О́nerlini órge súıregen

«Elenbeı júrgen bir esim», «EQ», 03.12.2010 jyl Men – Aqmola mańyndaǵy Amangeldi degen qazaq aýylynda týyp-ósken tatardyń qyzymyn. Aýyl turǵyndary negizinen qa­zaqtar bolatyn, sondyqtan bári­miz de qazaqsha taza sóıleımiz. Mektepte de qazaqsha oqydyq. Jasymnan ónerge qushtar bol­dym. Alty jasar shamasynda bolsam kerek, áli esimde, birde úıde jatqan eski syrnaıdy qo­lyma al­yp, kóp áýrelenip, aqyry qula­ǵym­da júrgen bir áýenge óz­di­gimnen saldym. Meniń qyly­ǵym­dy jabyq esiktiń ar jaǵynda ákem tyńdap, qulaǵyn túrip tur eken. Ony kórgen soń uıalyp, syr­naıdy tastaı saldym. Biraq ákem­niń eki kózi qýanyshtan bal-bul jaınap, qatty rıza keıipte ekeni sezilip turdy. Sol kórinisti ómir boıy umyta almaı kelemin. Ol meniń qasyma kelip, mań­daı­ymnan ıiskep, «Oına, qyzym, oınaı ǵoı, jaqsy oına­dyń», dedi. Sol sózder maǵan ǵa­jaı­yp óner sandyǵynyń kiltin us­tat­qandaı boldy. Osy­dan ári meniń­ qolymnan eski syr­naı túspeıtin. Uzamaı ákem aýdan ortalyǵynan bir aılyq jalaqy­synyń jar­ty­synan astamyn jum­sap, ádemi syr­naı satyp áke­lip berdi. Úı­degi 9 balasynyń aýzy­nan jy­ryp, ónerli balasyn óbek­tegen qaıran ákeniń sol áreketin qalaı umytarsyń... О́ner órine umtylǵan óskeleń úmitime demeý bergen ekinshi qa­dam aıaýly ustazym, mektep dı­rek­tory Aqan Áýbákirulynyń jaz­ǵan minezdemesi boldy. Ol meniń talabymnyń zor ekenin aıta kelip, minezdemeniń sońynda: «Úlken ıskýsstvo sheberi bolýy múmkin», degen sózder jazǵan eken. Osy sózderdi kúni búginge deıin umyta almaımyn. Segizinshi synypty jańa ǵana bitirgen jas qyzǵa berilgen osynaý úlken baǵa meniń armanyma qanat bitirdi. О́zimniń óner adamy bola­ty­ny­ma degen senimim bekı tústi. О́ner jolyndaǵy úshinshi us­tazym bilikti kásibı sheber, ut­ym­dy uıymdastyrýshy, qaıta­lan­bas qaıyrymdy tulǵa Saılaý Boranbaev aǵamyz edi. «Egemen Qazaq­stan­ǵa» shyqqan ol týraly ja­zyl­ǵan maqalany («Elenbeı júrgen bir esim», «EQ», 03.12.2010 jyl) qaıta-qaıta oq­yp, kózimizge jas aldyq. Ol biz­diń bilim bergen us­tazymyz ǵana emes, ata-ana­myz­daı aqylshy­myz, janashyry­myz, úlken máde­nı­etke úıretýshi tálim­ge­rimiz de edi. Oqýdan tys ýaqyt­tarda da ol bizdiń jaǵ­daıy­myzdy baqylap, jany qalmaı jana­shyr­lyq bildirip júretin. 1965 jyly Selınogradtaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy peda­go­gı­kalyq ınstıtýtta ashylǵan mý­zyka fakýltetiniń irgetasyn qa­laǵan birden-bir adam sol kisi bol­ǵa­nyn jaqsy bilemiz. Al bu­ǵan deı­in mýzykalyq joǵary bilim be­retin oqý orny Al­ma­ty­daǵy Qur­manǵazy atyndaǵy konservatorııa ǵana edi ǵoı. Onda ba­ryp túsý soltústiktik balalarǵa ońaı bol­maı­tyndyqtan ónerli jastar mý­zyka mektebi nemese ýchılıshemen (qazirgi kolledjder) shekteletin. Osy kúni ózimiz ustaz bol­ǵan­da ol kisiniń jankeshtiligine tań­qalamyz. Buryn mýzykalyq bilim berý dástúri bolmaǵan ortada oqý