Joǵary oqý oryndaryn akkredıtteý

álemdik deńgeıdegi serpilis ákeledi Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttigi (ARTA) – Joǵary bilim berý sapasyn qamtamasyz etýdiń eýropalyq assosıasııasynyń (ENQA) tolyqqandy músheligin alǵan birinshi qazaqstandyq agenttik bolyp otyr. Qazaqstan táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy merekesi qarsańynda Brıýsselden bizdiń agenttiktiń Joǵary bilim berý sapasyn qamtamasyz etýdiń eýropalyq assosıasııasynyń (ENQA) tolyq múshesi mártebesin alǵandyǵy jaıynda jaqsy jańalyq keldi. Bul óte mańyzdy oqıǵanyń memleketimizdiń egemendigi mereıtoıymen sssáıkes kelýi kezdeısoqtyq emes. ARTA-nyń ENQA músheligine serpini óz­di­ginen bolǵan úderis emes eken­digi de belgili. Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń táýelsizdiktiń bi­rin­shi kúninen bastap bilimge te­reń mán berip, tegeýrindi jumystarǵa uıytqy bolýynyń nátıjesi der edik. Sapany qamtamasyz etýdiń ne­gizgi eýropalyq jelisine qa­zaqstandyq uıymnyń enýi úl­ken jetistik qana emes, na­ryq­tyq qatynastar men jeke sektordy damytýdaǵy oń ózgeristiń qorytyndysy da deýimiz kerek. Zańnamalyq jáne normatıvtik quqyqtyq bazany júıeli jolǵa qoıyp, qarjylandyrý men basqarýdy ortalyqsyzdandyrý, bilim berýdiń qazirgi zamanǵy mazmunyn jáne oqytý ádis­temesin jetildirý, stra­te­gı­ıalyq baǵ­darlamalardy eýropalyq bi­lim berý keńis­ti­gimen úılestire oty­ryp, oqýdyń kredıttik teh­nologııasy men ıkemdi qu­ry­lymdaryn, akademııalyq utqyrlyq jáne kóptegen basqa da prınsıpti jańalyqtardy engizbeı maqsatqa jetý ekitalaı. Iаǵnı, bul eki onjyldyqta belsendi izdenisti talap etkeni anyq. Osy bir úderis memlekettik at­tes­tattaýdyń ornyn basyp, joǵary oqý oryndaryn táýelsiz akkredıtteý tetigin qalyptastyrdy. Bul baqylaý ádisterin jáne bilim berýdiń sapasyn odan ári jetildirýge tikeleı baılanysty boldy. Elimiz 2011 jyly Bolon úderisine qosylǵannan keıin bul is resmı túrde bastaldy. Sodan bergi 5 jyl ishinde biz kóp tájirıbe jınadyq, praktıka júzinde rásimderdi jetildirdik. Sóıtip, biz naqty eýropalyq standarttarǵa sáıkes keletin jumystarǵa qol jetkizdik dep tolyq senimmen aıta alamyz. ARTA úshin eýropalyq jáne halyqaralyq deńgeılerde resmı moıyndalý túıindi strategııalyq mindetterdiń biri bolyp tabylady. Sapany qamtamasyz etý boıynsha halyqaralyq jelilerge qosylý jumystary agenttikti qurǵan sátten bastaldy. 2011 jyldan bastap ARTA Joǵary bilim sapasyn qamtamasyz etý agenttikteriniń halyqaralyq jelisiniń (INQAAHE) tolyq múshesi boldy. Ol jeli bilim sapasyn qamtamasyz etýdiń teorııasy men tájirıbesi salasynda áreket etetin 300-ge jýyq uıymnyń bedeldi dúnıejúzilik qaýymdastyǵy bolyp sanalady. Onyń músheleriniń basym kópshiligi ártúrli ádis-tásildermen jumys isteıtinin aıta ketsek deımiz. Degenmen, onyń bári bir maqsatqa