Konstıtýsııalyq Keńes Parlament qabyldaǵan zańdy barlyq talapqa sáıkes dep tapty

Konstıtýsııalyq Keńeste elimizdiń Parlamenti qabyldaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańnyń Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasyna sáıkestigin anyqtaý týraly Prezıdent ótinishin qaraý boıynsha otyrys ótti. Buǵan deıin, ıaǵnı 6 naýryzda Konstıtýsııalyq Keńes Elbasy ótinishin óndiriske qabyldaǵan bolatyn. Bul jıynǵa Konstıtýsııalyq Keńes Tóraǵasy I. Rogov qa­tys­qan joq. Sebebi, aǵymdaǵy jyldyń 7 naýryzynda Konstı­tý­sııalyq Keńes Tóraǵasy bılik tarmaqtarynyń ókilettikterin qaıta bólý, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý tý­ra­ly» zań jobasyn qaraý boıyn­sha palatalardyń birlesken komıs­sııasy quramynda bolýy­na baılanysty ózdiginen bas tartatynyn málimde­gen edi. Osy oraıda, «Qazaq­stan Respýb­lıkasynyń Konstı­týsııa­lyq Keńesi týraly» