Sırııada oryn alǵan kúrdeli ahýal búkil álemdik qoǵamdastyqtyń nazaryn ózine aýdaryp otyr. Qazaqstan – beıbitsúıgish el jáne BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde Taıaý Shyǵys óńirindegi qaýipsizdik pen turaqtylyqtyń ornap, bekı túsýine múddelilik tanytady.
Nursultan NAZARBAEV
Sırııa máselelerin retteýge arnalǵan Qazaqstannyń elordasynda bıylǵy jyldyń qańtar aıynyń 24-25-si kúnderi bolyp ótken halyqaralyq kezdesý Qazaq eliniń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń áýelden bar dúnıeniń jaıy men bar adamzattyń múddesin oılap kele jatqan adal nıeti men kemeńger saıasatynyń jáne jeke basynyń zor abyroıynyń arqasynda qos qanaty otqa sharpylyp, tynysy tarylyp bara jatqan keń dúnıege jańa bir tynys berdi. Áýelgi keń dúnıeniń tarylyp bara jatqany ma bul?! О́z qaýyzyna syıa almaı sát saıyn qubylyp turǵan sol keń dúnıeniń alqynǵan tynysy adamzattyń aqyl-esin alǵandaı bolyp, adam balasyn sharasyz bir kúıdiń úreıine bólegeli de qashan. Baıyrǵy óz elderi men óz jerlerinen baıyz taba almaı, bir basynyń amandyǵy men kún kórisiniń jaıymen jan saýǵalap qalt-qult etken jel qaıyqtarymen ashyq teńiz ústimen Eýropa memleketterine lap qoıǵan bosqyndar taǵdyry, ólispeı berispeske bekingen Sırııadaǵy qarýly qaqtyǵystardyń kesapaty álemdi tyǵyryqqa ákelip tiredi. Kektenip alǵan dúnıe ekige jarylýǵa aınaldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Sırııa máselesin retteý jónindegi halyqaralyq Astana prosesine qatysýshylarǵa joldaǵan Úndeýinde: «Shamamen 6 jyl boıy jalǵasyp jatqan qantógis janjal túrli órkenıet pen mádenıet toǵysqan qasıetti ólkege qaıǵy-qasiretten basqa eshteńe ákelmegendigin moıyndaýǵa májbúrmiz», dedi. Elbasynyń osy bir aýyz sózinde tarıhı aqıqat jatyr. Qazirgi derekter boıynsha, Sırııadaǵy soǵys kezinde 300 myńǵa jýyq jazyqsyz beıbit turǵyn qaza bolsa, 2 mıllıonnan astam adam jaraqattanyp, 5 mıllıonnan astam adam óz turǵan jerleri men úı-jaılaryn tastap, bosyp ketken, sonyń 1 mıllıonnan astamy jan saýǵalap, shet elderge aǵylǵandar. Aleppo qalasyndaǵy álemdik mańyzy bar kóne jádigerlik nysandardyń 60 paıyzy búlinip, qıratylsa, 30 paıyzynyń túkke jaraǵysyz úıindige aınalǵandyǵy da kóńil qulazytady. Reseı, Túrkııa, Iran memleketteri men Sırııanyń ózindegi túrli kózqarastaǵy 15 toptyń qatysýymen Sırııa máselelerine arnalǵan Astana prosesi adamzattyń osy bir janaıqaıy men jan shyrylynyń túıinin tarqatqandaı boldy. Osy arada aıta keterlik bir jaı, Astanada ótken sırııalyq retteý jónindegi halyqaralyq kezdesý, Sırııadaǵy qazirgi jaǵdaı qarýdyń kúshimen sheshilmeıtindigine bar taraptardyń kózderin jetkizdi. Astana prosesiniń basty nátıjesi de, tabysy da osy bolsa kerek-ti! Jáne de «Úshjaqty mehanızm qurý» týraly sheshim qabyldanýy men sol arqyly endigi jaǵdaıdyń soǵystyń toqtatylýyna saı kelýin qamtamasyz etý, arandatýshylyqty boldyrmaý jáne ózge de máselelerdi qadaǵalaý da kelisilip otyr. Árıne, Sırııadaǵy ábden ýshyǵyp ketken máselelerdiń eki kúndik Astana kelissózderinde tolyq sheshilmesi de áý bastan anyq bolatyn. Degenmen, túrli kózqarastardaǵy taraptardyń