Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasy habarlaıdy

2011 jylǵy 4 aqpanda Qazaqstan Respýb­lı­kasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen 3 sáýirge Qazaqstan Respýblıkasynyń kezekten tys prezıdenttik  saılaýy taǵaıyndaldy. Sol kúni Ortalyq saılaý komıssııasy osy saılaýdy ázirleý men ótkizýdiń negizgi shara­lary­nyń kúntizbelik josparyn bekitti. Bul josparǵa sáıkes, prezıdenttikke kandı­dat­tardy usyný 2011 jylǵy 5-20 aqpan ara­ly­ǵyn­daǵy kezeńde ótedi jáne 20 aqpanda aıaq­talady. Qazaqstan Respýblıkasy prezıdenttigine kan­dıdattardyń saılaýaldy úgiti 3 naýryzda basta­lady jáne 1 sáýirde 24.00 saǵatta aıaqtalady. Saılaýshylardyń tizimderin jergilikti at­qarý­shy organdar tıisti saılaý komıssııalaryna 13 naýryzdan keshiktirmeı joldaýy tıis, al 18 naýryzdan bastap tizimder azamattardyń tany­sýy úshin usynylýy kerek. Esterińizge salamyz, azamatty saılaýshylar tizimine engizýge onyń turǵylyqty jeri boıyn­sha naqtyly saılaý ýchaskesiniń aýmaǵynda tirkelýi negiz bolady. Árbir saılaýshy saılaý jarııalanǵan nemese taǵaıyndalǵan kezden bastap tıisti jergilikti atqarýshy organda saılaýshy retinde tirkelýge qu­qyly. Eger saılaýshyǵa saılaýdan kemin­de otyz kún buryn saılaý kúni óziniń tirkelgen orny boıynsha daýys berýge arnalǵan úı-jaıǵa kelý múmkindigi bolmaıtyny belgili bolsa, onyń óziniń bolatyn jeri boıynsha jergilikti atqarýshy organǵa ózin tıisti saılaýshylar tizi­mine engizý jóninde jazbasha ótinish berýge qu­qy­ǵy bar. Bul jaǵdaıda jergilikti atqarýshy organ azamatty tirkelý orny boıynsha saı­laýshylar tiziminen shyǵarýdy jáne ony sol azamat daýys beretin ýchaskeniń saılaýshylar tizimine engizýdi uıymdastyrady. Daýys berý kúninen on bes kún buryn azamat óziniń turaqty tirkelý ornynan tysqary ketetindeı bolsa, 18 naýryz ben 2 sáýir kúngi 18.00-ge deıingi aralyqta óz ýchaskelik saılaý komıssııasyna baryp, daýys berý quqyǵyn beretin esepten shyǵarý kýáligin berý týraly ótinish bildirýine bolady. Daýys berý 3 sáýir kúni jergilikti ýaqyt boıynsha tańǵy saǵat jetiden keshki saǵat 20.00-ge deıin júretin bolady. Ortalyq saılaý komıssııasy prezıdenttik saı­laýdyń qorytyndysyn 9 sáýirden keshiktirmeı anyqtaýy jáne tıisti qaýly qabyldaýy tıis. Halyqaralyq baıqaýshylardy akkredıtteý 7 aqpannan 28 naýryzǵa deıin júrgiziledi. Aldaǵy saılaý naýqany barysynda barlyǵy 9952 saılaý komıssııalary jumys isteıtin bolady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy­na sáıkes, el Prezıdentin respýblıka azamat­ta­ry jalpyǵa birdeı, teń jáne tóte saılaý qu­qyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly bes jyl merzimge saılaıdy. Prezıdenttikke kandıdattardy belgilengen tártippen tirkelgen saıası partııalar men res­pýb­lıkalyq qoǵamdyq birlestikter usynýǵa qu­qy­ly. Sondaı-aq azamattar ózin-ózi usyna alady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna sáıkes Prezıdent bolyp