1998 jyldyń kúzi. Ol kezde «Qazaqstan teledıdary men radıosy» respýblıkalyq korporasııasy «Astana» stýdııasynyń bas dırektory qyzmetin atqaratynmyn. Birinshi vıse-prezıdentimiz Saýytbek Abdrahmanov shaqyryp: «Qazaq televızııasymen bir jyly dúnıege kelgen Qaraǵandy televızııasynyń 40 jyldyǵyn oblys jurtshylyǵy atap ótkeli jatyr eken. Soǵan birge baryp qaıtaıyq. Byltyr osy ujymnyń basyna Jezqazǵan oblystyq teleradıokompanııasynyń tóraǵalyǵyn 10 jyldan asa atqarǵan Sábıt Baıdaly taǵaıyndalǵan. Sodan beri kózimiz ashylyp, ujym uıysa eńbek etip jatyr», – dep, maǵan barlaı bir kóz tastady.
Men onyń neni megzegenin túsindim. Qaraǵandy oblystyq teleradıokompanııasy ujymy ishki qaıshylyqtardan bosaı almaı-aq qoıǵan. Sábıt Baıdaly az ǵana ýaqytta osy ujymda jarasymdy ahýal qalyptasýyna negiz qalaǵan edi.
Osynyń syryn bilsem dep te júr edim. Qaraǵandyda alǵash kórgennen-aq Sábıt óziniń aqjarqyn bolmysymen baýrap áketti. Shyǵarmashylyq ujymnyń toıyn uıymdastyryp, ótkizýiniń taǵylymy jetkilikti boldy. Qazaq jáne orys tilderinde kelisti baıandama jasady. Baıandama dep resmı aıtyp otyrmyn. Áıtpese, muny izdengish jannyń televızııa men radıonyń ózekti máselelerin zerdeli, zeıindi zertteýi, osy baǵyttaǵy kesek áńgimesi desek bolady. Maqtanýǵa turatyn ister týraly maqtanǵa boı aldyrmaı aıtyp, jumysty alǵa bastyratyn qandaı sharalar jasaýdyń qajet ekenin esh shúbá keltirmeıtindeı jetkizýi jáne, eń bastysy, ony sheshýdiń joldaryn usynýy tánti etti.
Sodan Sákeń Qaraǵandy televızııasynyń 40 jyldyǵyna oraı «О́lke ómiri – óz kózimizben. Letopıs kraıa: kameroı ı slovom» atty kitabyn qazaq jáne orys tilderinde shyǵardy. Bul – mereıtoılyq dúnıe emes, televızııanyń tabıǵatyn jetik biletin mamannyń kásibı kózqarasyn jınaqtaǵan týyndy edi. Jalpy, qazaq televızııasy týraly ádebıet kóp emes. Al aımaqtyq telearnalar qyzmeti jaıynda tipti de az jazylǵan. Avtor osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa talpynǵan. Ol oblystyq telearna sheńberinen asyp, jalpy otandyq televızııa men radıo máseleleri tóńireginde oı tolǵaıdy. Bul kitapta jýrnalıstıka fakýlteti stýdentteriniń kúni búginge deıin nazaryn aýdaratyndaı, óz mańyzyn joımaǵan túıindi tujyrymdar jeterlik.
Sol tusta jańa zaman bolmysy, básekeniń kúsheıýi, memleket pen qoǵamymyzdyń ornyǵýy óte kúrdeli shyǵarmashylyq-óndiristik úrdis bolyp tabylatyn televızııa men radıony basqarýdyń tyń tásilderi men amaldaryn qarastyrýdy talap etti. Eki ǵasyrdyń toǵysyndaǵy bul jaýapty kezeńde Qaraǵandy oblystyq teleradıokompanııasynyń tizginin ustaǵan Sábıt Baıdaly tıisti údeden abyroımen shyqty.
Osy arada Sábıttiń Qaraǵandyǵa deıin – Jezqazǵandaǵy kásibı maman retindegi tirligine az da bolsa sholý, sheginis jasaǵanymyz jón sekildi. О́ıtkeni, Qaraǵandy oblystyq teleradıokompanııasyn basqarý oǵan mol tájirıbe jınaqtap, kemel shaǵyna kelgen tusynda tapsyrylǵan-dy. Sábıt azamat retinde de, maman retinde de, shyǵarmashylyq ujym basshysy retinde de Jezqazǵanda qalyptasyp, shynaıy ómirde de osy óńir halqynyń qurmetine bólengen azamat. Ol eńbek jolyn Jezqazǵan qalalyq telestýdııasynda 18 jasynda dıktor bolyp bastaǵan, eki jyldan keıin Almatydaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetine oqýǵa túsken. Ýnıversıtettiń kúndizgi bólimindegi oqý alǵyr jigitke 4-5-shi kýrstarda ataǵy jer jarǵan Ánýarbek Baıjanbaev bastaǵan Qazaq radıosynyń dıktorlary sapynda eńbek etýge esh kedergisin tıgizgen joq. Qazaq radıosynyń basshylyǵy jas dıktorǵa QazMÝ-de bilim alýyna qıyndyq týǵyzbaı, yńǵaıly jumys kestesin jasap berip otyrdy. Áke-sheshesiniń densaýlyǵy syr bergennen keıin 9 balanyń úlkeni Sábıt 1973 jyly Qaraǵandy oblysynyń quramyndaǵy Jezqazǵan óńiri jeke oblys bolyp otaý tigip jatqan tusta elge qaıtýdy jón dep tapty. Televızııa jáne radıohabarlary jónindegi Qazaq KSR-i memlekettik komıtetiniń joldamasymen týǵan jerine oralyp, ózi eńbek jolyn bastaǵan, endi Jezqazǵan oblystyq televızııa jáne radıohabarlary jónindegi komıtet bolyp qaıta qurylyp jatqan ujymdaǵy tirligin jalǵastyrdy.
Bala júrekke uıalap qalǵan teledıdar men radıoǵa degen mahabbat redaktor, aǵa redaktor, bas redaktor, tóraǵanyń orynbasary sııaqty satylap ótken qyzmetterdiń qara qazanynda qaınatyp, sodan keıin ǵana Jezqazǵan oblystyq teleradıokomıtetiniń, keıinirek teleradıokompanııasynyń tóraǵalyq tizginin ustatty. Osy ujymmen bite qaınasyp, birigip, kirigip ketken basshysy retinde kóptiń esinde qalǵan Sábıt Baıdaly ujymdy 11 jylǵa jýyq basqaryp, úlken iltıpatqa bólengen. Halyq depýtattary Jezqazǵan oblystyq keńesiniń depýtattyǵyna birneshe dúrkin saılanǵan, Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń depýtaty bolyp ta osy óńirdiń halqyna qyzmet etken. Oǵan qoǵamdyq jumystardaǵy belsendiligi, ásirese, Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń Jezqazǵan oblystyq basqarmasynyń tóraǵalyǵyn qoǵamdyq negizde qosa atqaryp, memlekettik tildiń bedelin kóterý isine qosqan úlesi úshin «Jezqazǵan qalasynyń qurmetti azamaty» ataǵy berilgen.
Muny aıtyp otyrǵan sebebim: ózindik dástúri men «minezi» bar Qaraǵandy oblystyq teleradıokompanııasyna Sábıt Baıdalynyń úlken mektepten ótip kelgenin kórsetý. Ol munda da bilek sybanyp iske kirisip, shyǵarmashylyq jáne tehnıkalyq múmkindikterdi naqty salystyra otyryp, shyǵarmashylyq, tehnıka, ekonomıka, bıznes máselelerin keshendi túrde qarastyryp, jumysty sol kezdegi jaǵdaılarǵa beıimdegen qaıta qurýdyń strategııasyn jasady jáne sony júzege asyrdy. Respýblıkalyq jáne reseılik arnalardan úzip-julyp 4-5 saǵat habar jasap júrgen Qaraǵandy teledıdary jeke arna ashty, telehabarlar kólemin táýligine 15 saǵatqa deıin arttyrýǵa qol jetkizdi.
Sábıttiń men qadir tutatyn qasıetteriniń biri – qandaı isti qolǵa alsa da sonyń eń mańyzdy býyndaryn tańdap ala alatyndyǵy. Ol sol tusta teledıdar baǵdarlamalaryn qabyldaýdyń eń úzdik ádisi – Qazaqstannyń spýtnıktik júıesi arqyly taratýǵa kóshirý ekenin, ol úshin eldi mekenderde, Qaraǵandyda da antennalyq qurylǵylary bar qabyldaý-taratý stansalaryn ornatýdyń qajettigin aıtyp, bul máseleni bıliktiń túrli deńgeılerinde kótere bastaǵanynan men habardarmyn. Bul másele ózektiligin qazirge deıin joımaǵan bolar. Sábıttiń Qaraǵandyda bastaǵan isin sońyna deıin jetkizýge úlgere almaǵan jalǵyz másele osy boldy ma dep oılaımyn.
2000 jyldyń kúzinde Sábıt Baıdalyny «Qazaqstan» respýblıkalyq teleradıokorporasııasynyń basshylyǵy teleradıobaǵdarlamalardy josparlaý jáne úılestirý basqarmasynyń bastyǵy qyzmetine Astanaǵa shaqyrdy. Bizdiń aramyzdaǵy syılastyqtan syrlastyqqa aınalǵan dostyq qarym-qatynasymyz osy kezden bastalady. Onyń keń aýqymda oılanyp, máselelerdi júıeli túrde qarastyratyn, strategııalyq, tujyrymdamalyq qujattardy tastúıin etip daıyndaı alatyn qarymyna tánti boldym. Korporasııada aýys-túıis bolyp jatqan bir tusta ózimiz baýyr basqan salaǵa qosh aıtyp, men Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Astana qalasyndaǵy bólimshesin basqardym. Sábıt bir top azamattyń suraýymen jarǵysynan bastap, tıisti qujattardy óz qolymen jazyp, ony tirkeýden ótkizip, Astana qalasynda shet elderden oralǵan qandas otandastarymyzdyń qoǵamdyq birlestigin qurdy.
Sábıt Baıdaly 2007 jyldyń maýsym aıynan bastap Almaty qalasynda, Qazaq radıosynda eńbek etti. Qazaq radıosynyń bas redaktory, baǵdarlamalar dırektory, bas dırektordyń orynbasary qyzmetterinde habarlar daıyndaýdy tııanaqty uıymdastyrýymen erekshelendi. Meniń taǵy bir biletinim: ol qatardaǵy jýrnalıst bolyp júrgeninde de, basshylyq qyzmetter atqarǵanda da iri teleradıojobalar jasap, kórermender men tyńdaýshylardyń, baspasóz betinde oqyrmandardyń iltıpatyna bólenip, qolynan qalamy túsken emes. Sábıt Baıdalynyń Jezqazǵan jáne Qaraǵandy teleradıokompanııalarynda, Qazaq radıosynda tárbıelep, shyńdaǵan shákirtteri qazirgi kezde elektrondy buqaralyq aqparat quraldarynda óz oryndaryn oıyp turyp alǵan mamandar retinde kórinip júr.
Qazaq televızııasy men radıosynyń ardageri Sábıt Baıdaly 2011 jyly Astanaǵa qaıta oralyp, saıası-qoǵamdyq jumysta da elin súıgen, alashshyl azamat retinde óz ornyn taýyp, «Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy» merekelik medalimen jáne «Qurmet» ordenimen marapattalǵanyna shyn júrekten qýandym. Jetpis jasty alqymdaǵan, syrbaz da kórkem minezdi Sábıtpen keıde sheshilip sóılesýdiń sáti kelip qalǵan kezderden túıgen oıym: ótken men búgindi jalǵastyryp turǵan osyndaı altyn kópir, besaspap mamandar qaı salada eńbek etse de is basynan tabylyp jatqany qandaı ǵanıbet.
Aldan SMAIYL,
jazýshy, Memlekettik
syılyqtyń laýreaty