Áńgimeni sozbaı, qoǵam tirshiliginde kórinis bergen naqty derekterge negizdelgen mysaldarmen bastaıyq.
...Aýyldyq jerde ǵumyr keshken 76 jastaǵy qarııa ómir boıy jıǵan mal-múlkin satyp, 7 jannan quralǵan úlken otbasyn bastap Ekibastuzǵa kóship keledi. Biraq úıdi satýshylar alaıaq, al qujattar jalǵan eken. Sóıtip, sot bul otbasyn páterden shyǵaryp jiberedi. «Aqshany qolma-qol sanap berdim. Ony notarıýs rastap, HQO qujatty tirkedi. Sonda qalaı, zańymyz qý men sumnyń adal adamdy aldaýyna jaǵdaı jasap qoıǵany ma?» dep kúıingen qarııa, qartaıǵanda dalada qalǵan qorlyqqa shydamaı kóz jumǵan. Sol sııaqty, Almatyda bir áıel kúıeýiniń túrmede otyrǵanyn paıdalanyp, jalǵan senimhatpen páterin satyp jibergen. Keıin ol birneshe ret satylǵan. Altynshy alýshyǵa jetkende kúıeýi túrmeden shyǵyp, «satýǵa kelisim bergen joqpyn» dep sotqa júgingen. Daý onyń paıdasyna sheshiledi. Sońǵy satyp alýshy úıden de, aqshadan da aıyrylǵan.
Halyqty qatty qınaıtyn taǵy bir másele – bank qaryzdary men jer daýlary. Almaty oblysynyń Talǵar qalasynda bir otbasynyń 7 sotyq jerin ákimdik 100 myń teńgege baǵalap, memleket paıdasyna alyp qoıady. Al onyń naryqtyq baǵasy 3,5 mln teńge. О́ıtkeni, qoldanystaǵy zań boıynsha jer telimin qanshaǵa satyp alsańyz, memleket sonsha ótemaqy berýi tıis. Mysaly, jerdi 1990 jyly satyp aldyńyz. Ol kezdegi aqsha – rýbl. Aıyrbas quny: 500 rýbl – 1 teńge. Osyndaı eseppen Astana ákimdigi vokzal mańyndaǵy bir telimdi 2 teńge 80 tıynǵa baǵalaǵan. Keıbireýlerge 5, 10 teńge usynǵan. Bul endi tipten aqylǵa qonymsyz, kúlkili jaǵdaı. Eger qısyn turǵysynan qarasaq, bul jaǵdaıda eń durysy, jer telimi ornyna aqsha emes, soǵan tepe-teń jer nemese úı berilýi kerek. Alaıda, zań boıynsha bári durys. Al shyndyǵyna kelsek, bul – adamı etıkaǵa jat nárse. Máselen, kórshi elderde Beıjiń men Sochı olımpıadalaryna qajetti jerlerdi memleket alyp, biraq onyń ornyna arnaıy úıler salyp berdi emes pe?!.
Qalaı bolǵanda da, bizdiń qoǵamda zań sheńberinde osyndaı ádiletsiz sheshimder qabyldanatyndyǵynyń aıqyn kórinisi – osy. Zańgerlerdiń aıtýynsha, bul jazylmaǵan zańdylyq. Ol úshin sotqa kiná artýdyń da qajeti joq. Sebebi, zańdyq normalarymyz osyndaı úkim kesýge úndeıdi. Máselen, ótken jyly sottar 400 myńǵa jýyq azamattyq daýdy qaraǵan bolsa, bul jerde jeńilgenderdiń, barlyǵy derlik, sot degende ókpesi qara qazandaı. Ol azdaı, «qarsy ýáj keltirmediń» dep prokýrorlarǵa da narazy. Biraq kóp jaǵdaıda, bul olardyń kemshiligi nemese qateligi emes ekendigin bireý túsinse, bireý túsinbes.
Jýyrda osy másele aıasynda Joǵarǵy Sot ǵımaratynda dóńgelek ústel ótip, onda baıandama jasaǵan Bar prokýror Jaqyp Asanov joǵarydaǵydaı dáıekterdi málimdedi. Eýropalyq Odaqtyń «Qylmystyq sot tóreligin jetildirý» jobasynyń qoldaýymen Joǵarǵy Sot pen Bas prokýratýra birlesip uıymdastyrǵan jıynǵa Prezıdent Ákimshiliginiń ókilderi men depýtattar, sýdıalar, prokýratýra qyzmetkerleri men birqatar oblystyq sottardyń tóraǵalary jáne halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty.
Onda sóz alǵan Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Q.Mámı ádilettilik pen sot tóreligi – egiz uǵymdar ekendigin aıtyp, sot sheshimderiniń ádilettiligi – qoǵamnyń sot tóreliginiń sapasyn baǵalaıtyn ólshemi, al sotqa degen qurmet, birinshi kezekte, memlekettik bılikke degen qurmet retinde qabyldanatyndyǵyn eskertti. Sonymen qatar, Bas prokýror Jaqyp Asanov ta zańdy bolsa da, logıkaǵa syıymsyz jáne ádiletsiz sheshimder qabyldaýǵa májbúrleıtin normalardy anyqtap, joıý kerektigine toqtaldy. «Bul rette prokýratýra men sot organynyń naqty jospary bar. Joba komandasynda sýdıalar, advokattar, notarıýstar, prokýrorlar jumys jasaýda. Sol sııaqty zańnamalyq sıpattaǵy sharalar da az emes. Demek, bizge Ádilet mınıstrliginiń qoldaýy qajet degen sóz. Endigi jerde biz barlyq isterdiń jartysyn qurap otyrǵan daýlardyń úsh sanatyn taldaıtyn bolamyz», – dedi J.Asanov.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»