Bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólý máselesi qaraldy

Keshe Aqordada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Memlekettik bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónindegi jumys tobynyń otyrysy ótti. Barshaǵa belgili, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti ústi­mizdegi jyldyń 11 qańtarynda Mem­lekettik bıliktiń tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónindegi jumys tobyn qurý týraly ókimge qol qoıǵan bolatyn. Sodan, ile Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Ádilbek Jaqsybekov jetekshilik etetin, quramynda Parlament, Úkimet, Joǵarǵy sot, ózge de memlekettik organdardyń ókilderi, sondaı-aq, zań­gerler men ǵylymı-saraptamalyq qaýymdastyqtyń ókilderi engizilgen jumys toby qurylyp, olar ózderine tapsyrylǵan tıisti mindetti júıeli túrde atqarýǵa kirisip ketken-di. Mine, keshe Aqordada Elbasynyń basqarýymen uıymdastyrylǵan otyrysta atalǵan jumys tobynyń is-qımyly keńinen talqylanyp, birqatar máseleler sóz boldy. Basqosýda Memleket basshysy birinshi kezekte ýaqyt talabynan týyndap otyrǵan birqatar máselelerdi sheshý maqsatynda arnaıy jumys toby qurylǵanyn aıta kelip, Táýelsizdiktiń 25 jyly ishinde Konstıtýsııadaǵy barlyq qaǵıdalardyń oryndalýy nátıjesinde Qazaqstanda kóptegen tabystarǵa qol jetkizilgenine toq­taldy. Odan ári Elbasy elimiz aman, jurtymyz tynysh ekenin, turaq­ty­lyqtyń arqasynda ornyqty damýǵa jol ashylǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, Prezıdent elimizdi osy ba­ǵytynan ajyratpaı, ilgeri bastyra berý úshin bes ınstıtýttyq reforma arqyly eldi demokratııalandyrýdyń ózektiligin jetkizdi. Elbasynyń sózine qaraǵanda, qazirgi jaǵdaıǵa qarap, Pre­zıdenttiń birneshe ókilettigin Úki­metke qaraı jyljytý máselesin qa­rastyrý ýaqyt talaby bolyp tabylady. Elbasy Nursultan Nazarbaev oty­rys barysynda memlekettik bı­lik­tiń tarmaqtary arasynda ókilet­tik­ter­di qaıta bólý máselesi respýb­lıka da­mýynyń júıeli jáne zańdy ke­zeńi bolyp tabylatynyna ekpin berdi. – Men usynǵan bes ınstıtýttyq reformanyń birin iske asyrý Úki­metke ekonomıka salasynda qo­symsha atqarýshylyq ókilettikter berýdi kóz­deıdi. Bul oraıda, qor­ǵanys qa­bi­le­tiniń, syrtqy saıasattyń, mem­le­kettik basqarýdyń, Konstı­tý­sııany qorǵaýdyń jáne memlekettik bılik tarmaqtary arasynda tıimdi jumysty qamtamasyz etýdiń negizgi máseleleri Prezıdenttiń quzyrynda qala beredi, – dedi Elbasy. Odan ári Nursultan Nazarbaev bu­­rynnan Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń erekshe quzyryna jat­qyzylǵan ókilettikter sanynyń azaıatynyna nazar aýdardy. – Baǵdarlamalardy bekitý, Úki­met­tegi kadrlyq ózgerister másele­leri, jańa basqarý organdaryn qurý Úki­met pen Parlamenttiń quzyryna beri­lýi múmkin, – dep atap ótti Nursultan Nazarbaev. Sonymen qatar, Elbasy memle­kettik basqarý júıesinde Parla­ment­tiń rólin pármendi túrde kúsheıtý qajettiginiń mańyzdylyǵyn atady. – Bizdiń jaǵdaıda Úkimet jeńiske jetken partııadan nemese fraksııadan jasaqtalady. Osylaısha, kóptegen máseleler boıynsha Parlamenttiń Úkimetke qatysty róli