Kıeli óner shańyraǵy

Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasyna – 75 jyl О́nerdiń ózine ǵana tán súrleý jolynan ótip, qa­zaqtyń dástúrli jáne  klas­sıkalyq mýzykasynyń   damýyna  úles qosyp  kele jatqan qara shańyraq – Jambyl atyndaǵy qazaq memlekettik fılarmonııa ujymy ótken jumada  Al­maty jurtshylyǵyna   aıtýly dataǵa oraı   ja­ńa mereıtoılyq  baǵdar­la­masyn usyndy. О́tkendi eske almaı búgin­gi­niń baǵasyn berý qıyn. Sodan da shy­ǵar, maıtalman óner ujy­m­ynyń búginge deıingi ótken belesteri, qol jetkizgen tabys­ta­ry jaıly tereńnen syr shertken bel­­gili ja­zýshy, professor Na­ǵashybek Qa­pal­bekuly baıandama barysynda arǵy-bergi tarıhty kóz aldy­myz­dan ótkizgendeı bol­dy. 1935 jyly 14 qańtarda Qazaq KSR Halyq Komıssarlary ke­ńe­siniń qaýly­sy­na oraı qurylǵan qazaq memlekettik fılar­mo­nııa­syna úsh jyldan keıin uly aqyn Jambyl babamyz­dyń esimi beriledi. Al fılar­mo­nııa­nyń negizin salyp, tuńǵysh d­ı­rektory, ári kór­­kemdik jetekshisi bolǵan kórnekti mýzykatanýshy ǵa­lym, akademık Ahmet Jubanov kezinde birneshe mýzykalyq janr­dyń basyn qosyp, ónerdiń injý-mar­jandaryn jasaqtaıdy. Mine, sol ýaqyttan beri fılarmonııanyń konserttik qyzmeti jedel qar­qyn­men damyp, elimizdegi barlyq jaýap­ty da bedeldi mádenı shara­larǵa qatysyp, búkilodaqtyq, ha­lyq­aralyq óner arenasynda aby­roımen óner kórsetip keledi. Osy jyldary qara shańy­raq­tan birqatar belgili óner adam­dary men shyǵarmashylyq ujym­dar bó­linip shyǵady. Máselen, Qurman­ǵazy atyndaǵy akademııa­lyq ult-aspaptar orkestri fılarmonııa qa­byrǵasynan qana­tyn qa­taıtyp ush­sa, ataqty dom­byra­shy­lar D.Nur­peıisova, Q.Jan­ti­leýov, Ú.Tur­­dyqulova, Ǵ.Qur­man­­ǵalıev, aǵa­ıyndy Abdýllınder, R.Baǵ­la­nova, J.Omarova, B.Tó­legenova, J.E­lebekov, M.Hamzın, t.b. ta­nymal ártister osy kıeli sahnada án saldy. Keıinirek onyń qu­ramynda memlekettik akade­mııa­­lyq sımfonııalyq jáne N.Tilendıev atyndaǵy akademııalyq folk­lor­lyq-etnografııalyq orkestrleri, B.Baı­qadamov atyn­daǵy memlekettik hor kapellasy dúnıege keldi. Udaıy ósý men ór­k­endeý jolynda kele jatqan óner uıasy keıingi jyldary memlekettik úrmeli aspaptar orkestri, memlekettik «Jeke oryndaýshylar aka­demııasy» kameralyq orkestri, memlekettik úrmeli aspaptar kvınteti, Ǵ.Jubanova atyndaǵy ishekti aspaptar kvarteti sııaqty bel­gili ujymdarmen tolyǵady. Bú­ginde elimizdiń asa iri konserttik mekemesinde esimderi álemge tany­mal talaı talantty mýzykanttar men shy­ǵarmashylyq ujymdary eńbek etýde. Olardyń qatarynda Qazaq­stan­nyń halyq ártisteri N.Núsip­janov, G.Qadyrbekova (fortepıano), Qazaqstannyń eńbek si­ńirgen ár­tisi Ǵ.Nesipbaev (organ), Qa­zaq­stan­nyń eńbek sińirgen qaı­rat­keri A.Aıýpova (skrıpka), ha­lyq­aralyq baıqaýlardyń laýreat­tary E.Qur­manaev (vıolonchel), D.Esimhanov, Á.Beısenǵalıev, J.Sú­leı­menovalar (fortepıano), orkestr dırıjerleri QR mádenıet qaı­ratkeri Iý.Dorohovskıı, M.Ámze, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri A.Belıakov, Qazaq­stan­nyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri B.De­meýov, T.Jarty­baev, E.Ahmedııarov, A.Orazǵalıev, D.Tilendıe­va­lardyń esimderi erekshe atap ótýge laıyqty. Mereıtoıda úlken óner ujy­myn quttyqtaýshylar da az bol­mady. Mádenıet mınıstrligi Má­de­nıet komıteti tóraǵasynyń ory­n­basary Roza Káripjanova Máde­nıet mınıstri Muhtar Qul-Mu­ham­med­tiń negizi sonaý 1935 jyldan bas­taý alatyn óner shańyraǵyn me­reıtoıymen quttyqtap, ulttyq mý­zyka, klassıkalyq ónerdiń da­mýy­na úles qosyp kele jatqan ujym­ǵa ystyq lebizin jetkizip, bir­qatar ujym múshelerin «QR mádenıet qaı­­ratkeri» belgisimen marapattady. Almaty qalasy ákiminiń oryn­basary S.Seıdýmanov ta qala áki­mi­niń quttyqtaýyn jetkizip, fılarmonııa ornalasqan ǵımarat Al­ma­ty­daǵy eń kórkem mádenıet oryn­darynyń biri ekenine toqtalsa, Vena qalasy mádenıet basqarmasynyń bas­tyǵy, doktor Haıdar Sarı qala meri men Avstrııa memleketi máde­nıet mı­nıstriniń quttyqtaý hatyn da tabys­tady. «Osydan jeti jyl buryn biz­diń áriptestik yntymaq­tas­t­yǵymyz bastalǵan-dy. Mýzyka­da shekara joq, onyń tili ortaq. Eki qalanyń mádenı baılanysyn ny­ǵaı­týda berik yntymaqtastyqta eń­bek ete beremiz» dedi sheteldik meıman. Sondaı-aq, keshte Almatydaǵy teatr, konserttik birlestikter ujym­­­­dary basshylary, bir top óner qaı­ratkerleri atynan sóz al­ǵan M.Áýezov atyndaǵy drama tea­try­n­yń dırektory Es­mu­han Obaev: «Bú­gingi keshte osy shańy­raqty kó­terip, onyń órkendeýine, ósýine qat­ysy bar uly ónerdi uıym­dastyrýshylar, uly dırıjerler, ujymdy kásibı deńgeıge kó­tergen keshegi Nuraǵań, sım­fo­nııalyq orkestrdi 25 jyl bas­qar­ǵan Tólepbergen Ábdiráshov sııaq­­­­ty azamattar eske túsip otyr. Má­selen, Nuraǵań bolmasa «Otyrar sazy» orkestri bolmas edi…» dese, Qazaqstan Kompozıtorlar oda­­ǵynyń tóraıymy Bal­nur Qy­dyr­bek: «Jambyl baba­my­zdyń atyn arqalap, 75 jyl boıy týyn jo­ǵary kóterip júr­gen ujymǵa degen qoshemetimiz de, qurmetimiz óte zor. Bul bárimizdiń toıymyz» deýi óner ujymyna berilgen baǵa dep bilemiz. Respýblıkalyq «Aq orda» qozǵalysynyń tóraǵasy, «Nur Otan» HDP jaýapshy hatshysy Qaırat Satybaldy kópshilik qaýymdy 850 myń partııa mú­she­leri atynan quttyqtap, bú­ginde memleketimiz mádenıet sa­la­syna, onyń órkendeýine qol­daý kór­se­tip otyrǵanyn, «Bolashaq» baǵ­dar­lamasymen shetelde oqyp jat­­qandar arasynda mýzyka sa­la­synda da jastardyń baryn aıta kelip, aldaǵy ýaqytta osyn­daı óner ordalary ósip-órkendeı berýine tilektestik bildirip, ujym basshysy Qazaqstannyń eńbek si­ńirgen ártisi, «Qurmet» or­de­ni­­niń ıegeri, professor Muq­tar О́teýov­­tiń ıyǵyna ónersúıer qaýym aty­nan shapan japty. Reseıdiń Mádenıet mınıstri men Reseı Kompozıtorlar odaǵy­nyń quttyqtaýyn jetkizgen jerlesimiz, Reseı memlekettik kon­ser­­vatorııasynyń pro­fessory V.A­f­a­­­nasev dırıjerlik jasap, úrmeli aspaptar orkestrimen Iý.Saýl­skııdiń «Je­ke oryn­daý­shylar sherýin» oryn­daýy jı­­nal­ǵan qaýymdy bir jel­pin­dirip tastady. Sondaı-aq, mereıtoı ıelerin joo bas­shylary men oblys­tyq, aýdan­dyq ákimdikter ókil­deri qut­tyq­tap jatty. Keshte kıeli shańyraqta uzaq jyldar eń­bek etken ardagerlerge de qo­she­­met kórsetilip, syı-sııapattar ja­saldy. Gúlzeınep SÁDIRQYZY. Sýretterdi túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.