Biz sizdi izdep júrmiz...

О́tken jazda tatar eline jol tústi. Túrki elderine or­taq «Naýryz» festıval-forýmy ótip jatqan. Jer-ja­han­­nyń túkpir-túkpirinen kelgen qatysýshylardy uıym­das­tyrýshylar shaǵyn toptarǵa bólip tastady. Bizdiń top­qa túsken áriptesterdiń ishinde Ýfa qalasynan kelgen óner­ta­nýshy bashqurt qyz boldy. Tanysa, bilise kele, meniń Qazaqstannan ekenimdi bilgendegi, onyń eń birinshi suraǵany: – Siz­derde myqty teatr synshysy bar edi. Qaıbir jyly «Tu­ǵanlyq» festıvaline sarapshy bolyp keldi. Áli esimde, vok­­zaldan ózim kútip alǵanmyn. Ol kisi sóılegende, tutas zal tyna qalatyn. Spektaklge jasaǵan saraptamasyn tyń­­dap, barlyǵymyz bas ıip tarqasyp edik sonda. Daýsy ke­remet edi. Ándi de ǵajap oryndaıtyn. Ádemi ázilderi de oı­dan keter emes... Bashqurt qyzdyń sýrtteýinen bir­den tanydym: – Áshirbek Sy­ǵaıdy aıtasyz ǵoı. Bizdiń us­tazymyz edi... Ol kisiniń ba­qı­­lyq bolǵanyna eki jylǵa jýyq­­tady... Ǵalym qurbym únsiz qaldy. Biraq, ishindegi alaı-dúleı sezi­min janarynan tambaı qalǵan bir tamshy monshaq aıtyp tur. Synshymen jalǵyz-aq márte júz­desip, az ǵana ýaqyt ishinde bilimi men biligine bas ıip úlger­gen jas ǵalymnyń bar adam­men teń dárejede til tabysyp, ázil jarastyrar sondaı jaq­sy kisini «óldi» degen jal­ǵyz aýyz sózge qııa almaǵanyn jas­qa toly janary jaıyp sap tur­ǵandaı. Baǵanaǵy jaıdary bas­talǵan áńgimemizdi birer sátke kó­ńil­siz­dik basty. Árqaısymyz óz oıy­myzda jattalǵan jarqyn beı­­­neni kóz aldymyzdan ótkizip úlgerdik. Taǵy da únsizdik... Bashqurt qyz jalqy sát kez­de­sip, osylaı bosap tur. Al ja­nyna jaqyn júrip, rýhanı jy­lýyn sezingen, aýdıtorııada otyryp, taǵylymǵa toly dárisin tyńdaǵan bizder úshin bul joǵaltýdyń orny eshqashan tolmaıtyndaı... Biz sizdi izdep júrmiz... Ár izdegen saıyn, teatrǵa asyǵamyz. Ádettegishe, premera kúni zaldyń alǵashqy qataryndaǵy menshikti ornyńyzdan sizdi kezdestirip qalamyz ba degen aldamshy úmittiń taǵy da aldaryn bilsek te, berilgimiz kelmeıdi. Sizdi saǵynǵanda, júre­gi­ńiz­diń bar mahabbatyn tógip jaz­ǵan kitaptaryńyzdy paraq­taı­myz. Sebebi, marjan­daı tizil­gen maǵynaly ja­zý­­dyń astynan siz­diń dem se­zi­letindeı, ár sóı­lemnen siz­­diń daýys qulaqqa sha­ly­nar­daı kitap sórelerin jaǵa­lap, siz­diń árdaıym ortamyzda eken­di­gińizge ózimizdi ózimiz sen­dir­gi­miz keledi. Ár teatr festıvali saıyn sizdiń múbárak beıneńizdi kórip qalarmyz degen ázız úmitpen ónerge sarapshy qazylar otyratyn mártebeli orynǵa qaıta-qaıta jaltaqtaımyz. Biraq, ol jerde de siz joqsyz... Mine, osylaı ózińizdi izdep júrip, ótken kúnder ónegesin oı eleginen ótkize otyryp, eń­bek­terińizge jańasha kóz tige ke­­lip, teatrtaný salasyndaǵy Áshir­bek Syǵaı súrleýin óz tal­ǵam-tanymymyzdyń tó­ńi­re­ginde tómendegishe tarqa­typ kórýge tyrystyq. Teatrtanýdaǵy Áshirbek Sy­­­ǵaı­­dyń jasaǵan eń birinshi tóńkerisi – teorııa men tá­ji­rı­beni tepe-teń ustaýy. Qaı­rat­ker tulǵanyń sóziniń salmaq alyp, únemi qoldaý taýyp ja­ta­­tyndyǵynyń áýelgi syry osy  teatrmen bite qaınasa tirlik keshkendigi. Ol kisi eshqashan aýdıtorııadan pikir joldaǵan emes. Ár teatrdyń turmysyn kózben kórip, tynysyn jú­rek­pen sezip baryp, túıin túıe­tin. Astana men Almatyny aıt­paǵanda, oblystyń kez kelgen teatrynyń jaǵdaıyn, akterlik múmkindigin jiliktep shaǵyp beretin. Oıyn keń aýqymda qory­typ, pikirin batyl jet­kizetin. Tek respýblıkalyq qana emes, ha­lyqaralyq deń­geı­degi festıvalderge de úzdiksiz qatysyp, únemi oqıǵanyń ortasynda júretin. «Ondaǵy maqsatym – qazaqta da álemmen ıyq tirestire alatyn teatr bar ekendigin tanytý. «Men de barmyn» dep, alǵa umtylmasań, óziń de, óneriń de jutylyp ketedi. Maǵan óneri­mizdiń ómirsheńdigi kerek», deıtin ustazdyń ózi bul týrasynda. Iá, synshynyń ár áreketi ulttyq ónerdiń órken­deý­ine degen uly muratpen astasyp jatatyn únemi. Bul kisiniń ár sabaǵy, ár dá­ri­si bir-birine uqsamaıtyn. Arnaıy júıe, tártipke de ba­ǵynyńqyramaıdy. Keıbir ǵa­lymdar sekildi, tilin tym ǵy­ly­mılandyryp, kitapta ja­zylǵan derekti sol qalpynda baıan­daý da bul kisiniń tabı­ǵa­tyna jat. Bolmysy shynaıy bolatyn. Dáris oqýyn­daǵy bir erekshelik – qaǵazǵa aldyn ala jazyp kelgen jazba­syn ejiktep otyrmaıdy, aý­dı­torııaǵa kirgennen, leksııasyn bastaǵannan teatr týraly tolǵamdary tógilip kete beredi. Ár dárisi – bir álem. Bir qoldanǵan teńeýiniń ornyn kelesi sóıleminde qaıtalaý sóz emes, jańa sınonım sándeıdi. Keıde buryn estip kórmegen qazaqtyń baıyrǵy, umytylyp bara jatqan sózderin ustaz aýzynan estip tańyrqap jatatynymyz jáne ras-ty. Eger ár sózine úlken muqııat zer salar bolsańyz, onyń tipti de ásireleý, qyzyl sózge salynyp qyzyný emes, sýretker synshynyń lúpildep soqqan júregi ekenin birden sezer edińiz. Ustazdyń pedagogıkaǵa ákelgen ekinshi tóńkerisi osy – ǵylymdaǵy qa­sań­­dyqty joıyp, kerisinshe, teatr ti­li­ne qazaqy qunar dánin sepkendigi. Úshinshi tóńkeris, árıne, ti­ke­leı jazýǵa qatysty. «Ǵy­lym – tek ǵylymǵa qyzmet etý kerek» degen biz­degi qasań qa­­ǵıdany buzyp ótip, ónerdi tu­tas ultqa qyzmet etkize al­ǵan­dyǵynda. Ol kisi tek maman­dyq­­tyń aına­lasyndaǵy adam­dar ǵana túsinetin eńbek emes, jal­py halyq oqı­tyn, kóp­shi­likke túsinikti jáne forma­lyq turǵydan oqýǵa qyzyqty tyń pishimder taýyp, pikirin úne­mi kórkemdik talǵam men áde­bı estetıka turǵysynan jet­ki­zýge umtyldy. Buqaralyq aq­­parat quraldarymen qoıan-qo­l­tyq qarym-qatynas ornatyp, zertteý eńbekterin ár­daı­ym gazet-jýrnal, radıo men teledıdar arqyly kóp­shi­lik nazaryna usynyp turdy. Son­dyqtan da Áshirbek Syǵaı esimi tek teatrtaný emes, jal­py­halyqtyq sıpatqa ıe bolyp, ulttyq deńgeıdegi uǵym qa­lyp­tastyrdy. Osy kúnge deıin teatr mamandary da, ha­lyq ta, óner dese – Áshirbek Syǵaıdy iz­dep keldi. Ol áli de so­laı! Tek bú­ginde ol izdeýdiń or­nyn uly SAǴYNYSh almas­tyrdy... Áshirbek Syǵaıdyń tórtin­shi tóńkerisi – Alash jolyn usta­nǵandyǵy. Uly Maǵjan baba­sy­nyń amanatyna adal bolyp, jas­tardy qoldap, janashyr bo­lyp, únemi jastarǵa sendi. Kó­ziń­nen jylt etken jaryq kór­se, ony ja­lynǵa aınal­dy­rýǵa baryn sa­lyp qyz­met etti. Únemi bil­me­genińdi úıretip, bilgenińdi damy­typ otyratyn. Sondyqtan da, teatr­­dyń aınalasyndaǵy she­shimi tabylmas túıtkildi má­se­leler­de únemi Áshirbek aǵa­myz jár­dem­ge keletin. ­ Qaıratker tulǵa asa már­te­­­beli ónerdiń shyn mánindegi joq­­taýshysy, janashyry bola bildi. Bir ózi bir dáýirdiń sahnasyn tárbıeledi. Kózden ketken qaıratkerlerdiń esiminiń umy­tylmaýy, kózi tiri­lerdiń der shaǵynda laıyqty baǵalanýy úshin úlken júrekpen ter tógip, ól­sheýsiz eńbek etti. Eger óner zert­teýshisiniń qalam qarymyn mu­qııat zerdeler bolsańyz, qazaq teatrynyń, el óneriniń altyn dińgekteri, maıtalman sańlaqtarynyń bekzat beınesi saltanatty sap túzep kóz aldy­ńyz­da eles beredi. Sanaǵa sa­ǵy­nysh uıalatqan aıaýly obrazdar aınalyp kelip, jan dúnıeńizdi álemtapyryq kúıge bóleıdi. Sah­na men shymyldyqtyń arǵy be­tindegi ómir ótkelderinen syr shertedi. Shejire túzedi. Qa­s­ıetti qazaq teatrynyń k­e­she­gisi men búgini, bıigi men ala­­sasy talǵam tarazysyna tar­­­tylyp, baıyppen til qa­ta­dy. Bul – ultyn súıgen uly jú­rek qana sezinip, ultyna shyn be­­rilgen jannyń ǵana qajyr-qaı­raty toıtara alatyn ónege-parasat ekendigi aqıqat. P.S: ...Teatrda, ádettegishe, kabınette otyrǵam, esikten rejısser kirip keldi de, salǵan betten: «Revızordy» qazaq tiline Áýezovten ózge kim aýdardy? Sol nusqasyn taýyp bershi» dep birden tapsyrmasyn da júktep úlgerdi. «Men biletin qazaqsha «Revızor» M.Áýezovtiń aýdarmasynda ǵana eken» dep tóteden túsken tapsyrmaǵa áý basta tosyrqap qalǵan men, muryn astynan mińgirleı til qattym. Ile telefonymdy qolǵa alyp: 777-230-15-06 nómirin avtomatty túrde úırengen daǵdym boıynsha tere jónelippin. Ondaǵy oıym – «Revızordyń» anyq-qanyǵyn bilý. Bul – meniń qashanǵy daǵdym edi. Teatrǵa qatysty ózim túsinbeıtin túıtkildi máseleler men bilimim jetpeı jatqan bulyńǵyrlaý tustarda saýsaqtarym osy nómirdi terýge asyǵatyn. Jáne saýalym jaýapsyz qalmaı, qandaı suraq bolsa da tutqanyń ar jaǵynan mindetti túrde tushymdy jaýap alynatyn, bolmasa derekkózin qaıdan alý qajettigi jóninen tolyqqandy, jan-jaqty maǵlumat beriletin. Búgin de sol daǵdymnan jazbaı, birden telefonyma júgirippin. Álden ýaqytta sanama «Áshekeń qazir aramyzda joq» degen sýyq oı sýmań ete qalyp, óne boıymdy qańtardyń yzǵary qaryp ótti. Biz sizdi izdep júrmiz... Nazerke JUMABAI, ónertaný ǵylymdarynyń magıstri ASTANA