baǵdarlamalaryn jasaý, kerekti mýzykalyq jabdyqtar tabý, sa­baq ótkiziletin oryndar, stýdent­ter­diń tolyp jatqan problema­laryn sheshý ońaı bolmaǵany an­yq. Árıne, ol keıin janyna bilikti oqytýshylardy toptastyra aldy, biraq olar da másele tý­yndaı qalsa «Saılaý Boranbaevıch qaıda eken», desip júgirip júretin. Men atalǵan oqý ornyna 1969 jyly tústim. Bul – elimizdiń teristik óńiriniń bárinen jıylǵan ónerge jaqyn jastardyń shyn mánindegi ortalyǵy edi. Biz Saılaý aǵany ınstıtýtta kúnde kó­retinbiz, keshke jataqhanaǵa kelsek, ol bizden buryn osynda jú­retin. Tańerteń turǵysy kelmeı, jalqaýlyqqa salynyp, kerilip-sozylyp júrgen stýdentterdi de tańǵy jetiden sabaqqa qýalap júretin sol kisi edi. Barlyq ba­lalardyń basqa pánderdegi úlge­rimin de baqylap, oqýdan shyǵyp qalmaýyn qadaǵalap otyratyn. Má­selen, aýyldan kelgen keıbir qazaq balalary orys tiliniń em­tıhanynan qulap qalsa, sol pán­niń muǵaliminiń sońynda stýdenti úshin Saılaý Boranbaıuly júre­tin. Aman­jol degen bir balany oqýdan shyǵaraıyn dep turǵan jerinen rektordyń aldyna alyp baryp dom­­byra tartqyzyp, alyp qalǵa­nyn bilemiz. Qazir sol jigit Derjavındegi mýzyka mektebiniń dırektory. Árbir kýrsta 25 stýdent bol­dy, sonda barlyq tórt kýrsta 100 shaqty bala oqımyz. Saılaý aǵa sonyń árqaısysyn jaqsy bilip, múmkindigi men darynyna qaraı bolashaǵyna boljam aıtyp oty­ratyn. Máselen, aqkóldik Nastıa Maksımenko degen qyzǵa: «Sen Aqkólge baryp, mýzyka mekte­biniń dırektory bolasyń, sonda turmysqa shyǵasyń», degen eken. Sol sózi aqyry aıdaı kelip, qyzymyz uzaq jyldar Aqkóldiń mýzyka mektebiniń dırektory boldy, sonda turmysqa shyqty. Ol barlyq stýdentteriniń bo­la­shaqtaǵy qyzmetin nemese óner jolyn osylaı, kóregendikpen bol­­jap otyratyn. Olardyń ınstıtýttan keıin mýzykalyq bilim beretin orta joq aýyldyq jerlerge barǵanyn qalaıtyn edi. Kóp­tegen stýdentteriniń jumys­qa ornalas­qan soń da turmystyq proble­ma­laryn sheshýge arala­syp júrgenin estıtinbiz. Mundaı qamqorlyqty shyn máninde úlken júrekti adamdar ǵana jasaı ala­dy ǵoı. Biz 22 bala bitirip shyq­tyq, qazir sonyń bári de mýzyka salasynda eńbek etip júr jáne bárimiz de kezdesken saıyn Saılaý aǵany saǵy­nyshpen eske alyp jatamyz. Ol talantty balalardan orkestr uıymdastyryp, jazǵy dem­alysymyzda tájirıbe bolsyn dep jaqyn aýdandarǵa konsert apar­ta­tyn. Bizdiń úlken ónerdiń esigin ashýymyzǵa osyndaı konsert­ter­diń paıdasy kóp bolyp edi. Aýyl adamdary da máz bolyp, qıyn ju­mystan bir sát dem alyp qalatyn. Saılaý aǵa meniń jeke basyma da úlken qamqorlyq jasaǵan-tyn. Meniń vokaldyq múmkin­dikterim jaqsy edi. Oǵan óte jo­ǵa­ry baǵa bergen mamandar da kóp edi. Birde Almatydan ataqty ánshiler kele qaldy, olardyń ara­synda Bıbigúl Tólegenova, Roza Jamanova, Sáý­le Qurman­ǵa­lıeva boldy. Saılaý aǵa meni, júregimdi dúrsildetip, Tyńgerler saraıyndaǵy so­lar­dyń ortasyna qolymnan