Halyqaralyq sarapshylar 2016 jyldan bastap Sırııadaǵy saıası turaqtylyqty qalpyna keltirýge baǵyttalǵan qadamdardyń jańa deńgeıge kóterilgenin aıtady. Bul turǵyda Túrkııanyń yqpaly mol. Resmı Ankaranyń aımaqtaǵy áskerı yqpalyn kúsheıtkeniniń arqasynda Asad bıligi men oǵan qarsy toptyń arasynda túsinistik ornaı bastady.
Sırııadaǵy ýaqytsha úkimettiń ózi Astana alańynan úlken úmit kútip otyr. Bul týraly eldiń ýaqytsha úkimetiniń vıse-premeri Vedjıh Juma málimdedi. Vıse-premerdiń aıtýynsha, Bashar Asadtyń rejimi, PYD jáne «Islam memleketi» terrorlyq uıymy á degende ortaq mámilege kelýge úzildi-kesildi qarsy bolǵanymen, keıin Túrkııa bul máselede araaǵaıyndyq tanyta bildi.
Astana kelissózi Sırııadaǵy jaǵdaıdy retteýdiń basy bolatynyna kópshilik úmittenip otyr. Túrkııa da bul turǵyda Astana kelissózinen naqty nátıjeler kútedi. «Evfrat qorǵany» áskerı operasııasynan keıin Túrkııanyń aımaqtaǵy yqpaly kúsheıdi. Bul óz kezeginde Jeneva men Astana kelissózderine jaqsy negiz qalyptastyrdy, dep málimdedi vıse-premer Vedjıh Juma.
Sırııanyń resmı basshysy Bashar Asadty qoldap otyrǵan Reseı óńirdegi saıası ahýalǵa Batys elderiniń aralasýyna qarsy. Bul rette Reseı prezıdenti, ásirese, AQSh-tyń aımaqtyń ishki saıasatyna aralaspaǵanyn qalaıdy. Kreml basshysy osy oraıda Reseı men Túrkııa arasyndaǵy yntymaqtastyqty joǵary baǵalady.
2016 jyly resmı bılik pen oppozısııa arasynda qol jetkizilgenin atysty doǵarý týraly kelisimnen keıin resmı Máskeý Sırııa aımaqtarynda áskerı tártip ornatý úshin Túrkııa, Iran, Reseı úshtiginiń ózara birigip áreket etýi kerektigin málimdegen.
AQSh-Reseı arasynda jasalǵan Sırııadaǵy bılik pen oppozısııa arasynda atysty toqtatý týraly kelisim saıası daǵdarysty sheshýde úlken rólge ıe.
Reseı syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov AQSh-qa Astanadaǵy kelissózderge qatysý úshin shaqyrtý jiberdi. Resmı Tegeran sharaǵa AQSh ókiliniń qatysýyna bastapqyda qarsy bolǵanymen, keshe AQSh-tyń Qazaqstandaǵy elshiligi sharaǵa Qurama Shtattardyń Astanadaǵy elshisi Djordj Kroldyń qatysatynyn málimdedi.
Reseı, Túrkııa, Iran úshtiginiń bastamasymen Qazaqstan astanasynda uıymdastyrylǵaly otyrǵan Sırııa kelissózderi álem nazarynda bolǵanymen, Qazaqstannyń óz ishinde máseleniń az talqylanýy resmı Astananyń bul turǵyda kelissóz alańyn usynýshy beıtarap el ekenin kórsetse kerek.
Reseılik saıasattanýshylardyń pikirinshe, Qazaqstannyń Sırııada eshqandaı da saıası múddesi joq. Jergilikti halqy etnostyq musylman bolǵanymen, zaıyrly memleket retinde Qazaqstan Sırııa máselesinde beıtarap saıasat ustanady.
Degenmen, Reseı, Túrkııa jáne Iranmen áriptes el ekendigin eskersek, Qazaqstan Sırııadaǵy saıası daǵdarystyń oń sheshim tapqanyna múddeli.
Nemis saıasattanýshysy, Orta Azııa elderi boıynsha sarapshy Mıhael Laýbsh Astananyń Sırııa daǵdarysyn sheshýde laıyqty alań ekenin aıtady.
Sırııada alty jyldan beri 100 myńdaǵan adamnyń ómirin qıǵan azamat soǵysynda atysty toqtatý týraly kelisimge qol qoıyldy. Keı oppozısııalyq toptyń atalǵan kelissózderge qatysýdan bas tartýyna qaramastan, Reseı men Túrkııa arasyndaǵy osy máseledegi kelisim óz nátıjesin beretinge uqsaıdy. Búginge deıin osyndaı túsinistiktiń bolmaýy elde beıbitshiliktiń ornaýyna kedergi keltirip kelgen edi.
Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınniń bastamasymen atysty toqtatý týraly kelisimge Sırııadaǵy soǵystaǵy taraptardyń biriniń qoldaýshysy bolyp otyrǵan Iran eshqandaı málimdeme jasamady. Endigi sózdi Tegeran Qazaqstan astanasyna baryp aıtatyny belgili. Oǵan deıin álem Tegerannyń bul turǵydaǵy ustanymyn joramaldap qana otyrmaq.
BUU Bas hatshysynyń Sırııa boıynsha arnaıy elshisi Steffan de Mıstýra Sırııada bitimgershiliktiń saqtalyp otyrǵanynyna qaramastan Damask túbindegi resmı bılik pen oppozısııalyq toptyń arasyndaǵy qaqtyǵystyń Astana kelissózderiniń basty taqyryby bolatyny anyq.
Arnaıy elshiniń pikirinshe, qazirgi tańda Sırııadaǵy keı aýdandarda beıbitshiliktiń áli de ornaı qoımaǵanyna qaramastan, halyqaralyq qoǵamdastyqtan gýmanıtarlyq kómek kelip túsýde.
Saıası rejim úshin bastalǵan azamat soǵysy qazir el astanasy janyndaǵy sý kózi men sý qubyrlary úshin talasqa aınalyp ketken. Resmı bıliktiń málimetinshe, Damaskiniń 5,5 mln turǵyny aýyz sý tapshylyǵyn tartsa, sý qubyry ınfraqurylymynyń 70 paıyzy buzylǵan.
Sırııadaǵy ahýaldy retteý jónindegi konferensııa Astanada 23 qańtarda ótýi tıis. Taraptar kelissózderge kimdi jiberetinin anyqtap qoıdy. Sırııa ókimeti atynan eldiń BUU-daǵy turaqty ókili Bashar Jaafarı sóıleıdi. Qarýly oppozısııanyń delegasııasyn «Djeısh ál-Islam» tobynyń saıası qanatynyń lıderi Muhammed Allýsh bastap barady. Qazaq astanasyna, sonymen qatar, el ishindegi túrli oppozısııalyq toptardyń ókili jáne halyqaralyq mámilegerler keledi degen boljam bar.
Máskeý konferensııaǵa AQSh ókilderin qatystyrýdy usyndy. 19 qańtar kúni Reseı syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov AQSh-qa shaqyrý jiberilip qoıǵanyn aıtty. Alaıda, Iran buǵan qarsy bolyp otyr.
Senator Vladımır Jabarovtyń pikirinshe, Tegerannyń ustanymyna AQSh-tyń bolashaq prezıdenti Donald Tramptyń Iran ıadrolyq baǵdarlamasy týraly synı pikirleri áser etken.
Fransııa syrtqy ister mınıstri Jan-Mark Eronyń pikirinshe, Astanadaǵy sırııaaralyq kelissózder saıası dıalogqa negiz salmaq. Mınıstr Fransııanyń bul máseleniń dıplomatııalyq jolmen sheshim tabýyn qoldaıdy.
«Bashar Asad rejimi men oppozısııa ókilderiniń qatysatyn sharasynda saıası kúshterdiń ózara qatynasy jańa deńgeıge kóterilýi tıis», – dedi mınıstr.
Daıyndaǵan
Baýyrjan MUQANOV,
«Egemen Qazaqstan»