Mártebesi bıik Mańǵystaý

Táýelsizdik alyp, aıaqty apyl-tapyl basqan, onyń ústine, daǵ­da­rystyń qytymyr ýysyna tús­ken 1995 jyldardyń ózinde-aq respýblıkalyq bıýdjetke «donor» bola alǵan Mańǵystaý oblysy arada ótken jyldardy tek damýǵa arnady, aldyna qoıǵan jospar-mejelerdi baǵyndyrý baǵytynan aınyǵan joq. Búginde óndirisi órkendeý jo­lyn tańdaǵan, túbektiń tórinde halqynyń sany ósip, saıyn dala­synyń oıy men qyrynda tórt túlik malynyń basy kóbeıgen, aqshańqan úıler kókke boı sozyp, túrli nysandar jarysa qanat jaıǵan óńirdiń tynys-tirshiligi qalypty damyp keledi. Mańǵystaý oblysynyń áki­mi Alık Aıdarbaev oblystyń 2016 jyldaǵy áleýmettik-ekono­mıkalyq damý qorytyndylary jáne 2017 jylǵa arnalǵan min­detteri týraly esep berý kezde­sýinde ótken jylǵy atqarylǵan jumystar men aldaǵy maqsattar týraly qulaǵdar etti. Aldymen táýelsizdik alǵan shırek ǵasyr ishinde elimiz qol jetkizgen je­tis­­tikterge sholý jasaǵan ákim «óńir­lerdiń qýattylyǵy – tutas Qazaqstannyń qýattylyǵy» eken­digin nazarǵa salyp, áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaly, damý áleýe­ti jaǵynan respýblıkadaǵy al­dyńǵy qatarly aımaqtardyń bi­ri sanalatyn Mańǵystaý óńi­riniń jaı-japsaryn, ólkedegi sheshilgen jáne sheshimin tap­paǵan máselelerdi jurt naza­ryna usyndy. Aıtýynsha, 2015 jyl­dy qorytý kezdesýinde tur­ǵyn­dar tarapynan túsken 200-ge tarta suraqty taldaı kele, ob­­lysta áleýmettik sala men ın­jenerlik ınfraqurylymdy da­mytý, aýyldyq eldi mekenderdi kórkeıtý, jumyssyzdyq syndy máselelerdiń mańyzdylyǵyn anyqtaǵan. Bir jyl ishinde bul máselelerdiń birazy sheshimin tap­sa, Beıneý aýdanyndaǵy 400 oryndyq polıtehnıkalyq kol­ledj ǵımaratynyń qurylysy, Mańǵystaý aýdany Ashybulaq shaǵyn aýdanyna aýyz sý qubyryn tartý, Munaıly aýdanynda orta­lyq aýrýhana qurylysyn salý jumystary sheshilmegen. Ákim al­daǵy ýaqytta bul máselelerdiń bıýdjet qarjysynyń múmkin­digine qaraı kezeń-kezeńimen sheshi­letin­digin aıtty. 25 jylda oblys turǵynda­rynyń sany eki esege ósip, 640 myń adamdy qurap otyr. Ishki óńirlik ónim 2 trıllıon teńgeden asty. О́ńir damýyna 4 trıllıon teńgeden astam ınvestısııa tar­tyldy. Onyń teń jartysy sońǵy tórt jylda salyndy. Orta jáne shaǵyn bıznestiń ishki óńirlik ónim kólemindegi úlesi 32%-ǵa deıin ósti. Oblysymyzdaǵy turǵyn úı qory 6 mıllıon sharshy metr­ge kóbeıdi. Onyń 3 mıllıonnan astamy sońǵy 5 jyl ishinde qol­danysqa berildi. Aýyldyq eldi me­kenderdiń qarqyndy damýyna basa kóńil bólinýde. Búgingi tańda ár aýylda gaz, baılanys júıesi, televıdenıe jáne ınternet bar. Ortalyq aýyz sýmen qamtý kór­setkishi aýyldarda 53%-ǵa deıin ósti. Halyqty jumyspen qamtý baǵytynda atqarylǵan is-sharalar nátıjesinde eńbek naryǵynyń barlyq kórsetkishteri boıynsha oń dınamıkaǵa qol jetkizildi, dedi aımaq basshysy. Jaqsy nátıjege qol jetkizýge «Jumyspen qamtýdyń jol kar­tasy-2020» jáne «Jańa serpin» óńirlik baǵdarlamalarynyń yqpa­ly zor bolǵan. 