týmysynan Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bolyp tabylatyn qyryq jasqa tolǵan, memlekettik tildi erkin meńgergen jáne Qazaqstanda sońǵy on bes jyl boıy turatyn azamat saılana alady. Saılaý týraly zańnyń 54-baby 2-tarmaǵyna sáıkes, kandıdattyń Konstıtýsııa men «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtý­sııa­lyq zań qoıatyn talaptarǵa sáıkestigin Orta­lyq saılaý komıssııasy úmitker barlyq qajetti qujattardy tapsyrǵan sátten bastap bes kún ishinde anyqtaıdy. Prezıdenttikke kandıdattyń Qazaqstanda soń­ǵy on bes jyl boıy turýy Ádilet mınıstrligi men Ishki ister mınıstrligi bergen málimetter negizinde anyqtalady. Memlekettik tildi erkin meńgerýin anyqtaý rásimi Respýblıka Konstıtýsııalyq Keńesiniń Konstıtýsııanyń 41-babynyń 2-tarmaǵyna resmı túsindirme berý týraly aktisine sáıkes Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaýlysymen anyqtalady. Bul akt «memlekettik tildi erkin meńgerý» degenimiz qazaq tilinde durys oqý, saýatty jazý, óz oıyn aıqyn jetkizý jáne jurtshylyq aldynda túsinikti sóıleı bilý» dep belgiledi. Sondyqtan prezıdenttikke kandıdattyń memlekettik tildi erkin meńgergendigin anyqtaý úshin: a) kólemi eki betten aspaıtyn jazbasha tapsyrmany oryndaý, á) kólemi úsh betten aspaıtyn mátindi oqý; b) belgili bir taqyrypta jurtshylyq aldynda 15 mınýt sóz sóıleý talap etiledi. 2011 jylǵy 18 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha barlyǵy 17 kandıdat usynylǵan. 1. О́ten Sálim Saǵyndyquly (ózin-ózi usynǵan) 2. Qaısarov Ýálıhan Ábishuly (ózin-ózi usynǵan) 3. Dýambekov Musaǵalı Sársenbaıuly (ózin-ózi usynǵan) 4. Asylbek Amantaı Hantemiruly (ózin-ózi usynǵan) 5. Nazarbaev Nursultan Ábishuly («Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasy» qoǵamdyq birlestigi usynǵan) 6. Esjanov Qanat Sabyruly (ózin-ózi usynǵan) 7. Týrageldıev Qanat Sbashuly (ózin-ózi usynǵan ) 8. Masına Záýre Jumaǵulqyzy (ózin-ózi usynǵan ) 9. Ahmetbekov Jambyl Aýjanuly («Qazaq­stan­nyń Kommýnıstik Halyq partııasy» qoǵamdyq birlestigi usynǵan) 10. Nursıla Sovetqazy Kúsetaıuly (ózin-ózi usynǵan) 11. Baımýrzın Tolybaı Nurdildáuly (ózin-ózi usynǵan) 12. Toqbaeva Gúldana Shámıqyzy (ózin-ózi usynǵan) 13. Qaramaeva Maııa Tólegenqyzy (ózin-ózi usynǵan) 14. Kunanbaev Adalbek Oqanuly (ózin-ózi usynǵan) 15. Eleýsizov Mels Hamzauly (ózin-ózi usynǵan) 16. Qojaǵulova Meıramkúl Nurjanqyzy (ózin-ózi usynǵan) 17. Bazylbaev Jaqsybaı Ábishuly (ózin-ózi usynǵan) Z.J.Masına 2011 jylǵy15 aqpandaǵy óti­ni­shine sáıkes óz kandıdatýrasyn alyp tastady. A.H.Asylbek belgilengen ýaqytta lın­gvıs­tı­ka­lyq komıssııanyń otyrysyna kelmedi. S.K.Nursıla memlekettik tildi erkin meń­ger­gen­digi týraly lıngvıstıkalyq komıssııanyń tujyrymyn aldy. Alaıda, Sovetqazy Kúsetaıuly saılaý naýqanyna odan ári qatysýdan bas tartyp, óz kandıdatýrasyn alyp tastady. Bul týraly Ortalyq saılaý komıssııasyna tıisti ótinish