Táýelsizdik alyp, aıaqty apyl-tapyl basqan, onyń ústine, daǵdarystyń qytymyr ýysyna túsken 1995 jyldardyń ózinde-aq respýblıkalyq bıýdjetke «donor» bola alǵan Mańǵystaý oblysy arada ótken jyldardy tek damýǵa arnady, aldyna qoıǵan jospar-mejelerdi baǵyndyrý baǵytynan aınyǵan joq.
Búginde óndirisi órkendeý jolyn tańdaǵan, túbektiń tórinde halqynyń sany ósip, saıyn dalasynyń oıy men qyrynda tórt túlik malynyń basy kóbeıgen, aqshańqan úıler kókke boı sozyp, túrli nysandar jarysa qanat jaıǵan óńirdiń tynys-tirshiligi qalypty damyp keledi.
Mańǵystaý oblysynyń ákimi Alık Aıdarbaev oblystyń 2016 jyldaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jáne 2017 jylǵa arnalǵan mindetteri týraly esep berý kezdesýinde ótken jylǵy atqarylǵan jumystar men aldaǵy maqsattar týraly qulaǵdar etti. Aldymen táýelsizdik alǵan shırek ǵasyr ishinde elimiz qol jetkizgen jetistikterge sholý jasaǵan ákim «óńirlerdiń qýattylyǵy – tutas Qazaqstannyń qýattylyǵy» ekendigin nazarǵa salyp, áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaly, damý áleýeti jaǵynan respýblıkadaǵy aldyńǵy qatarly aımaqtardyń biri sanalatyn Mańǵystaý óńiriniń jaı-japsaryn, ólkedegi sheshilgen jáne sheshimin tappaǵan máselelerdi jurt nazaryna usyndy.
Aıtýynsha, 2015 jyldy qorytý kezdesýinde turǵyndar tarapynan túsken 200-ge tarta suraqty taldaı kele, oblysta áleýmettik sala men ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, aýyldyq eldi mekenderdi kórkeıtý, jumyssyzdyq syndy máselelerdiń mańyzdylyǵyn anyqtaǵan. Bir jyl ishinde bul máselelerdiń birazy sheshimin tapsa, Beıneý aýdanyndaǵy 400 oryndyq polıtehnıkalyq kolledj ǵımaratynyń qurylysy, Mańǵystaý aýdany Ashybulaq shaǵyn aýdanyna aýyz sý qubyryn tartý, Munaıly aýdanynda ortalyq aýrýhana qurylysyn salý jumystary sheshilmegen. Ákim aldaǵy ýaqytta bul máselelerdiń bıýdjet qarjysynyń múmkindigine qaraı kezeń-kezeńimen sheshiletindigin aıtty.
25 jylda oblys turǵyndarynyń sany eki esege ósip, 640 myń adamdy qurap otyr. Ishki óńirlik ónim 2 trıllıon teńgeden asty. О́ńir damýyna 4 trıllıon teńgeden astam ınvestısııa tartyldy. Onyń teń jartysy sońǵy tórt jylda salyndy. Orta jáne shaǵyn bıznestiń ishki óńirlik ónim kólemindegi úlesi 32%-ǵa deıin ósti. Oblysymyzdaǵy turǵyn úı qory 6 mıllıon sharshy metrge kóbeıdi. Onyń 3 mıllıonnan astamy sońǵy 5 jyl ishinde qoldanysqa berildi. Aýyldyq eldi mekenderdiń qarqyndy damýyna basa kóńil bólinýde. Búgingi tańda ár aýylda gaz, baılanys júıesi, televıdenıe jáne ınternet bar. Ortalyq aýyz sýmen qamtý kórsetkishi aýyldarda 53%-ǵa deıin ósti. Halyqty jumyspen qamtý baǵytynda atqarylǵan is-sharalar nátıjesinde eńbek naryǵynyń barlyq kórsetkishteri boıynsha oń dınamıkaǵa qol jetkizildi, dedi aımaq basshysy.
Jaqsy nátıjege qol jetkizýge «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» jáne «Jańa serpin» óńirlik baǵdarlamalarynyń yqpaly zor bolǵan. 25 jyl ishinde oblysymyzda 27 densaýlyq saqtaý uıymy, 229 balabaqsha men 64 mektep iske qosylsa, apatty jaǵdaıdaǵy mektepter máselesi tolyǵymen sheshilgen, sondaı-aq, aqysyz kásiptik-tehnıkalyq bilim berýdi qamtamasyz etý bazasy quryldy. «25 jylda oblysymyz áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń joǵary satysyna kóterildi», dep oblystyń 25 jyldaǵy qol jetkizgen jetistikterin, damý satylaryn baıandaǵan A.Aıdarbaev 2016 jyly jumystyń óńir damýynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge, Elbasy men Úkimet bergen tapsyrmalardy oryndaýǵa baǵyttalǵandyǵyn jetkizdi. Byltyr syrtqy ekonomıkalyq faktorlar óńir ekonomıkasynyń birqalypty damýyna óz áserin tıgizgen. Munaı sektoryndaǵy ahýalǵa baılanysty ónerkásip óndirisi 3%-ǵa tómendese, ınvestısııa kólemi de 15%-ǵa azaıdy. Biraq, óńir damýynyń basqa kórsetkishteri boıynsha kóńil kónshitetin nátıjeler bar – daıyn metall buıymdar, hımııa jáne jeńil ónimin shyǵaratyn «Kaspıan Offshor», «Ersaı», «GMMOS Qazaqstan», «Aqtaýoılmash», «Aktaý Nefteservıs», «QazAzot» sııaqty kásiporyndar arqasynda óńdeý ónerkásibiniń kólemi 11%-ǵa paıyzǵa artyp, 132 mlrd teńgeni qurady. «Shaǵyrly-Shómishti» gaz ken ornynyń paıdalanýǵa berilýi tabıǵı gaz óndirý kólemin 14%-ǵa arttyryp, 3 mlrd tekshe metrge deıin ósirgen. Sol sııaqty qurylys jumystarynyń kólemi 8 mlrd teńgege kóbeıdi. Oblysta 2015 jylmen salystyrǵanda 10%-dyq ósimmen 709 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, jańa 25 myńnan astam jumys orny ashyldy.
О́ńir óziniń strategııalyq damý baǵyttary retinde kólik logıstıkasy, qurylys, týrızm, áleýmettik sala men munaı-servıs klasteri, agroónerkásiptik keshen baǵyttaryn anyqtaǵan. Ár baǵytqa jeke toqtaǵan A.Aıdarbaev óńirdegi «Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portyn soltústik baǵytta keńeıtý, jol, aýyz sý, sport, bilim berý, densaýlyq saqtaý, jumyspen qamtý, qoljetimdi baspana, t.b. mańyzdy máselelerge toqtalyp, olardy sheshý úshin jasalyp jatqan jumystardy baıandady.
Tikeleı efır arqyly taratylǵan kezdesýde qatysýshylarmen birge, aýdan-qalalardan telefon arqyly saýalyn, usynys-pikirin joldaǵandar boldy. Kezdesýde túsken turǵyndardyń suraqtaryna aldaǵy ýaqytta jaýap berilmek. О́ńir azamattary aımaq basshysynyń jasaǵan jumystaryn oń baǵalap, aldaǵy kúnderge sáttilik tiledi.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy
Sýretti túsirgen
Serik MAIEMEROV