Kásiptik baǵdar baıyptylyqty qalaıdy

Búginde ýaqyt ózgeristeri óte jyldam ótýde. Ol ómirimizge ınternettiń tereń­dep enip ketkenine tikeleı baılanys­ty der edim. Kemeńger aǵartýshy Ybyraı Altynsarınniń osydan bir ja­rym ǵa­sy­r­daı buryn «aıshylyq alys jer­ler­­den jyldam habar alǵyzdy» dep ǵy­lym­nyń, oqý-bilimniń mańyzyn aıtqan só­zi aqıqat shyndyqqa aınalyp otyr. Qa­zir jerdiń qaı núktesinde ne bolyp jat­qa­nyn sol mezetinde bilip otyrmyz. Oqý­shy­­lardyń bolashaq mamandyǵyn tań­daý­y­nda osy ınternettiń yqpalynyń da joq emes ekendigin aıtqym keledi. Qazir mek­tep bitiretin túlekter muhıttyń arǵy ja­ǵyndaǵy Amerıkanyń, jalpy, jer júzindegi qaı eldiń qaı qalasynda qandaı oqý orny bar, ol nesimen erekshelenetini tý­raly ınternet arqyly biledi. Al osydan 25-30 jyl buryn mektep oqýshylarynyń ma­man­dyq tańdaýynda ustazdardyń yq­paly erekshe kúshti bolatyn edi. Sony­men qatar, ol kezde jaǵdaı da basqasha bo­la­tyn. Ol zamanda búkil elimizde eki ǵana ýnı­­versıtet, al Qostanaı oblysynda eki ıns­tıtýt qana boldy. Sondyqtan mektep oqý­shylary úshin tańdaýdyń ózi kóp bola ber­meıtin. Biraq bizdiń tustastarymyz bo­la­shaqta kim bolatynyn armandap, keıin meń­gergen mamandyǵymen ǵumyr boıy eń­bek etti. Almatydan, Qostanaıdan jo­ǵa­ry oqý ornyn bitirip, týǵan aýylyna qyz­metke keletin. Bárimiz de solaı ettik. Qos­ta­naıdan pedagogıka ınstıtýtyn bitirgen soń eńbek jolymyzdy aýyl mektebinde bas­tadyq. Qazir olaı emes, «elý jylda – el ja­ńa» degendeı, mektep túlegi mamandyq tań­daǵanda «erteń jumys taba alamyn ba, joq pa?» dep oılanýy kerek. Nesin ja­syramyz, mamandyq tańdaýda balaǵa úı­­degi ata-anasynyń yqpaly aıtarlyqtaı. Eger olardyń pikiri ómirdiń shynaıy kó­­ri­nisimen sáıkes kelse, quba-qup qoı. My­­saly, qazir ekonomıst pen zańger ma­man­dyǵyn meńgergender jetip artylady. Onyń esesine ınjener, tehnolog sekildi mamandyqtarǵa óńdeý kásiporyndary muqtaj bolyp otyr. О́kinishke qaraı, úıdegi ata-ana balasynyń kim bolatynyn qa­lasa, túlek te sol sheshimdi qabyldaıdy. Ádet­te, Ulttyq biryńǵaı testileýge deı­in mek­tepte túlektermen olardyń tań­da­ǵan ma­mandyǵy jaıly áńgimeler ót­ki­zi­ledi de, basty pándi de soǵan laıyqty tań­daı­­tyn edi. Tipti, keıingi kezderi Ulttyq bi­ryń­ǵaı testileý ótetin kúni oqýshynyń ma­mandyq týraly sheshimin ózgertetin sát­teri az bolmady. Túlektiń bul asyǵys ári oı­lan­baı jasaǵan sheshimi árkez sátti bola ber­meıdi. Bizdiń mektepte negizinen gýmanıtarlyq pán­derge basymdyq beriledi. Balalardyń beıi­mi de solaı. Keıde ata-analar ba­la­­synyń qabiletine kóńil bólmeı, onyń Nazarbaev zııatkerlik mektebinde oqy­ǵa­nyn qalap turady. Al Nazarbaev zııat­ker­lik mektebiniń baǵyty da, baǵ­dar­la­ma­sy da fızıka-matematıka pánderine ne­gizdelgen. Sondyqtan bizdiń mektepte qan­sha úzdik oqyǵanymen, bala onda bar­ǵan soń qınalady, keıin mamandyq tań­daý­da da qatelesýi múmkin. Sóz joq, eger ja­ratylystaný pánderine beıimi bar da­ryndy oqýshylar zııatkerlik mektep ót­kizetin baıqaýǵa qatysyp, sonda ótip jat­sa, bul biz úshin de qýanysh. Mundaıda da­ryn­dy oqýshynyń baǵyn baılamaı, qaıta bulaq kózin ashý kerek. Solaı etip te kelemiz. Biraq keıbir ata-analarǵa «ba­lam sondaı mektepte oqyp jatyr» de­gen ataq bárinen qymbat kórinedi. «Áke – ba­la­ǵa synshy» degendeı, ata-ana da, us­taz­dar da kóz aldynda ósken balanyń ma­man­­dyq tańdaýda beıimin, qabiletin jáne daıyndyǵyn, múmkindigin eskerse keıin tú­lek te týra jolda bolady dep bilemin. Qazir memlekettik bilim granttary eli­mizde ómirdiń qaı salasyna mamandar qa­jettigin eskere otyryp bólinedi. Keıde ata-analar balasy áıteýir tegin bilim alyp qalýy úshin de túlektiń mamandyq tańdaýdaǵy kóńil qalaýyna teris yqpal etedi. Pedagogıka ınstıtýtyna, aýyl sha­rýashylyǵy akademııasyna, ýnı­ver­sı­tet­terine túsip, keıin ásirese, agronom, mal dárigeri, zootehnık bolyp aýylǵa, aýyl mektebine barmaı, qalada kez kelgen ju­mys­ty tańdaıtyndar, bir joǵary oqý or­nynan keıin basqa mamandyqqa eki jyl oqyp alatyndar az ba? Biz sol úshin de 9-synyptan bastap ata-analarmen ar­naıy áńgime ótkizemiz. Oqýshylarmen tár­bıe saǵattarynda ustazdar, synyp je­tek­shileri, pán muǵalimderi mamandyq tý­ra­ly aıtyp otyrady. Mektep oqýshylary oqý jylynda túr­li pánder boıynsha qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysady, ǵy­lymı jumystarmen aınalysady. Munyń ózi de balanyń mamandyq tańdaýyna jaqsy baǵyt-baǵdar beredi. Degenmen, joǵary synypqa kelgen soń bolashaq mektep tú­le­gine mamandyq tańdaýda aınalasynyń, ata-anasynyń yqpaly kúshti áser etetinin jo­ǵaryda aıttym. Men ata-ananyń bári qa­telesedi dep aıtýdan aýlaqpyn. Ánsheıin daq­pyrtqa salynbaı, balany durys ba­ǵyttasa, ol úshin mekteptegi ustazdarmen ty­ǵyz jumys istese durys bolady degendi ta­ǵy da aıtqym keledi. S.Máýlenov atyndaǵy gımnazııa oblys­ta­ǵy qazaq mektepteri arasynda tańdaýly bilim oshaǵy bolyp sanalady. О́tken jyly attestasııadan oblys mektepteri arasynda birinshi oryn aldyq. О́tken oqý jylynda pán­der boıynsha bizdiń oqýshylarymyz ob­lysta «úzdik olımpıadalyq komanda» degen atty ıelendi. Bul oqýshylarymyzdyń bi­­lim deńgeıin kórsetse kerek. Jyl saı­yn jo­ǵary oqý oryndaryna túsken tú­lek­te­ri­mizdiń keminde 60 paıyzy mem­le­kettik grant­tarǵa qol jetkizedi. Mu­nyń bar­lyǵy biz­­diń ustazdar men ata-ana­lar­dyń tize qos­qan jumysynyń arqasy dep bilemin. Begejan KО́ShMURZIN, S.Máýlenov atyndaǵy gımnazııanyń dırektory QOSTANAI