Áleýmettik sıpaty basym bolyp esepteletin týberkýlez aýrýy jas ta, mártebe de, top ta talǵamaıtynyn álem dárigerleri biraýyzdan moıyndaǵaly dertke qarsy birigip kúresýdi tıimdi sanap, emdeý tásilderin birge izdestirip keledi. Osydan on jyl buryn ǵana týberkýlezge shaldyqqandardyń sany jaǵynan postkeńestik elderdiń ishinde eń aldyńǵy orynnan kóringen Qazaqstanda búgingi kúni 22 000 naýqas esepte tur. О́kpe derti Ortalyq Azııa elderi úshin ǵana emes, álem boıynsha túıini tolyq sheshilmegen kúrdeli másele kúıinde qalyp otyr. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) málimetine súıensek, álemde jyl saıyn qurt aýrýyna 8,5 mln adam shaldyqsa, 1,3 mln naýqas osy dertten kóz jumady. Memlekettiń qoldaýymen týberkýlezge qarsy sharalar keshenin sapaly júzege asyrýdyń nátıjesinde sońǵy on jyl ishinde Qazaqstandaǵy syrqattardyń sany 2,2 esege, al ólim kórsetkishi 5 esege azaıǵan. Bir ǵana Almatynyń ózinde sońǵy úsh jyldyń ishinde 19 paıyzǵa kemigen. Bul derekterdiń barlyǵy týberkýlezge biriktirilgen baqylaý júrgizýge baılanysty Almatyda ótken halyqaralyq konferensııada málim boldy.
Týberkýlez derti boıynsha álemde tirkelgen eń bedeldi uıymdar men mekemelerdiń beldi ókilderiniń bárin Almatyǵa jınaýdaǵy maqsat bireý – halyqaralyq, qoǵamdyq uıymdarmen birge týberkýlezdiń epıdemıologııalyq kórsetkishin áli de tómendete túsý. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri Tamara Dúısenovanyń moderatorlyǵymen ótken halyqaralyq konferensııada, negizinen, Ortalyq Azııa aýmaǵyndaǵy elderge 2016-2035 jyldarǵa arnalǵan «End TB» baǵdarlamasyn sapaly jáne tıimdi júzege asyrý joldary talqylandy.
Ǵalamdyq qordyń aımaqtyq menedjeri Nıkolıa Kantonyń aıtýynsha, Ǵalamdyq qor Qazaqstandaǵy týberkýlezge qarsy em úshin 17,7 mln.dollar qarjy bólip otyr. Bul qarjy DDU-nyń «Týberkýlezdi joıý» strategııasyna sáıkes týberkýlezge qarsy kúres júrgizý qyzmetin jetildirýge, syrqatty bastapqy kezeńde anyqtaýǵa, jańa medısınalyq qural-jabdyqtar, qurylǵylar, qajetti dáriler satyp alýǵa jumsalmaq.
Tamara Dúısenova Ǵalamdyq qordyń bul járdemin «Bólingen qarjy 30 paıyzdan 70 paıyzǵa deıin aýrýdyń aldyn alýǵa, ıaǵnı erte kezeńnen skrınıng júrgizýge septigin tıgizedi, qarjy úsh jylǵa, 2016-2018 jyldarǵa bólingen», dep túsindirdi.
«О́kinishke qaraı, týberkýlez dertine shaldyqqan adam aýrýy ábden asqynǵan kezde ǵana dárigerge qaralady. Qazirdiń ózinde elimizdegi 88 paıyz emhana jergilikti týbdıspansermen birigip, ókpe syrqatyn anyqtaý men emdeý isin bastap jatyr. Ekinshiden, stasıonarda azamattardy uzaq ustaý máselesi bar. Amerıkalyq áriptester syrqatty stasıonarda eń uzaq degende 4 aı ǵana ustaımyz deıdi, al bizdiń elimizde, jalpy TMD elderinde, naýqastar eki jylǵa deıin em qabyldaıdy. Osynyń bári aýrýdyń ýaqtyly anyqtalmaýynan. Sondyqtan syrqatty erte bastan ambýlatorlyq emdeýdiń paıdasy zor. Elimizde ár pasıentke orta eseppen 8 myń teńge jumsalady. Jalpy, bıýdjetten 48 mlrd teńgege deıin qarjy bólinedi», deıdi mınıstr.
Konferensııaǵa qatysqan halyqaralyq uıymdardyń bedeldi mamandarynyń ortaq pikiri – úkimet tarapynan bolsyn, halyqaralyq qoǵamdyq uıymdar tarapynan bolsyn, bólingen qarjyny tıimdi ári paıdaly baǵytta jumsaý qajettigine saıdy. Qarjy tetigi júıeli ári durys basqarylsa, týberkýlezdiń sebebimen emes, saldarymen kúresip, ár aımaq ózindik emdeý shablonyn qalyptastyrsa jáne bul máselege jan-jaqty birikken kúshpen jumyla kirisse ǵana is nátıjesin beredi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY