Demokratııalyq damýdyń jarqyn úlgisi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń el hal­qyna Úndeýinde Pre­zı­denttiń áleýmettik ekono­mı­ka­lyq úderis­terdi retteýdegi birshama óki­­lettikteri Úki­metke jáne Par­lamentke beri­letindigi týra­ly jan-jaqty aıtylǵan. Menińshe, atalǵan sala­larda depýtattar men Úki­mettiń jaýapkershiligi arta túsip, jergilikti deńgeıdegi máse­­le­lerdi sheshýge oblys ákim­deri tolyq jaýap beretini óte oryndy. Barshamyzǵa málim, memleket bıýdjetinen mınıstrlikterge bólingen qarajattar keıde oryn­­syz jumsalyp, keıde qyrýar aqshaǵa salynǵan kásip­oryn­dar jumysqa tolyqtaı qo­syl­maı jatady. Satyp alyn­­ǵan apparatýralar shań ba­s­yp turady, keı óńirlerde olar­­men eshkim jumys jasaı al­maı­dy. Sebebi, mamandardyń tıisti bilimderi joqtyǵy da kóp nársege qolbaılaý bolyp jatady. Qarajattyń ıge­rilýi­ne jaýapty jeke, zańdy, laýa­zymdy tulǵalardyń qyzmettik min­detterin oryndaýǵa sal­ǵyrt qaraýyna nemese tipti, quzyretin asyra paıdalanýyna baılanysty berilgen qara­jat­tardyń jymqyrylatyn oqı­ǵalary da kezdesip qalyp júr. Kináliler, árıne, ózderiniń tıisti jazalaryn alary anyq. Degenmen, eger tıisti laýazym ıesi bólingen qarajatty qatań baqylaýda ustasa, mundaı jaǵ­daı­larǵa jol berilmes edi. Biraq, olaı jasala bermeıdi. Osy sebepti, halyqtyń laýazym­dy qyzmetkerlerge senimderi tómendeýde. Sondyqtan da, El­basy joǵary laýazymda­ǵy qyz­mettegilerdiń óz isine jaýap­kershiligin kúsheıtý úshin keleli bastama kóterip otyr. Elbasy Úndeýindegi Parla­mentke, Úkimetke jáne basqa da atqarýshy organdarǵa Prezı­denttik keıbir ókilettikterdiń berilýi elimizdiń demokratııa­lyq damýynyń taǵy bir aıqyn kórinisi dep naq senimmen aıta alamyz. Iá, ótkenge kóz júgirtsek, alyp ımperııa – Keńes ókimeti qula­ǵannan keıin jańa naryqtyq memleket qurý qajettiligi paıda boldy. Halyqtyń kóbi onyń qandaı bolatynyn túsin­bedi. Sondyqtan, jańa mem­leketti qurý úshin kúshti pre­zı­denttik bılik óte qajet bol­dy. Bul ustanym ózin-ózi aqta­dy, ýaqytynda ómirge kerek­ti kóptegen zań kúshi bar jar­lyqtar qabyldandy. Olar búgingi jańa memleketti qalyp­tas­tyrýǵa negiz qalady. Sóıtip, táýelsizdigimiz bekidi. Elbasymyzdyń kúsh-jigeri men tabandylyǵynyń arqa­synda, eń mańyzdy másele – tatý kórshilerimiz Reseı men Qytaı arasyndaǵy shekaramyz zańdastyrylyp, bekitildi. Endi Elbasynyń bıylǵy Joldaýyna az-kem toqtalatyn bolsaq, qundy qujatta jeke menshikti qorǵaýǵa, zańnyń ústemdigine jáne barshanyń zań aldynda teńdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan reformany ári qaraı jalǵastyrý qajettigi jan-jaqty atap ótilgen. Árı­ne, bul talaptardy qatań túr­de oryndaý qajet. Sebebi, ár­bir azamat óziniń menshiktik qu­qy­ǵy­nyń qorǵalatynyna senim­di bolýǵa tıis. Bul másele adam ómirimen, onyń damyp-ósýi­men, bolashaǵymen tyǵyz baı­la­nysty. Olaı bolsa, quqyq qorǵaý organdary osy­ǵan baı­la­nysty jasalǵan qyl­mys­tardy tez arada ashyp, olar sottardyń qaraýynan ótip, ádil sheshim shyǵarylýy tıis. Joldaýda sýdıalardyń jumysyna zańnan tys bola­tyn yqpaldardy joıý mańyz­dy­lyǵy taǵy da atap ótilgen. Mundaı talap atalǵan qujatta naqty kórsetilgeni qýantady. Olaı bolsa, ony oryndaý – árbir sýdıanyń, árbir aza­mat­tyń qasıetti mindeti. Son­dyq­tan, osy ózekti másele aýdan­dyq, oblystyq sottar tóraǵa­lary­nyń kúndelikti qatań baqylaýynda bolýy tıis. Búgingi kúni osy máseleler Joǵarǵy sottyń Sot jıýrıi ko­mıs­sııasynyń da basty naza­rynda ekenin aıtqym kele­di. Komıssııa sýdıalarmen áńgi­­melesý kezinde zań talap­taryn saqtaýǵa jiti kóńil aýda­ra­dy. Komıssııa sot tór­aǵa­laryna sýdıalardyń ister­di qaraýyna jaǵdaılar jasaýǵa mindetti ekendikterin eskertedi. Sonymen birge, sot tórǵalaryna qıyn ister boıynsha keńes uıymdas­tyrý­ǵa quqyǵy bar ekendikterin aıtyp, biraq olar naqty is boıynsha qandaı sheshim qabyldaý qajettiligin aıta al­maı­tyndyqtaryn túsindirip otyrady. Qandaı da bolmasyn qylmystyq, azamattyq ister­di qaraǵan kezde sýdıalar olar­dy zań talaptaryna saı sheshe­tin bolsa, onda sýdıa ǵana emes, sot júıesi bedeliniń jo­ǵa­ry bolatyny sózsiz. Osy sebep­­ti bolar, Elbasy óz Jol­daýyn­da sot júıesine degen senim­niń artýyna qol jetkizý qajet­tiligin atap ótken. «Senim» degen sózdiń anyq­tamasyna júginetin bolsaq, ol adamnyń kózi jetkendikten ılanýshylyq sezimge ıe bolýyn kórsetedi delingen. Búginde azamattardyń basym kópshiligi sotqa júginedi. Onyń bir sebebi senim bolsa, ekinshiden, quqyq qorǵaý organdary, prokýratýra, mınıstrlikter, ákimdikter daýly máselelerdiń ózderine tıesili turǵyda sheshilýin tolyq qam­tamasyz etpeı, azamattarǵa máse­leleri boıynsha sotqa jú­giný­di usynady. Negizinde, máse­leniń zańǵa sáıkes oryn­dalýy úshin sottar isti shyndyq dálelderge saı, zań talaptaryn qatań saqtaı otyryp sheshse, olardyń qoǵamdaǵy bedeli­niń qazirgiden de arta túsetini anyq. Ol úshin taraptardyń aıtqandaryn muqııat tyńdap, olarǵa zań turǵysynan baǵa berip, tıisti qorytyndyǵa kelýi tıis. Joldaýda qoǵamǵa qaýiptiligi joǵary emes ekonomıkalyq qylmys quramyn krımınaldyq sıpattan aryltý mindeti alǵa qoıylǵan. Kásipkerlik salasynda quqyq buzǵany úshin sanksııany tómendetý, ákimshilik aıyp­puldardyń ádiletti jáne quqyq buzý deńgeıine sáı­kes bolýyna basa nazar aýda­rý qajettiligi aıtylǵan. Mu­ny da azamattardyń qalaý-tilek­teriniń oryndalǵany dep aıtýǵa bolady. Baǵdat AHMETOV, Joǵarǵy sottyń otstavkadaǵy sýdıasy ASTANA