qaıta qaralýǵa tıis, – dedi Memleket basshysy. Buǵan qosa, Nursultan Nazarbaev júrgizilip otyrǵan reformalar men olardyń sátti iske asyrylýy­na memlekettik organdardyń jaýap­ker­shiligi máselesine arnaıy toqtaldy. О́z kezeginde atalǵan jumys toby­nyń jetekshisi Ádilbek Jaqsy­bekov Pre­zı­dentke memlekettik bılik tarmaq­­tary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý jóninde ázirlengen usynys­tar týraly baıandap berdi. – Sizdiń tapsyrmańyzben qurylǵan jumys toby alǵa qoıylǵan mindetke sáıkes úsh baǵyt boıynsha usynystar ázirledi. Birinshi. Konstıtýsııaǵa ózgerister engizýdi qajet etpeıtin, Memleket bas­­shysynyń zańmen belgilengen óki­let­­tikterin qaıta bólý jónindegi usy­nystar. Buǵan qatysty memlekettik organ­dardyń usynystary júıelendi. Jalpy, usynystar áleýmettik-ekonomıkalyq sala máseleleri retteletin ókilettikterge qatysty. Olar –  ekonomıkany, qarjyny, memlekettik múlikti basqarý máseleleri, ákimshilik-aýmaqtyq qurylymnyń jekelegen máselelerin sheshýge baılanysty ókilettikter. Ekinshi. Joǵarǵy sot pen Bas prokýratýra sot jáne quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmetin odan ári jetildirý jóninde usynystar berdi. Olar da Konstıtýsııaǵa ózgerister engizýdi qajet etpeıdi. Bul sot baqylaýyn kúsheıtýge, prokýrorlardyń azamattyq jáne ákimshilik proseske qatysýyn odan ári shekteýge qatysty usynystar. Barlyǵy sot-quqyqtyq sala boıynsha konstıtýsııalyq ózgeristerdi qajet etpeıtin 13 usynys jasaldy. Úshinshi. Jumys toby Konstıtýsııa normalaryn túzetýdi kózdeıtin 40-qa jýyq usynysty jeke qarady. Bul máselede depýtattyq korpýs, ǵylymı-sarapshylyq qaýym belsendilik tanytty. Engizilgen usynystar Parlament pen onyń palatalarynyń ókilettikterin keńeıtýdi kózdeıdi, sonyń ishinde olar Úkimet quramyn jasaqtaýǵa da qatysty. Sonymen qatar, Úkimettiń Parlament pen onyń palatalary aldyndaǵy eseptiligin kúsheıtý usynyldy, – dedi Á.Jaqsybekov. Sondaı-aq, ol  Úkimettiń derbestigi men jaýapkershiligin kúsheıtý jóninde usynystar kelip túskenin aıta kelip, sot-quqyq salasyn jańǵyrtýǵa baǵyt­talǵan usynystardyń da bir bóligi Kons­tı­týsııany ózgertý máselesimen baılanysty ekenin málim etti. – Atap aıtqanda, ol Joǵarǵy sottyń mártebesi men fýnksııalaryn naqtylaý múmkindigine jáne sýdıalarǵa qoıylatyn talaptardy anyqtaýǵa qatysty. Pro­ký­ratýra organdarynyń mártebesi men óki­let­tigin anyqtaıtyn normalarǵa túzetý engizý usynyldy. Konstıtýsııalyq baqy­laý tetigin jetildirý týraly usynystar engizildi. Osylaısha, Sizdiń qaraýyńyzǵa Konstıtýsııany ózgertpeı, zańnamamen  belgilengen ókilettikterdi qaıta bólýdi kózdeıtin bazalyq ustanymdar engizilip otyr. Sondaı-aq, Konstıtýsııa normalaryna birinshi kezekte Parlamenttiń ókilettigin keńeıtýge, sonymen birge, Úkimettiń derbestigi men jaýapkershiligin kúsheıtýge baǵyttalǵan ózgerister engizý múmkindigi jóninde ustanymdar ázirlenip, Sizdiń qaraýyńyzǵa usynylyp otyr, – dedi Á.Jaqsybekov. Jumys tobynyń múshesi, Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý aka­demııasynyń professory Zınaıda Fedo­tova usynylǵan túzetýlerdiń syndarly sıpatyna