bere otyryp, S.K.Nursıla: «Konstıtýsııada kózdelgendeı, Qazaqstannyń árbir azamatynyń prezıdenttikke kandıdat retinde ózin-ózi usynýyna tolyq múmkindigi bar ekenine kózim jetti. Meniń kózdegenim de osy bolatyn», dep málimdedi. Lıngvıstıkalyq komıssııanyń Qazaqstan Respýblıkasy prezıdenttigine kandıdattyń mem­leket­tik tildi erkin meńgergendigin anyqtaý jónindegi otyrystary nátıjesinde eki kandı­dattyń: Ýálıhan Ábishuly Qaısarov pen Qanat Sabyruly Esjanovtyń memlekettik tildi erkin meńgermegendigi anyqtaldy. Osy sheshimder negizinde Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasy Ý.Á.Qaı­sarov pen Q.S.Esjanovty Qazaqstan Res­pýblıkasynyń prezıdenttigine kandıdat retinde tirkeýden bas tartý týraly qaýlylar qabyldady. Konstıtýsııa men saılaý týraly Konstı­tý­sııa­lyq zań qoıatyn talaptarǵa sáıkestigi anyq­talǵan kandıdattardyń barlyǵyna Ortalyq saılaý komıssııasy azamattardyń qolyn jınaý úshin qol qoıý paraqtaryn eki kún ishinde beredi. Árbir prezıdenttikke kandıdat eń az degende elimizdiń 14 oblysynyń keminde 9-nyń, sondaı-aq Almaty jáne Astana qalalarynyń atynan teńdeı ókildik etetin 91 myń qol jınaýy tıis. Qol jınaýdy kandıdattardyń senim bildirilgen adamdary júrgizedi. Árbir qol qoıý paraǵynyń ret nómiri bolýǵa tıis jáne oǵan kandıdattyń tegi, aty, ákesiniń aty men onyń senim bildirgen adamynyń jeke qoly, qol jınaýshynyń tegi, aty, ákesiniń aty, qol jınaý júrgizilgen eldi mekenniń ataýy, sondaı-aq qol qoıatyn adamdar týraly mynadaı málimetter bar baǵanalar engizilýi tıis: 1) tegi, aty, ákesiniń aty; 2) jeke basyn kýálandyratyn qujattyń nómiri men serııasy; 3) týǵan kúni, aıy men jyly; 4) turǵylyqty nemese ýaqytsha turatyn jeriniń meken-jaıy: 5) jeke qoly. Qol jınaýshy adam qol jınaǵan kezde tıisti qol qoıatyn paraqta jeke qoly qoıylǵan, kandıdattyń senim bildirgen adamynyń tirkelgeni týraly kýáliktiń kóshirmesin kórsetýge tıis. Toltyrylǵan qol qoıý paraqtary aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna tapsyrylady. Komıssııalar qoıylǵan qoldardyń rastyǵyn pasport qyzmeti ókilderin qatystyra otyryp, bes kún ishinde tekseredi, tıisti hattama jasaıdy jáne ony Ortalyq saılaý komıssııasyna jiberedi. Osyǵan baılanysty Ortsaılaýkom prezıdenttikke kandıdattarǵa qol qoıý paraqtaryn aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna 26 aqpannan keshiktirmeı tapsyrýdy usyndy. Sonda komıssııalar azamat­tar­dyń qoıǵan qoldarynyń rastyǵyn bes kún ishinde tekserý múmkindigin alatyn bolady. Konstıtýsııa men saılaý týraly zań qoıatyn talaptarǵa sáıkestigi men qoldap jınalǵan qoldardyń rastyǵy tekserilip bolǵan soń, úmitker Ortalyq saılaý komıssııasynyń sho­ty­na saılaý jarnasyn engizýi tıis. Jarnanyń somasy – 799 950 teńge. Odan basqa, kandıdat pen onyń jubaıy (zaıyby) tirkeýge deıin turǵylyqty jeri boıynsha salyq organdaryna 2011 jyldyń 1 aqpanyna tabysy jáne múlki týraly deklarasııa tapsyrady.