«Baıraǵyn ulttyń basyna shyńnyń baılaǵan»

Osy kúnderi daryndy bala Jambyldyń esimi qalyń elge belgili bola bastady. Ákesi Dúısen Almaty oblysy, Jambyl aýdanynda, sheshesi Kámshat Qarasazda týyp-ósipti. Anasy Muqaǵalımen atalas eken. Bala Jambyl – ata-anasynyń zary­ǵyp kútken, kóp qıyndyqpen dúnıege kel­gen jalǵyz perzenti. Eki jasynan árip tanıdy, tórt jasynan óleń jazady. Jeti jasynda Baýyrjan Mo­myshulynyń 100 jyldyǵyna, Muqa­ǵalı Maqataevtyń 80 jyldyǵyna arnalǵan músháı­ralar­dyń bas júldelerine ıe bolady. Jas qudirettiń jyrlarynan qart Jambyldyń uly epıkalyq sarynyn, Muqaǵalıdyń otanshyldyq asqaq únin estısiz. Jer dúnıeniń astań-kesteńi shy­ǵyp, bulqan-talqan bolyp jatqan zamanda osy balany Allanyń qazaqqa bergen syıy ma dep qalasyń. Kózden, tilden aman bolsa, jas peri qazaqtyń sózin us­taǵaly turǵandaı, osy balamen birge Jambyl da, Muqaǵalı da, olardyń rýhy da týǵan eline qaıtyp oralǵandaı kó­rinedi. Allanyń qudiretine shek bar ma! Altyn qursaq analar buryn da talaı danalardy týǵan ǵoı, Jambyl bala – sol ulylardyń zańdy jalǵasy bolǵaı. Ilgeride Alataýdyń baýraıyndaǵy aǵaıyn­dy aralap Bóltirik sheshen kelgen eken. Bir jas bala: – Assalaýmaǵaleıkým! – dep Ból­ti­rik­ke sálem beripti. Bóltiriktiń qartaıǵan, kózden qala bastaǵan kezi bolsa kerek: – Ýaǵaleıkýmassalam! Atyń kim, shyraǵym? – depti. – Atym – Jambyl! – depti. Bóltirik balanyń qolyn uzaq ustap turyp: – Atyń Jambyl bolsa, kókiregiń dańǵyl bolar, shyrǵalańnan sóz kelse, shyrqaýshynyń ózi bolarsyń túbi! – degen eken. Qazaqta sáýegeıler kóp bolǵan ǵoı, ja­ryqtyq, qalaı boljaǵan deseńizshi. Aıtsa aıtqandaı, Jambyldyń dańqy kúlli álemge jetti. 1972 jyly Jambyldyń 125 jyldyǵyna arnap Ǵabıt Músirepov aǵamyz «Fenomen-Fenıks» degen maqala jazdy. Sol maqalasynda: – Jambyl dúnıege 2 ret kelgen aqyn: biri – 9 aı 9 kún tolǵatyp ana qursaǵynan tý­yldy, ekinshi ret – jasy toqsanǵa kelgende zamana qursaǵynan týdy, – degen edi. Bala Jambyldyń Otan, Ult, Til, Rýh týraly óleńderin tyńdap otyryp, Jam­byl men Muqaǵalı qaıta tirildi me dep qalasyń. Noǵaıbaı bı: – Aqynnyń qulaǵy ózinen qyryq jyl buryn týady, – deıdi eken. Osyny maǵan Kenen Ázirbaev jıi aı­týshy edi. Biraq oǵan mán bermeýshi edim. Ras sóz eken. Bala Jambyldyń qulaǵy ózi­nen qyryq jyl buryn týǵan sııaqty. Jambylǵa da, Muqaǵalıǵa da óleń qonǵan ǵoı. «О́leń kirgen túsine jórgeginde men bolam» deýshi emes pe edi qart Jambyl. – О́leń qulaǵyma uıqasymen kelip sybyrlaıdy, – degendi aıtady bala Jambyl. – Halyqtyń balasy bolýǵa ty­ry­sa­myn. Armanym – dana Jambyldaı bolý, – deıdi ol. Tilden, kózden, suqtan, páleden, jaladan saqtasyn. Alla ǵumyryn uzaq qylyp, baqytyn bıik qylsyn! Armanyna jetsin! Gazet oqyrmandaryna jasy búgin segizge tolyp otyrǵan Bala Jambyldyń birneshe óleńderin usynamyz. Aıtqandaı, Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdenttik mádenıet ortalyǵynyń kon­sert zalynda búgin, 5 sáýirde keshki saǵat 19.00-de Jambyl Dúısenovtiń «Táýel­siz­digim – táńirden kelgen tátti syı» dep ata­latyn jyr keshi ótkiziledi. Kelińizder, birge bolyńyzdar, aǵaıyndar!

Myrzataı JOLDASBEKOV.

О́zim jaıly 2003-tiń sáýirinde ashqan ómir esigin, Sarqytymyn Jambyl qarttyń – Jambyl meniń esimim. Ishte jatyp ǵashyq boldym babalardyń jyryna, О́leń-jyrmen áldıledi týǵan jerim –  besigim.   Eki jasta árip jattap ata-anama jaǵyppyn. Tórt jasymda alys-jaqyn, jaqsy-jaman tanyppyn. Alty jasta bir men eki synypty, Jeti jasta san júldeni ıelenip alyppyn.   Mektep baryp syńǵyrlatyp qońyraýdy qaqqanmyn, Mektebimniń namysy úshin talaı jumys atqardym. Esimime laıyq bir eldiń júgin arqalar, Uly bolyp, azamattyq boryshymdy aqtarmyn.   Degen senim jeteleıdi meni alǵa oı-sanam, Armanym kóp alǵa qoıǵan, asýlar kóp ańsaǵan, Men halqymnyń qara nary qazaq úshin týǵanmyn, Elim, jerim, tilim úshin ólgenimshe sharshaman.   Kúresemin adaldyq pen aqıqattyń  jolynda, Men tulpardyń tuıaǵymyn shań sońynda. Qazaǵymnyń qazaq bolyp jer betinde qalýy, Ult tizginin ustap júrgen uldarynyń qolynda.   Ras solaı, men elimniń erteńine jaýapty, Táýelsiz el tarlandary bolý kerek talantty. Erkindiktiń qyrany – men, elim úshin týǵanmyn. Jyrlap ótem tal-jyrymmen qaısar ultym qazaqty.   Nur atam Nur atam meniń namysyn otqa qaıraǵan, Kúndiz de túnde halqynyń qamyn oılaǵan, Qazaqtyń atyn tanytyp álem jurtyna, Baıraǵyn ulttyń basyna shyńnyń baılaǵan. Nur atam meniń, mańdaıdan baǵy taımaǵan.   Alladan tilep atań men anań jylaǵan, Raıymbek babam basyna túnep suraǵan. Ul ediń, ata, ultyńnyń týǵan baǵy úshin, Bolsam da sábı sezemin bárin, qýanam. Sen páksiń, ata, kirshiksiz jansyń kúnádan.   О́miriń úlgi, bilimde, sport, ónerde Umtylyp alǵa túspedi eńseń tómenge. О́zimdi – shybyq, al sizdi, ata, uqsatam Aqyldyń keni alyp bir úlken emenge, О́zińdi qosyp ósıet ettim óleńge.   О́lgenshe júrgen Jambyl babamdy jaǵalap, Qyzyl jolbarys Úshqońyrdy ketken aralap. Deıdi ǵoı, ata, qolyńdy seniń ıiskepti, Basyńa qonǵan sol shyǵar, bálkim, dara baq, Iesin tapty izdegen barys aralap.   Kemeńger – atam, danyshpan – atam, Nur atam. Asqar taýymyz bop, aman da esen júr, atam! Qazaqtyń baǵyn ózińnen artyq asyrar, Bolǵan da emes, bolmaıdy eshkim – bil, atam. Qart Jambyldaıyn bir ǵasyr ómir súr, atam!   Babamnyń atyn óshirmeı izin jalǵaǵan, Men – bala Jambyl jyrymdy Sizge arnaǵan. Táýelsizdigim – táńirden kelgen tátti syı. Alaýlap jansyn, sónbesin oty mazdaǵan, Nurly jolyńyz máńgilik bolsyn, Áz-babam!   Nursultan atam, qazaqtyń tuńǵysh Elbasy, Astana – jumaq, ultymnyń uly ordasy. Meıiri túsip, peıili túsip árdaıym, Allanyń nury, atanyń rýhy qorǵasyn! Allanyń nury, atanyń rýhy qoldasyn!   Men qazaqpyn Men – qazaqpyn, myń ólip, myń tirilgen, Maqtanamyn anam týǵan tilimmen. Dúnıege jar salamyn aıqaılap, Sábı júrek, pák perishte únimmen.   Men – qazaqpyn, ulylardyń kózimin, Abaı, Muhtar, Baýkeńderdiń sózimin. Jetkizemin jaýqazyndaı jyrymmen, Juban, Maǵjan, Sákenderdiń sezimin.   Men – qazaqpyn, men – ultymnyń ulymyn, Muqaǵalı, Muhtarlardyń jyrymyn. Basqa janǵa bas ımeıtin Táńirden, Men azatpyn, bir Allanyń qulymyn.   Men – qazaqpyn, jatty baýyr kóremin. Qolda bardy qonaǵyma beremin. Pendelikti peıilime jeńdirip, Erteńime esh alańsyz senemin.   Men – qazaqpyn, aldaspandaı ótkirmin, Elim desem, kelmes qarap tek turǵym. О́kinemin ógeısitip óz tilin, О́zge tilde shúldirlese kóp qurbym.   Men – qazaqpyn, shyndyq meniń uranym, Shyndyqty men alashym dep uǵamyn. Tilim, jerim, elim deıtin eńirep, Erteń men de ata jolyn qýamyn.   Qazaqpyn men, pir tutamyn tilimdi, Qara nar bop kóteremin júgińdi. Qazaǵym dep qars aıyrylǵan júregi, Bala Jambyl – men bolamyn búgingi!   Tilim – taǵdyrym Tilim meniń – armanym, bolashaǵym, Seni úırenip, ómirge jol ashamyn. Sen – anasyń, biz – seniń urpaǵyńbyz, Kim umytar anasyn, bala shaǵyn.   Tilim meniń – baılyǵym quny bıik, О́lgenimshe ótermin seni súıip. Ǵulama da, aqyn da, ǵalymdar da, О́z tiline ótipti basyn ıip.   Tilim meniń – taǵdyrym, jan daýysym, Keýdemdegi órligim, ar-namysym. Shybyn jandy qııamyn óz jolyńa, Kirshik túspeı san ǵasyr samǵaý úshin.   Táýelsizdigim – táńirden kelgen tátti syı Jıyrma jasqa tolasyń táýelsiz elim, nur elim, Keýdemde sen dep soǵady beıkúná sábı júregim. Gúldenip, jaınap, kórkeıip ósse dep júrgen óz elin, Men, men edim, men edim, egemen eldiń uly edim.   Men, men edim, men edim, táýelsiz eldiń tańy edim. Kirshiksiz kóńil aq qardaı halqymnyń appaq ary edim. Kómeıden shyǵyp kókke órlep, dalamdy kezip jyrlaǵan, Atalar salǵan, apalar salǵan án edim.   Men, men edim, men edim, babalar izin jalǵaǵan, Halqymnyń bala qyrany kóginde erkin samǵaǵan. Kúndiz de túnde táńirden tilerim meniń bir tilek, Beıbit kún bolsyn jerimde, bolmasyn soǵys, zar-zaman.   Kók týym shalqyp tórimde, elimniń baǵy taımasyn, Jas bolyp arý – Astanam, qulpyryp kúndeı jaınasyn. Táýelsizdigim – tátti syı táńirden kelgen,aǵaıyn, Bar qazaǵym baqyttyń jıyrmasynshy jylyn toılasyn.