýipsizdik máselelerindegi Qazaqstannyń álemdik kóshbasshy retindegi róliniń resmı bekitilýi bolyp otyr. Sonymen birge, Vashıngtonda osy bir mańyzdy halyqaralyq qaýymdastyq úrdisinde Qazaqstan Respýblıkasynyń súbeli úlesin atap kórsetetin birqatar birlesken málimdemeler qabyldandy:
– ıadrolyq qaýipsizdik jáne ony taratpaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń jáne Amerıka Qurama Shtattarynyń birlesken málimdemesi (Vashıngton, 2016 jylǵy 31 naýryz);
– ıadrolyq synaqtardy jalpyǵa birdeı tyıym salý týraly kelisimshartty jedel is júzine asyrýǵa qol jetkizý jónindegi Qazaqstan jáne Japonııanyń birlesken málimdemesi (2016 jylǵy 1 sáýir);
– Qazaqstan terrıtorııasynda MAGATE-niń Tómen baıytylǵan ýran bankine qatysty Ulybrıtanııa, Vengrııa, Germanııa, Iordanııa, Ispanııa, Qazaqstan, Kanada, Qytaı, Norvegııa, BAÁ, AQSh, Fılıppın, Fınlıandııa, Fransııa, Chehııa, Shvesııa, Ońtústik Koreıa jáne Japonııa kóshbasshylarynyń birlesken málimdemesi.
Jalpy, ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi barlyq sammıtterdi ótkizý – tikeleı AQSh prezıdenti B.Obamanyń bastamasy bolyp tabylatyndyǵyn atap kórsetý kerek. Birinshi sammıt 2010 jyly sáýirde Vashıngton qalasynda ótti. Sonda barlyq sharalar barysynda AQSh prezıdentiniń oń jaǵynda turaqty túrde N.Á.Nazarbaevtyń oryn alatyndyǵy búkil álemdi tańdandyrǵan bolatyn. Keıinnen biz mynany anyqtadyq, bul sammıtte hattamalyq joǵary turýshylyq jalpyǵa birdeı tájirıbe boıynsha anyqtalmaǵan (ereje boıynsha alfavıt retimen kezek qaǵıdasy qoldanylatyn), kerisinshe belgili bir memlekettiń ıadrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý isine qosqan úlesi boıynsha anyqtalǵan. Ekinshi sammıt 2012 jylǵy naýryzda Seýlde ótse, úshinshisi 2014 jyldyń naýryzynda Gaagada ótti. 2016 jyldyń 1 sáýirinde ótken tórtinshi sammıt joǵaryda atalǵan B.Obama bastamasy sheńberindegi qorytyndy shara boldy.
Sol jerde, Vashıngtonda Memleket basshysynyń Karnegı qorynyń prezıdenti Ý.Bernspen kezdesýi bolyp ótti, oǵan AQSh-tyń burynǵy qorǵanys mınıstri Ý.Perrı, AQSh-tyń eks-senatory S.Nann, Kalıfornııa shtatynyń gýbernatory Dj.Braýn, CNN telearnasynyń negizin qalaýshy T.Terner, Gap kompanııasynyń burynǵy basshysy E.Gast qatysty.
Osy jerde Memleket basshysy AQSh-tyń qoǵam jáne saıası qaıratkerlerimen kezdesip, «Álem. HHI ǵasyr» manıfesin jarııa etti. Onda ulttyń soǵystar men janjaldardyń aldyn alý boıynsha úılesimdi is-qımyly aıqyndalǵany belgili.
Bedeldi aýdıtorııa aldynda sóz sóıleý barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti sózin bylaı dep qorytyndylady: «Bolashaq týraly oılaǵanda men myna tarıhı datany jıi eske alamyn – 1995 jyldyń 24 sáýiri – bul burynǵy KSRO-dan bizge muraǵa qalǵan sońǵy ıadrolyq zarıadtyń Qazaqstan terrıtorııasynan shyǵarylǵan kún. Eki ǵasyr buryn AQSh prezıdenti Avraam Lınkoln bylaı degen eken: «Jaýapkershilikti búgin keıinge qaldyra otyryp, odan erteń qutylýǵa bolmaıdy». Ondaǵan jyldar boıy ıadrolyq jarylystyń qasiretinen zardap shekken halqymnyń qoldaýy men arman-múddesine súıene otyryp, men ıadrolyq qarýdan azat álem týraly armanǵa shyn júrekten senemin».
4-shi Sammıt sheńberinde Vashıngtonda ótken barlyq sharalardy aıaqtaǵannan keıin Qazaqstan Prezıdenti Gavanaǵa baǵyt aldy, onda Memleket basshysynyń Kýba Respýblıkasyndaǵy resmı sapary bastaldy. Kýbanyń Memlekettik keńesi jáne Mınıstrler keńesiniń tóraǵasy Raýl Kastromen bolǵan kezdesýde ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý máseleleri talqylandy. Onda saýda-ekonomıkalyq baılanystardy, bilim salasyndaǵy qarym-qatynasty, mádenıet, sport, aýyl sharýashylyǵy salalaryndaǵy yntymaqtastyqty damytý jáne saıası dıalogty odan ári qoldaý máseleleri tilge tıek etildi. Qazaqstan Prezıdentiniń Kýbaǵa sapary qazaqstandyq-kýbalyq qarym-qatynasty odan ári damytýǵa jańa qarqyn beredi dep kútilýde.
Qazaqstan Respýblıkasynyń syrtqy saıasatyndaǵy basym baǵyttarynyń biri – azııalyq vektorǵa kóshý barysynda, eń aldymen, Eýropa jáne Azııa qurlyǵynyń toǵysynda ornalasqan taǵy bir memleket, bizge týysqan memleket jáne elimizdiń strategııalyq seriktesi, Táýelsizdigimizdi tanyǵan tuńǵysh memleket – Túrik Respýblıkasyna toqtalǵan jón. Bul oqıǵany N.Á.Nazarbaevtyń ózi bylaı eske alady, 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda, ıaǵnı, Qazaqstan óziniń Táýelsizdigin endi jarııalaǵan sátten eki saǵat ótkennen keıin Turǵyt Ozal telefon shalady (sol kezde ol Túrkııa prezıdenti bolatyn) jáne Túrkııa bizdiń elimizdiń táýelsizdigin tanyǵandyǵyn habarlaıdy. Dıplomatııalyq kanaldar boıynsha resmı túrde elimizdiń Táýelsizdigin taný týraly mundaı habar birinshi Amerıka Qurama Shtattarynan túskendigine qaramastan, Turǵyt Ozal bul týraly birinshi bolyp habarlaǵan. Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qalyptasýynyń eń kúrdeli kezeńderinde Túrkııa Qazaqstanǵa qoldaý kórsetip otyrdy jáne bul bizdiń esimizde máńgi qalady.
2015 jyldyń 15-17 sáýiri aralyǵynda Túrkııa prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵannyń Qazaqstanǵa memlekettik sapary bolyp ótti. Onyń sheńberinde eki Prezıdenttiń shaǵyn quramdaǵy kelissózderi, Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy joǵary strategııalyq yntymaqtastyq keńesiniń ekinshi otyrysy, sonymen birge, eki kóshbasshynyń qatysýymen Qazaqstan-Túrkııa bıznes-forýmy bolyp ótti.
17 sáýirdegi qorytyndy shara eki prezıdenttiń túrik áleminiń rýhanı ortalyǵy – Túrkistan qalasyna birlesken sapary boldy. Bul qalada Qoja Ahmet Iаsaýı kesheniniń qasynda or