25 jyl ishinde oblysymyzda 27 den­saý­lyq saqtaý uıymy, 229 bala­baqsha men 64 mektep iske qosyl­sa, apatty jaǵ­­daıdaǵy mek­tep­ter máselesi toly­ǵymen sheshil­gen, sondaı-aq, aqysyz kásip­tik-tehnıkalyq bilim berýdi qam­tamasyz etý bazasy qu­ryl­dy. «25 jylda oblysymyz áleýmettik-ekonomıkalyq damý­dyń joǵary satysyna kóterildi», dep oblystyń 25 jyldaǵy qol jetkizgen jetistikterin, damý satylaryn baıandaǵan A.Aıdarbaev 2016 jyly jumystyń óńir da­mýynyń turaqtylyǵyn qamta­masyz etýge, Elbasy men Úkimet bergen tapsyrmalardy oryndaýǵa baǵyttalǵandyǵyn jetkizdi. Byl­tyr syrtqy ekonomıkalyq fak­torlar óńir ekonomıkasynyń bir­qalypty damýyna óz áserin tı­gizgen. Munaı sektoryndaǵy ahýalǵa baılanysty ónerkásip ón­­dirisi 3%-ǵa tómendese, ın­ves­tısııa kólemi de 15%-ǵa azaı­dy. Bi­raq, óńir damýynyń basqa kór­set­kishteri boıynsha kóńil kónshitetin nátıjeler bar – daıyn metall buıymdar, hımııa jáne jeńil ónimin shyǵa­ratyn «Kaspıan Offshor», «Ersaı», «GMMOS Qazaqstan», «Aqtaýoılmash», «Aktaý Nefte­servıs», «QazAzot» sııaqty kásip­oryndar arqasynda óńdeý ónerkásibiniń kólemi 11%-ǵa paıyzǵa artyp, 132 mlrd teńgeni qurady. «Shaǵyrly-Shómishti» gaz ken ornynyń paıdalanýǵa berilýi tabıǵı gaz óndirý kólemin 14%-ǵa arttyryp, 3 mlrd tekshe metrge deıin ósirgen. Sol sııaqty qurylys jumystarynyń kólemi 8 mlrd teńgege kóbeıdi. Oblysta 2015 jylmen salystyrǵanda 10%-dyq ósimmen 709 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, jańa 25 myńnan astam jumys or­ny ashyldy. О́ńir óziniń strategııalyq damý baǵyttary retinde kólik logıs­tıkasy, qurylys, týrızm, áleý­mettik sala men munaı-servıs klasteri, agroónerkásiptik keshen baǵyttaryn anyqtaǵan. Ár baǵytqa jeke toqtaǵan A.Aıdarbaev óńir­degi «Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portyn soltústik baǵytta keńeıtý, jol, aýyz sý, sport, bilim berý, densaýlyq saqtaý, jumyspen qamtý, qoljetimdi baspana, t.b. mańyzdy máselelerge toqtalyp, olardy sheshý úshin jasalyp jatqan jumystardy baıandady. Tikeleı efır arqyly tara­tylǵan kezdesýde qatysýshy­larmen birge, aýdan-qalalardan telefon arqyly saýalyn, usynys-pi­ki­rin joldaǵandar boldy. Kez­de­sýde túsken turǵyndardyń su­raq­taryna aldaǵy ýaqytta jaý­ap berilmek. О́ńir azamattary aı­maq basshysynyń jasaǵan ju­mystaryn oń baǵalap, aldaǵy kúnderge sátti­lik tiledi. Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Mańǵystaý oblysy Sýretti túsirgen Serik MAIEMEROV