qol jetkizýge umtylatyn, sapa kepildigi jónindegi agenttikter bolǵan joq. Sonymen qatar, 2015 jyldan bastap ARTA 29 eldi qam­tıtyn, bedeldi eýropalyq jelilerdiń biri: CEENQA – Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa memleketteriniń joǵary bi­lim berý salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý boıynsha agent­tikter jelisiniń tolyq músheleri qataryn toltyrdy. Onyń negizgi maqsaty, eýropalyq bilim berý keńistiginiń bir bóligi retinde, Ortalyq jáne Shyǵys Eýropada joǵary bilim berýdiń sapasyn arttyrýdy kózdeıdi. Atalmysh uıymdy qurý boıynsha quryltaı 2000 jyly Brıýsselde ótti. ENQA jáne onyń músheleri óz qyzmetinde Bolon úderisiniń resmı qujaty bolyp tabylatyn jáne Eýropa keńistigi elderiniń bilim mı­nıstr­leri konferensııalarynda bekitiletin «Joǵary bilimniń eýropalyq keńistiginde sapany qamtamasyz etýdiń standarttary men nusqaýlyǵyn (ESG)» basshylyqqa alady. Bul ENQA-nyń basqa halyqaralyq akkredıtteý jelilerinen basty bir aıyrmashylyǵy deýge bolady. Qazaqstan 2010 jyly Bolon úderisine qosylǵandyqtan, biz úshin ENQA tásilderi men ádisteri aıqyndaýshy baǵdar bolýy tıis. Al bilim berý uıymdarynyń ENQA talaptaryna sáıkestiginiń onyń osy saladaǵy álemdik standarttarǵa sáıkestigin bildiredi. ENQA bilim berýdiń ulttyq júıe­le­rin­de rýhanı mádenıetti tereń bi­lýdi maqsatty túrde jaqtaıdy já­ne jaǵdaı jasaıdy. Sonymen bir­ge, joǵary mektepterdi damy­týda ulttyq múdde esepke alynady. Bilim berýdiń ártúrli júıelerine ashyqtyq saqtalady. Onda el táýelsizdigi, yntymaqtastyq, adaldyq sııaqty basty qun­dy­lyq­tar berik ustalynady. ENQA qalyptasý jolynda kúrdeli kezeńderden ótti. Bú­gin­de ol Bolon úderisindegi eń yq­paldy uıymdardyń biri bolyp tabylady. Álemdegi 28 eldiń 49 agenttikteri ENQA-nyń tolyqqandy múshesi. Al 25 eldiń 53 uıymdary úlestes mártebege ıe bolyp tabylady. ARTA ENQA-nyń tolyq­qan­dy músheligin alǵan 49-shy ulttyq agenttik. Osyndaı mártebeni Qazaqstanda ǵana emes, Ortalyq Azııa elderinde birinshi bolyp ıelendi. Árıne, bul agenttik qyz­met­­kerleriniń ǵana emes, son­daı-aq, ARTA sarapshylar qoǵamdastyǵynyń, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, akkre­dıtteý úderisine belsendi qa­tysyp júrgen barlyq múddeli ta­rap­tardyń eńbegi dep bilemin. Sonymen qatar, bul joǵa­ry mártebe ARTA-ǵa Qa­zaqstan­da, Bolon deklarasııasyna qol qoıǵan basqa da elderde, sondaı-aq, Ortalyq Azııa elderinde joǵary oqý oryndaryn halyqaralyq akkredıtteýden ótkizýge múmkindik beredi. Halyqaralyq akkredıtteý qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryna básekelestik alańynda ózin áldeqaıda joǵary kórsetýge, shynaıy álemdik standarttarǵa saı usynylatyn bilim berýdiń mártebesi men sáıkestigin rastaýǵa múmkindik beredi. Bul bir jaǵynan, JOO týraly qoǵamdyq pikirdi jaq­sar­týǵa, talantty jastardy molynan tartýǵa, al ekinshi jaǵynan, ulttyq akkredıtteý organynyń bedelin nyǵaıtýǵa jáne bizdiń agenttik qyzmetine suranystyń artýyna múmkindik beredi. Eýropalyq jelilerge tolyq múshe bolyp tanylý arqasynda biz akkredıttegen bilim berý uıymdary men bilim berý baǵ­darlamalary halyqaralyq már­tebege ıe bolady. Biz osy qol jet­kizgen jetistikterimizben toq­­tap qalmaımyz. Endi agenttik Jo­ǵary bilim berýdegi sapany qa­matamasyz etýdiń eýropalyq ti­zilimine (EQAR) kirýdi aldyna maqsat etip qoıyp otyr. Atalmysh tizilimge ený sharttarynyń biri ENQA-ǵa tolyq quqyly múshelik bolyp tabylady. Bizdiń agenttik tolyq múshelik týraly sheshimin qabyldar aldynda ENQA uıymdastyrǵan syrtqy tekserýden sátti ótti. Osy tekserýdiń mańyzdy ná­tıjeleriniń biri – ARTA ESG standarttaryn tabysty jáne dáıekti túrde basshylyqqa alyp otyratyny dáleldendi. Aıta ketelik, ESG standarttary agenttik qyzmetine steık­hol­der­lerdi keńinen tartýdy, ko­mı­­ssııa quramyna halyqaralyq sa­ra­pshylardy qosýdy kózdeıdi. Bul óz kezeginde sapany syrtqy baǵalaýdyń ashyqtyǵyn qam­tamasyz etedi. Osy maqsatpen ARTA quramynda jo­­ǵary medısınalyq, tehnıka­lyq jáne kásiptik bilim berý boıynsha saraptamalyq keńester, sondaı-aq, apellıasııalar men shaǵymdardy qarastyrý boıynsha komıssııa quryldy. Bul rette apellıasııa mehanızmi ARTA-nyń akkredıtteý rásimderiniń tıimdiligin, sapany baǵalaý úderisine qatysatyn barlyq taraptardyń jaýapkershiligin qamtamasyz etedi. Eriktilik qaǵıdatyna negiz­del­gen akkredıtteý úshin eń mańyzdy ólshem ARTA akkredıtteý keńesiniń múshelerine, ıaǵnı akkredıtteý jónindegi sheshim qabyldaıtyn adamdarǵa degen senim bolyp tabylady. Olarǵa qoıylatyn talaptar aıtarlyqtaı joǵary: kásibılik jáne ǵylymı, akademııalyq nemese kásibı qoǵam­dastyqta jaq­sy abyroı-bedelge ıe bolýy kerek. Tek osy jaǵdaıda ǵana akkredıtteý boıynsha sheshim táýelsiz jáne obektıvti negizdi senimdi túrde qamtamasyz etedi. Taǵy bir qaǵıdaly aspektige kóńil bólmeýge bolmaıdy. Ol Qazaqstannyń bilim berý sapasyn qamtamasyz etýdiń ult­tyq júıesi 2017 jyldan bas­tap halyqaralyq akkredıtteý rásimine mán beretin damýdyń jańa satysyna ótý nıetine baılanysty. 2017 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine engen «Bilim týraly»  Zańǵa engizilgen ózgerister boıynsha bilim berý uıymy halyqaralyq akkredıtteýden ótýi kerek. Bul jaýapty jumys, ıaǵnı bilim berý sapasyn qamtamasyz etý jónindegi eýropalyq jelilerdiń tolyq músheleri bolyp tabylatyn jáne bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organnyń tizilimine engizilgen sheteldik nemese ulttyq akkredıtteý organdarynda júzege asyrylady. Bizdiń elimizde barlyq akkredıtteletin joǵary oqý oryn­dary zań júzinde bekitilgen. Alına JUMAǴULOVA, Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttiginiń dırektory