toqtaldy. – Biz negizinen Úkimet ıelenýge tıis­ti uıymdastyrý-atqarý fýnksııalaryn berip jatyrmyz. Bul – Úkimettiń de jaýap­kershiligi. Parlamenttiń jumy­syna qatysty alsaq, biz Májilistiń kóp jaǵdaıda kelisim berý jónindegi ókilet­tikke ıe ekenin kórip otyrmyz. Búgingi tańda atalǵan máseleniń qolǵa alynýy kóńilimizden shyǵady. О́ıtkeni, mem­lekettik basqarý isindegi Prezıdent pen Úkimettiń, Parlamenttiń jáne ózge de organdar arasyndaǵy ózara qa­rym-qatynas ýaqyt talabyna saı bolǵany jón. Sondyqtan da biz búgingi jıyny­myzda Prezıdenttiń birqatar ókilet­tigin Úkimet pen Parlamentke berý jónin­degi usynysty talqylaýymyz ol óte oryndy dep sanaımyn. Shyn mánin­de uıymdastyrý-atqarýshylyq ister ne­gizinen Úkimettiń quzyretinde bolǵany jón. Solaı etkende Úkimettiń el al­dyndaǵy jaýapkershiligi de joǵary­laı­tyn bolady. Sonda Úkimet óziniń jaýap­kershiligi týraly kóbirek alańdaıdy, – dedi Memlekettik basqarý akademııasynyń professory. Sonymen qatar, jumys tobynyń múshesi, Ádilet mınıstri Marat Beketaev Pre­zıdenttiń ókilettigi bekitilgen nor­malar­dy anyqtaý jónindegi Úkimet júr­gizgen taldaýdy jarııalady. – 11 konstıtýsııalyq zańǵa, 20 kodeks pen 298 zańǵa taldaý jasaldy. 11 kodeks pen 80 zańda Prezıdenttiń ókilettigin bel­gileıtin normalar qarastyrylǵan. Úki­met jumys tobymen birlesip, Mem­leket basshysynyń ókilettigin qaıta bólý jóninde 32 usynys ázirledi. Bul usy­nystar Konstıtýsııaǵa ózgerister engiz­beı-aq, basqa zańdarǵa ózgerister engizýdi kózdeıdi, – dedi mınıstr. Sondaı-aq, jıyn barysynda «Qa­zaqstannyń zańgerler odaǵy» respýb­lıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń tór­aǵasy Rahmet Muqashev júrgizilgen taldaýdyń negizinde barlyq fılıaldarda talqylaýlar ótip jatqanyn sóz etti. Onyń aıtýynsha, zańgerler qaýymy júrgizilip jatqan reformanyń ózektiligine mán berip, onyń der kezinde qolǵa alynǵanyna qoldaý bildirýde. Al Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnı­ver­sıteti Azamattyq-quqyqtyq zertteýler ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Tólesh Qaýdyrov óz sózinde bılik tar­maqtary arasyndaǵy ókilettikterdi bólý isinde barlyq sharalar naqty, ádil, saýatty júzege asyrylýy tıis ekenine toqtaldy. D.A.Qonaev atyndaǵy Eýrazııalyq zań akademııasynyń rektory О́miráli Ja­laırı óz kezeginde alǵa qoıylyp otyrǵan mindetterdiń óte oryndy ekenin atap ótti. – О́tpeli kezeńde memlekettik basqa­rýdyń bir qolda bolǵanynyń durystyǵyn ýaqyttyń ózi kórsetip berdi. Bul 25 jyl ishinde elimizdiń aıaqtan turyp, alǵa jyljýymyzǵa múmkindik berdi dep aıta alamyn. Al qazirgi kezde prezıdenttik birqatar ókilettikti Parlament pen Úkimetke berýdiń kezegi keldi dep sanaımyn. О́ıtkeni, qazirgi jaǵdaıda barlyq mindet Prezıdentke júktelip, sonyń saldarynan Úkimettiń jaýapkershiligi tómendep ketti, – dedi ol. Jıyn barysynda jumys tobynyń ózge de músheleri sóz sóılep, mem­leket­tik bılik tarmaqtary arasynda ókilet­tikterdi qaıta bólý isiniń der kezinde qolǵa alynǵanyn, bul máseleni ýaqyttyń ózi týyndatyp otyrǵanyn jetkizdi. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»