Bir kezderi sheberligin kúlli Eýrazııa halqy moıyndap, túrli jazbalarda tamsana jazyp qaldyrǵan ata-babamyzdyń sadaq atý óneriniń qazirgi jaǵdaıy kisi qyzyǵarlyqtaı emes. Tipti, ógeı balanyń kúıin keship, tek sanda ǵana bar, sanatta joq sport túrine aınalǵandaı kórinedi. Oǵan Olımpıada, álem chempıonattaryn aıtpaǵanda, kúni keshe Qyrǵyzstanda ótken Kóshpelilerdiń búkilálemdik II oıyndary kezinde de sadaqshylarymyz júldegerler mańynan tabyla almaýy aıqyn dálel bola alady.
Eń kóne óner túri sanalatyn sadaq atýǵa bizdiń qazaqtyń da talasy baryna eshkim kúmándanbaıdy. Ejelgi ata-baba qonystaryndaǵy tańbaly tastardaǵy sýretter – buǵan bultartpas aıǵaq. Tipti, ózge ult pen ulys ókilderi aǵashtan jasalǵan qarapaıym sadaqty qanaǵat etkende, bizdiń babalarymyzdyń onyń jetildirilgen kúrdeli qurama túrin oılap tapqany talaıdy ózine tánti etkeni de tarıhı derekterde bar. Alaıda, saq pen ǵunnyń birden-bir murageri sanalatyn ata-babalarymyzdyń sadaq atýdaǵy sheberligin búgingi urpaqtyń tek kitaptan oqyp, ańyz-áńgimege aınaldyryp, tańyrqap júrgeni ókinishti jaıt.
Kóshpendi ómir saltyn HH ǵasyrǵa deıin, urpaqtan-urpaqqa mıras etip saqtap kelgen bizdiń qazaqtyń sadaq jasaý tehnologııasy men oǵan qatysty tóltýma ataýlary men ulttyq oıyndary da ázirge ǵylymı-zertteý nysanyna tolyq aınala qoıǵan joq. Erdiń bes qarýynyń biri sanalatyn sadaqty qazirgi urpaq tek mýzeıden ǵana kórýde. Sondyqtan da Olımpııalyq oıyndardyń baǵdarlamasyndaǵy bul sport túrinen elimizde esimin búkil el biletin birde-bir sportshy joq. Al bul dúbirli dodada 1988 jyldan beri ulttyq qurama qorjynyna altyn medal salýdan aldyna qara salmaı kele jatqan koreılerdiń jetistigi biz úshin ázirge tek arman bolyp tur. Nasıhaty men qoldaýy joq bolǵandyqtan, sadaq atýdan el tarıhynda Olımpıadaǵa qatysqan birde-bir qazaqtyń bolmaýy eshkimdi alańdatpaıtyn sekildi.
Qarý retindegi qyzmetin tarıh qoınaýyna tapsyrǵan sadaq atý ótken ǵasyrdan bastap sporttyń mergendikti synaıtyn bir túrine aınaldy. Sport tarıhyna kóz júgirtetin bolsaq, sadaq atýdyń halyqaralyq federasııasy 1931 jyly qurylǵan eken. Qazaqstanda bul sport túrin damytý sharalary Keńes Odaǵy kezinde, 1963 jyldan bastap qolǵa alynǵanymen, óz deńgeıine kóterile almady. Oǵan eń aldymen sadaq atýdyń mektep baǵdarlamasynda nazardan tys qalyp qoıýy óz yqpalyn tıgizdi. Arnaıy sporttyq bazalar men sportshylardyń jattyǵýyna qajetti qural-jabdyqtardyń jetkiliksizdigi áli kúnge deıin óz sheshimin tappaı keledi. Sport salasyna basshylyqqa kelgen sheneýnikterden esh qaıyr bolmaı tur. Olardyń basty nazardy keńestik dáýirde negizi qalanyp, birshama tabysty bolyp qalǵan sport túrlerine ǵana aýdaryp, kórsetkish qýýmen shektelip júrgeni eshkimge jasyryn emes.
Osyndaıda mońǵol aǵaıyndardyń sadaq atýdy memlekettik deńgeıde qolǵa alyp, jas-kári demeı, búkil halyq arasynda jarys uıymdastyryp, búkil merekelerin bul sport túrinsiz ótkizbeıtini eriksiz qyzyqtyrady. Keıde bul týraly sóz bolǵan kezde birqatar azamattardyń «sadaq atýdy jańǵyrtý úshin oǵan Prezıdentti qyzyqtyrý kerek, Elbasy janyndaǵylarǵa ózi úlgi etip kórsetip, arnaıy nusqaý bermese bizde eshkim eshnárse jasamaıdy» deıtini bar. Shynynda da Memleket basshysynyń jazǵy ýaqytta tennıs, golf oınap, qysta shańǵy tebýinen keıin bul sport túrleri aıtarlyqtaı jandana bastaǵanyn búginde barlyq jurt jaqsy biledi.
Endeshe, sadaq atýdy memlekettik deńgeıde qolǵa alý úshin bizge ne kerek? Menińshe, eń aldymen ata-babalarymyzdyń sadaq atýǵa qatysty baı murasyn jınastyryp, oǵan taldaý jasaý úshin arnaıy zertteý jumystaryn qolǵa alý kerek. Eger búgin jasalatyn isti taǵy da erteńge qaldyra beretin bolsaq, barymyzdan aıyrylyp qalýymyz múmkin. Bul úshin tildik qorymyzdaǵy kónergen ataýlardy jáne ańyz-ertegiler men jyr-tolǵaýlardaǵy beıneli sózderdi jınastyryp, kitap etip basyp shyǵarýdy qolǵa alý kerek. Ekinshi – mektep baǵdarlamasyndaǵy dene shynyqtyrý pánin oqytý kezinde sadaq atýdy tájirıbege engizip, olardy qajetti qural-jabdyqtarmen jaraqtandyrý qajet. Úshinshi – Naýryz sııaqty ulttyq merekelerdi atap ótý kezinde sadaq atýdy sporttyq sharalar baǵdarlamasyna engizip, onyń damýyna jol ashýǵa tıispiz. Bul sporttyq mektepterdiń jandanyp, federasııa jumysynyń nátıjeli bolýyna serpin bereri kúmánsiz. Buǵan siz ne deısiz, aǵaıyn?
Erlik ERJANULY,
jýrnalıst
ALMATY