Baǵany baǵyndyrýdyń joldary qandaı?

Sońǵy kezderdegi kúndelikti tu­ty­na­­tyn taýarlarǵa degen baǵanyń sha­ryq­tap ósýi kópshilikti alańdatýda. De­pý­tattyq saýaldarda osy problema­lar­dy sheshýdiń jolyn qarastyrý jó­nindegi usynystar Úkimet basshy­sy­nyń atyna joldanyp keledi. Alaıda, jaǵdaı túzele qoımaı otyr. Osyǵan oraı keshe Májilis depý­taty Petr Dmı­trıenko baspasóz más­lı­hatyn ót­kizip, baǵany aýyzdyqtaý tur­ǵy­syndaǵy paıymymen bólisti. Depýtat óz sózinde ákimshiliktik sha­ra­lardy qoldaný arqyly jaǵdaıdy tú­zeý­ge bolady, degen ustanymmen kelispeıtindigin kóldeneń tartty. Ákim-qa­ralar saýda oryndarynda baǵany ósir­meý týraly sharalar qarastyrǵanmen, onyń nátıjesi kórinbeıdi. Máselen, bıdaı baǵasy tonnasyna 26-dan 40 myń teńgege deıin kóterilip ketken. Bul óz kezeginde naýbaıhanalar ónimi baǵasyna áser etpeı qoımaıdy. Máselen, Petropavl nan pisirý kombınatyna óz ónimine baǵany 48 teńgeden asyrmaýdy mindetteý onyń 5 fırmalyq dúkenin jabýyna alyp kelgen. Sonyń saldarynan aýdandarǵa nan jetkizilý toqtap qalǵan. Mundaı jaǵdaı ózgelerdi de alańdata bastapty. Depýtat paıymynsha, jaǵdaı­dyń bulaı qalyptasýyna kóterme jáne bólshek saýda jasaýshylar yqpal etýde. Sondyqtan, zańdyq turǵydan olarǵa ta­bysty belgili bir deńgeıden asyrmaýdy mindetteıtin norma qarastyrý qajet. Baǵany belgili bir deńgeıge deıin kóte­rý­ge ruqsat berý arqyly aýyldaǵy jeke satýshydan bastap, kóterme jáne bólshek saýda jasaýshylardyń árqaısysy ózine tıesili 25 paıyz úlesine ıe bolady, dep sanaıdy depýtat. Sonda aýyldaǵy kartop 40 teńgeden tizbek boıynsha 125 teńgege deıin ǵana óser edi. Soltústik Qazaqstan oblysynyń aýyldyq okrýgterinde sıyr eti 480 teńge tursa, kóterme saýda jasaýshylar ony jappaı satyp alýdyń arqasynda et baǵasy 3000 teńgege deıin sharyqtap ketken. Al óz ónimderin tıisti baǵasyna ótkize almaǵan, onyń ústine jemshóptiń qymbattaǵanyna baılanysty sharýalar mal basyn azaıtýdy jón kórgen. Bul úderisti tipti toqtatý múmkin bolmaýda, deıdi depýtat qynjylyp. Etke kvota berýdi Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine berý qajet, dep sanaıtyn­dy­ǵy­men bólisken depýtat mundaı jaǵdaı et kombınattarynyń óndirisine keri áser etip otyrǵandyǵyn da jasyrmady. Shıkizat jetpegendikten nemese ony 3 ese baǵa­syna satyp alǵandyqtan, óńdeýshi kásiporyndar ár túrli qospalardy paıda­lanady. Ondaı et ónimderin ıt te jeýden qashqaqtaıtyn kórinedi. Qospasy bar sútti de mysyq onsha ishe qoımaıdy. Tú­rik tehnologııasy boıynsha pisirilgen kúl­sheniń tez janatynyn onyń quramyn­da munaı sıntezinen daıyndalǵan nemis maıynyń bolýymen baılanystyrý kerek eken. Baǵanyń sharyqtaýyna áser etýshi taǵy bir faktor – energetıkaǵa tarıftiń ósýi. Osy rette depýtattar ózderi ener­ge­tıka salasyndaǵy tarıfti álemdik deń­geıge birtindep jetkizý maqsatynda jylyna bir ret tarıfti kóterýge zańdyq turǵydan ruqsat bergendigin aıta ketý kerek. Ony Petr Gavrılovıchtiń ózi de moıyndap otyr. Energetıka tarıfiniń 9 paıyzǵa artýy ózge de taýarlardyń baǵa­sy­na áser etpeı qoımady. Sondyqtan atalǵan zańdyq qujatqa qaıta oralý kerek, dep sanaıdy ol. Et baǵasy 1,5-2 myń teńge tursa, dúkenderde 600-800 teń­geden satylyp jatqan kolbasa ónim­deriniń baǵasy osynshalyqty arzan bolmaýy tıis. Sondyqtan ónim quramy ár túrli qospalarmen toltyrylyp tas­tal­ǵan deýge negiz bar. Elbasynyń ha­lyqqa arnaǵan bıylǵy Joldaýynda halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartyp, ómir súrý uzaqtyǵyn qamtamasyz etý mindeti qoıylǵan, alaıda, sapasyz, qospasy kóp azyq-túlikti tutynýdan, kerisinshe, den­saýlyq nasharlamasa, jaqsarmaıdy. Qoryta kelgende, depýtat atalǵan problemalardy saýda jáne energetıka zańnamalaryna ózgerister engizý arqyly sheshýge bolatyndyǵymen bólisti. Sony­men qatar, et óndirýge kvota bólý máse­lesimen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi aınalysýy tıis. Qalaı bolǵan kúnde de depýtat bul máselelerdiń barlyǵyn Úkimet atqarýy kerek, dep esepteıtindigin eskerte ketti. Asqar TURAPBAIULY.