jetektep alyp baryp, daýysymdy tyńdat­ty. Bári de rıza bolyp, óte da­ryndy eken, shaqyrtý jiberemiz, konservatorııaǵa qabylda­ta­myz dep qaldy. Biraq, árıne, maǵan eshqandaı shaqyrtý kelgen joq... 1973 jyly ınstıtýtty bitirgen soń sonda oqytýshylyq ju­mysqa qaldyryldym. Biraq jo­ǵary bilim berýge bilimimniń azdaý ekenin sezip, konserva­to­rııaǵa túsip oqyǵym keldi. Saılaý aǵaǵa sol oıymdy aıtqan edim, ol eki sózge kelmeı konservatorııa­nyń rekto­ry, óziniń dosy Erke­ǵalı Rahmadıevke hat jazyp berdi. Onda bizdiń bir talantty qy­zymyz bara jatyr, múmkindiginshe kómek­te­sińiz degen sózder jazyl­ǵan eken. Sóıtip, 1974 jyly kon­ser­va­torııaǵa da Saılaý aǵanyń kó­meginiń arqasynda tústim. Sodan bes jyl konservatorııa­da oqyp, odan keıin 31 jyl Al­matynyń Chaıkovskıı atyn­daǵy mýzykalyq kolledjinde muǵalim boldym. Ol kezde konserva­to­rııa­ny bitirgen ónerli jas daıyn, kásipqoı ánshi bolyp, árqaısysy keminde bes operalyq partııany meńgerip shyǵatyn. Men de solaı, «Tatıananyń áni», «Saranyń arııa­­sy» sııaqty bes partııany meń­ge­rip, opera teatryna joldama al­ǵan edim, biraq ol kezde aıaǵym aýyr bolyp, ánshilikke bara almaı qaldym. Áıteýir, qazir qy­zym Jámıla Jarqymbaeva óne­rim­di jalǵastyryp, Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynda ánshi bolyp júr. Almatyǵa ketken soń men Saılaý aǵany kórgen emespin. Ol kisiniń qaraly habaryn estigende qatty qaıǵyrdym. 2000 jyly 70 jyldyǵy bolǵanda osyndaǵy ınstıtýtta sol kisige arnap ózimniń jeke konsertimdi berdim. «Egemenge» shyqqan maqala biz­diń Saılaý Boranbaev aǵany eske alýymyzǵa qatty túrtki bol­dy. Ol kisiniń bizben oqyǵan shá­kirtteri qazir birigip, ustazymyz týraly estelik kitabyn shyǵar­ǵaly jatyr­myz. Astanadaǵy №4 lıseıdiń dom­byra orkestriniń je­tekshisi S.Ah­metjanov, Qor­ǵal­jyndaǵy, Ma­­­kın­­kadaǵy, Er­eı­mentaýdaǵy, As­tana­daǵy mý­zy­ka mektebi dı­rek­torlary D.Ahmetov, V.Romanenko, B.Zákibaev, V.Kanserov já­ne t.b. estelikterin ja­zyp ta qoı­dy. Qazir Reseıdiń Penza qa­lasynda turatyn N.Nastenko degen qyzymyz da ustazy týraly esteligin salyp jiberipti. Odan bas­qa ýnıversıtetimizde «S.Bo­ran­ba­ev­tyń mýzyka­lyq-aǵartý­shy­lyq já­­ne pedagogı­kalyq qyz­meti jáne osy zamanǵy kór­kem­óner bilimin oqytýdyń prob­le­ma­lary» degen ta­qyrypta aımaq­tyq ǵylymı-prak­tıkalyq kon­fe­rensııa da ót­kizeıin dep jatyr­myz. Oǵan Saılaý aǵa­nyń shákirt­teri ǵana emes, Asta­na­daǵy belgili mý­zyka maman­dary men óner­pazdar qatysatyn bola­dy. Uı­ym­dastyrý komıtetine departament dırektor­lary G. Hýsaınova, G.Álpeıisova sııaqty mamandar engizilgen. Biz Saılaý Boranbaev aǵa­nyń esimin jańǵyr­týmen qa­tar, onyń jarqyn esi­miniń umy­tyl­maýy turǵysynda sharalar ja­saýdy jergilikti óki­met­ten óti­netin bolamyz. Halıda ABYLHANOVA, Qazaq ulttyq «Shabyt» óner ýnıversıteti vokaldyq óner departamentiniń dırektory. Astana.