Qazirgi tańda Qazaqstan Qytaıdyń álemdegi eń iri áriptesteriniń biri bolyp tabylatyny aıan. Onyń ústine irgedegi kórshilerimiz bul tujyrymdy qýattaýǵa sońǵy kezde tipti belsene kiriskenin de kórip otyrmyz. Ústimizdegi jyldyń ózinde Qytaı taraby «Bir beldeý – bir jol» strategııalyq baǵdarlamasy aıasynda asa aýqymdy jumystar atqarýda.
Uly Jibek joly boıyndaǵy zamana múddesin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan bul baǵdarlamany birlesken baǵdarlama dese de bolady. Bul maqsattyń jolynda Qazaqstan iskerlerinen quralǵan delegasııalar Qytaıdyń ekonomıkalyq turǵyda damyǵan qalalarynda issaparlarda jıi bolsa, ol taraptan da dúrkin-dúrkin bıznes ókilderi Astana men Almatyǵa jıi qatynaıtyn boldy.
Almatyda «Doing business with Qingdao. Investısııalyq yntymaqtastyq: Qazaqstan jáne Qytaı» bıznes-semınary ótip, oǵan Almaty qalasy men Sındao qalasynyń iri kásiporyndarynyń jetekshileri men eki eldiń syrtqy saıası mekemeleriniń ókilderi qatysty.
Shyndap kelgende, joǵarydaǵy «Bir beldeý – bir jol» birlesken baǵdarlamasy HHI ǵasyrdaǵy eń iri jobalardyń biri sanalady. «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» Eýrazııadaǵy ınfraqurylymdy damytýǵa arnalǵan. Tipti, qazirgi tańda Qytaıdyń ózi birqatar ishki kúrdeli máselelerin «Jibek joly» baǵdarlamasy aıasynda sheship otyr.
Osy elge atalmysh baǵdarlama aıasynda jolymyz túsken kezde de Qytaıdyń shyǵys ekonomıkalyq aımaǵy óndiristik jaǵynan óte damyǵanyn, eksportqa baǵyttalǵanyna kýá bolǵanbyz. Eger joǵarydaǵy joba júzege asatyn bolsa, Indonezııadan Polshaǵa deıingi Eýrazııa aımaǵy úlken ózgeriske ushyraıdy. Sondaı-aq, saıası sarapshylar da mundaı jaǵdaıda Ortalyq Azııa memleketteri jahandyq ekonomıkalyq aýmaqtaǵy shetki aımaqtardyń birinen ortalyq damyǵan aımaqtardyń birine aınalatynyn boljap, bilip otyr.
Mundaı jaǵdaıda qansha jerden damysa da, Qytaıdyń sonaý qıyrynda jatqan Sındao qalasyna da búkil Ortalyq Azııany basyp ótip, Batys Eýropaǵa deıin qol sozǵysy kelse, onda «Bir beldeý – bir jol» baǵdarlamasynyń shyn máninde júzege asýy ǵana septese almaq.
Al oǵan deıin «Almaty-Sındao» bıznes-semınaryna Sındao qalasynyń Halyq ókilderi jıyny (parlament) turaqty komıtetiniń tóraǵasy, ıaǵnı qala basshysy Van Venhýa bastaǵan iri sındaolyq kompanııalardyń basshylary kelgenin aıtýǵa bolady. Al Sındao Qytaıdyń logıstıkalyq turǵyda qaryshtaǵan ekonomıkalyq ortalyqtarynyń biri, tanymal týrıstik qala ekendigin eskersek, bul kelistiń qazaqstandyq iskerler úshin de mańyzy az emes.
Bizdiń taraptan jıynǵa «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń ókilderi qatysty. Sol sııaqty birqatar bıznes-sarapshylar men almatylyq kásiporyndardyń jetekshileri boldy.
Forým barysynda «Qazaqstan ınvestısııalyq yntymaqtastyq agenttiginiń» bas dırektory Aıdyn Baıedilov:
– Munan ári qaraıǵy yntymaqtastyqta bizdiń memleketterimizdiń iskerlik baılanystarynyń múmkindigi asa zor bolsa da, áli de joǵary deńgeıde emes. Munyń bir sebebi, Qytaıdyń áleýetti ınvestorlary úshin, ásirese, Qytaı provınsııalarynan kelgen bıznesmenderge arnalǵan Qazaqstan óńirleriniń ekonomıkalyq áleýetiniń tolyq kartınasy joq, – dedi.
Baıedilovtiń aıtýynsha, belsendi qarym-qatynastar eldiń Qazaqstan men Qytaıdyń shektesetin aýmaǵymen, ıakı bolmasa shıkizat sektorymen ǵana shektelip otyr.
Aıdyn Baıedilov forýmdy qorytyndylaı kele, Qazaqstan men Qytaı kásipkerligin damytý ınstıtýtyn ashý týraly joba 2017 jyly júzege asyrylatyndyǵyn atady. Onyń aıtýynsha, bul joba burynǵydaı túrli qorlar men qaýymdastyqtardyń qyzmetin qaıtalamaıdy. Iаǵnı, zertteý ınstıtýty bolady. Bolashaqta bul ınstıtýt jasaıtyn qoldanbaly qurylym qazaqstandyq jáne qytaılyq kásipkerlerdiń qoıyn-qoltyq jumys isteýde ketip jatqan olqylyqtardyń ornyn toltyryp, bıznesti júrgizý mádenıetin jolǵa qoıyp, ózara túsinistikke jol ashpaq.
Atalmysh ınstıtýt Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın kózdegen mindetter aıasynda júzege aspaq. Osylaısha búgingi tańda elimizde júrgizilip jatqan «Nurly jol» baǵdarlamasy men Qytaıdyń «Bir jol – bir beldeý» strategııalyq baǵdarlamasy óziniń ózektiligin kórsetip otyr.
Budan shyǵatyn qorytyndy, eki memlekettiń iskerleri keleshekte atalmysh eki jobany birige otyryp eńserse, onda Uly Jibek jolynyń boıynda buryn-sońdy bolmaǵan jetistikterge qol jetkizýge bolatyndyǵyn biledi.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY