keı laýazym ıeleri úshin qalypty jaıtqa aınalyp ketken tárizdi
Jergilikti jerlerde ózderin jarty patshadaı sezinetin, aq degeni alǵys, qara degeni qarǵys sheneýnikterden qatty qysym kórip, ábden áýre-sarsańǵa túskenderdiń biri – Anar Ǵabdýllına. Ol Sergeev qalasynda saýda pavılonyn ashý maqsatymen 60 sharshy metr jer telimin ózge adamnan satyp alady. Eki taraptyń kelisimsharty ádilet organynda tirkelip, qurylys jumystaryn bastaýǵa qalalyq ákimdik ruqsat bergennen keıin «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy arqyly 10 mıllıon teńge nesıege qol jetkizedi. Alaıda, onyń qurylysty odan ári jalǵastyrý jónindegi ótinishine ákimdik nebir syltaýlar keltirip, qaraýsyz qaldyrady. Onymen qoımaı, aýdandyq ákimdik janyndaǵy sáýlet-qala qurylysy keńesiniń otyrysynda jer telimine menshik quqyǵyn joıý, buryn qabyldanǵan sheshimderdi teristeý týraly qujattamalar ázirleýge tapsyrma beriledi.
Sol-aq eken, joǵarynyń pármenin «lábbaı, taqsyrlap» bas shulǵı qarsy alatyn atqaminerler kásipkerdiń jekemenshigindegi jer telimin keri qaıtarý jóninde áp-sátte uıǵarym shyǵarady. Sot sheshiminsiz eshkimniń de jeke múlkine qol suǵylmaıtyny Ata Zańda taıǵa tańba basqandaı jazylǵanyn bile tura, asyraýynda kishkentaı balasy bar kelinshekti bostan-bosqa shyryldatyp qoıady. Ol kóz jasyn kóldeı etip, qaıda barsa da jón-josyqsyz bıýrokrattyq kedergilerge kezdesedi. Aryzdanbaǵan jeri qalmaıdy. Aldymen aýdandyq prokýratýraǵa júginedi. Zańdylyqty qadaǵalaýshy organ eshqandaı bura tartýshylyqtyń joǵyn aıtyp, sotqa silteıdi. Úmitin úzbegen kúıi oblystyq prokýratýraǵa aryzdanady. Ondaǵylardan mardymdy jaýap almaǵan soń, memlekettik qyzmet isteri jónindegi departament pen kásipkerler palatasyna qaıyrylady. Nátıjesinde, óreskel olqylyqtardyń jiberilgeni, máselen, zańsyz qaýlyny ádilet basqarmasynyń tirkeýge alǵany, taǵy basqa jaıttar anyqtalady.
«Jazǵan qulda sharshaý joq». A.Ǵabdýllına aqyryna deıin kúresýge, ádilettilikti qalpyna keltirýge bekinedi. Sotqa júginýden basqa lajy qalmaıdy. Jumyssyz júrgen oǵan qomaqty nesıeni óteý de ońaıǵa soqpaıdy. «Sezikti buryn sekirer» degen. Ákimdik óz áreketteriniń shıkiligin, jeńilis tabaryn sezgen bolý kerek, jer telimderin qaıtaryp berý týraly jańa qaýly shyǵaryp, sotqa tapsyrady. Alaıda, talapkerdiń qýanýyna áli erte edi. Ádilet basqarmasy sheshimdi resimdemegen kúıi sozyp júrip alady. Ne kerek, ólip-talyp aqıqatqa jettim-aý degende ústinen sotqa talap-aryz túskenin estıdi. Sóıtse, baıyrǵy «ánine» qaıta basqan sheneýnikter «jalpy paıdalanymdaǵy jer telimderine qurylys júrgizýge bolmaıdy» degen taǵy bir jeleý oılap tabady. Júıkege tııý, árli-berli sandaltý sekildi ónbes júrispen esil ýaqyt óte beredi.
Sergeldeń munymen toqtalsa bir sári. Jer qatynastary bólimi satý-satyp alý kelisiminen erikti túrde bas tartý jóninde talap hat jiberse, qala ákimi «men saǵan qurylys jumystaryn salýǵa úzildi-kesildi tyıym salamyn» dep qoqan-loqy kórsetedi. Qysym jasaýshylardyń qaı-qaısysy bolsyn áleýmettik baǵdarlama júzege asyrylǵan jaǵdaıda jańa jumys oryndary ashylatynyn, sút, kondıter ónimderiniń baǵasy qoljetimdi bolatynyn qaperlerine de almaıdy.
Osy másele «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy kásipkerlik quqyǵyn qorǵaý keńesiniń respýblıkalyq kóshpeli otyrysynda talqylanyp, qatysqanymyzda aýdan ákimi Erbol Saǵdıev pen onyń keńesshisi Gúlnara Jumaǵalıevanyń kásipker kelinshekti jerden alyp, jerge salǵan yzǵarly sózderi, qaıtsek te óz degenderimizden taımaımyz, talaptarymyzdy oryndattyramyz, jergilikti jerde kim ıe ekenin bilip qoıyńdar degendeı ustanymdary tańǵaldyrdy. Olardyń ýájderine sensek, jer telimderin aýksıon arqyly satý úrdisi saqtalmaǵan. 2013-2015 jyldary aýdanda birde-bir aýksıon ótkizilmese, kásipkerdiń ne kinási bar degen saýalǵa olar mardymdy jaýap bere almady. «Toqsanymyz jıylyp, toqty jyqqan batyrmyz» degendeı, sheneýnikter jer telimderin sot arqyly qaıtaryp alamyz degen pikirlerinen aınymaǵan kúıi qala berdi.
Keıin bilgenimizdeı, aýdandyq sot qala ákimi E.Jaqypovtyń kásipkerdiń jekemenshik quqyndaǵy jer telimderin zańsyz dep taný týraly talaparyzyn qanaǵattandyrmady. Týra osyndaı jaǵdaıdy qalanyń taǵy bir turǵyny Sultan Túrlenov te bastan ótkergen. Ákim ony da jerge jekemenshik quqynan aıyryp, sheshimdi sot zańsyz dep tanyǵan. Soǵan qaramastan, jospardan tys neshe túrli tekserýler uıymdastyrylyp, qalypty jumys isteýine esh múmkindik bermegen. Aqyrynda jeke kásipkerdiń júıkesi syr berip, júrek talmasyna ushyraǵan.
Iá, ádildikke, shyndyqqa jetý joly qandaı azapty bolsa da, saltanat qurdy. Alaıda, oılandyratyn tustar joq emes. Jergilikti jerlerde «ózin bı, ózin qoja» sanaıtyn laýazym ıeleri oblys ortalyǵyndaǵy úsh bólmeli úıin kepilge qoıyp, kásipkerlikpen aınalysýdy maqsat etken jas kelinshekti qoldap, ákelik, aǵalyq kómek kórsetýdiń ornyna ata jaýyn kórgendeı qaıtse de aıaqtan shalýǵa, tuqyrtýǵa áreketter jasaýyn esh nársemen de aqtaýǵa bolmaıdy. Bizdińshe, ózderin zańnan bıik qoıatyn mundaı sheneýnikterge qatań talaptar qoıylyp, jaza qoldanylýy kerek. Sonda basqalardyń da oılanyp, sabasyna túsip, sabaq alary sózsiz. Áıtpese, jaýyrdy jaba toqyǵandaı jeńil qutylyp kete berse, ózimshil óktemdikterdiń tyıylary neǵaıbyl.
Al memlekettik saıasat kásipkerlikpen aınalysqysy keletinderge jol árqashan ashyq ekenin aıtady. О́ıtkeni, shaǵyn jáne orta kásipkerlik kez kelgen órkenıetti memlekette eldi órkendetip, áleýmettiń áleýetin arttyrýda úlken ról atqarady.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan
Soltústik Qazaqstan oblysy