bir-birlerimen bir ústeldiń basynda qarama-qarsy otyryp, jaǵdaıdy talqylaýy jáne de Sırııadaǵy jaǵdaıdy endigi arada soǵysyp sheshý múmkin emestigine kóz jetkizýleriniń ózi Astana prosesiniń halyqaralyq asa aýyr jaǵdaıdyń siresip qalǵan seńin qozǵaýy edi. Halyqaralyq qoǵamdastyq muny Taıaý Shyǵystaǵy shıelenisti jaǵdaıdy beıbit jolmen sheshýdiń úmit ushqynyndaı qabyldap otyr. Ciz ben biz ómir súrip otyrǵan dúbirli dáýirdiń ıaǵnı HHI ǵasyrdyń saıası dúnıesi men kelbetin túbirinen ózgertýge óz úlesin barynsha qosyp kele jatqan sarabdal saıasatker Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń álemdi alańdatyp otyrǵan Sırııadaǵy jaǵdaıdy beıbit jolmen retteý úshin taraptardy aldyn ala kelistirip, Astana prosesine oryn berýi halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan rızashylyq týdyrdy. О́ıtkeni, Nazarbaev – bir ulttyń, bolmasa bir halyqtyń qasiretin tutas bir adamzattyń qasireti ekendigin úzbeı aıtyp kele jatqan Prezıdent! Búginde dúnıe Nursultan Nazarbaevty bir ulttyń múddesi aıasynda ǵana shektelip qalmaı, jalpy adamzattyń múddesin oılaı kelgen, álemge óziniń maqsatty múddelerin aıta kelgen jahandyq deńgeıdegi kóshbasshy dep tanıdy. «Álem aldyndaǵy zor abyroıy men bedeliniń arqasynda Elbasy Qazaqstandy álemdik saıasattaǵy esh talasy joq halyqaralyq abyroıly ári jaýapty da senimdi seriktes dárejesine jetkizdi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa degen álemdik senimniń bastaýyn, eń áýeli onyń boıyndaǵy óz halqyna, óz eline, jalpy adam balasynyń múddesine degen adaldyqtan izdeý kerek. Júregine álem syıǵan jáne de sol júregimen álemniń muratty taǵdyryn seze bilgen Elbasy – qazir álemniń senimdi saıasatkerleriniń biri. Endigi arada Qazaqstan qoǵamy ǵana emes, budan bylaı álemdik qoǵamdastyqtyń ózi de Nazarbaevtyń aqyl-oıyna júginip otyratyndyǵy haq», dep erterekte aıtqan bir pikirimizdiń osy arada búgingi kúnniń oqıǵasymen oraılasyp, taǵy da oıǵa oralǵany bar. Aqıqatynda, Nursultan Nazarbaev – álemdi beıbit qatar ómir súrýge shaqyryp júrgen jáne sonyń tamasha úlgisin kórsetip kele jatqan álemdegi birden-bir Prezıdent! Ultaralyq qarama-qaıshylyqtar men túrli kózqarastardy ortaq bir múddege – tatýlyq pen birlik múddesine toǵystyra biler Nazarbaev saıasatyn álem moıyndady. Bul – qazaq eliniń abyroıy, jalpy adamzattyń baǵy! Jer-jahannyń saýlyǵyn, adamzattyń amandyǵyn oılaǵan jáne sol bir izgilik úshin kúresip kele jatqan Nazarbaevty búgingi álem, búgingi adamzat myna shyryldap jatqan dúnıeniń janashyr arashashysy, bir-birimen til tabysa almaı, ne kelise almaı, ne bitise almaı jatqandardy tabystyrýshy, araaǵaıynshylyq jasaýshy retinde de boldy. Kúni keshegi Reseı men Túrkııanyń arasyndaǵy ýshyǵyp bara jatqan jaǵdaıdy bizdiń Elbasy óz abyroıymen, óz bedelimen, óz aqyl parasatymen kelistirdi. Qazaqstannyń aldaǵy ýaqytta da Birikken Ulttar Uıymynyń bitimgershilik júıesin odan ári jetildire otyryp, bul úrdiske jańa lep ala keletindigi de sózsiz. BUU-nyń beıbitshilikti qoldaý jónindegi mıssııalaryndaǵy baıqaýshylary men bitimgerlerdiń sanyn ulǵaıtýdy usyna otyryp, Qazaqstan Palestına-Izraıl arasyndaǵy kelispeýshilikti, Taıaý Shyǵystaǵy, Aýǵanstan men TMD keńistigindegi qaqtyǵystardy beıbit túrde sheshýge, Koreı túbegindegi shıelenisti báseńdetýge, Afrıka men Azııadaǵy daǵdarystardy eńserýge qoldan kelgenshe óz úlesin qosýǵa nıettenip otyr. Mine, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń álemdi jáne jalpy adamzatty túrli qarýly qaqtyǵystardan saqtaý men oǵan jol bermeýdegi kúsh-jigeri Qazaqstannyń 2016 jyldyń 28 maýsymynda Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes múshesi bolyp saılanýyna jol ashty. Bul biz úshin tarıhı zor saıası oqıǵa jáne halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Qazaqstanǵa degen rııasyz qurmeti men bıik senimi ekendigin aıtýymyz kerek. Qazaqstan sonaý 1992 jyldan beri BUU-nyń beldi de senimdi múshesi bolyp kele jatyr. Bul oraıda Nursultan Nazarbaevqa degen BUU-nyń burynǵy Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń ár kezdegi ystyq yqylasy men sol BUU Bas Assambleıasynyń jańadan saılanǵan Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshtiń óz qyzmetine kirispes buryn ótken jyldyń sońynda Astanaǵa arnaıy at basyn buryp, Qazaqstannyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen kezdesip, pikir almasýy bizdiń elimiz ben Elbasynyń álemdegi abyroıy men bedeliniń qanshalyqty bıik ekendigin aıǵaqtasa kerek. Elbasynyń jahandyq soǵystyń aldyn alý jáne ony tolyq boldyrmaý, Ortalyq Azııada barlyq múddeli elderdiń beıbitshilik, qaýipsizdik, yntymaqtastyq jáne damý jónindegi óńirlik aımaq úlgisin qurý, jahandyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke tóngen jáne shıelenisken syn-qaterlerdiń biri bolyp otyrǵan halyqaralyq terrorızm men ekstremızmdi barlyq memleketterdiń kúsh biriktirýimen joıýǵa úles qosý nıeti jáne Afrıkada tolyq beıbitshilik pen qaýipsizdik sharalaryn iske asyrmaıynsha, jahandyq beıbitshilik ornyqty bolmaıdy, soǵys pen janjaldardyń aldyn alý, adam quqyqtaryn qorǵaý, ornyqty damý maqsattaryn iske asyrý, klımattyń ózgerýine qarsy kúres máselelerindegi ustanymy aıqyn tujyrymdalǵan Saıası úndeýiniń osy zamanǵy jáne de dál qazirgi kúıip turǵan dúnıe saıasatyndaǵy basshylyqqa alar, álemge oı salar, jahanǵa jar sala júrip uǵyndyrar ǵasyr qujaty. Jáne de Elbasynyń Birikken Ulttar Uıymyn HHI ǵasyrdyń joǵary ári jańa talaptaryna saı keltirý, Keńeske múshe memleketterdiń memleket jáne úkimet basshylary deńgeıindegi otyrystaryn jylyna bir ne eki jylda bir ret ótkizýdi usynýy BUU bedelin nyǵaıtýdy, jahandyq ári óńirlik qaýipsizdik pen turaqtylyqty nyǵaıtýdaǵy memleketter arasyndaǵy shynaıy senimdi qamtamasyz etip, ár memlekettiń álemdik qaýipsizdik aldyndaǵy jaýapkershilikterin tereń sezine bilý qasıetin odan ári tereńdete túsýdi áriden oılaǵandyǵy dep bilemiz. Bir sózben aıtqanda, álem taǵdyrynyń Astanadaǵy eki kúni Qazaqstannyń jáne Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń dúnıe aldyndaǵy zor bedelin taǵy da aıǵaqtap, Qazaq eli taǵy bir zańǵarly bıikke kóterildi! Jabal ERǴALIEV, jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty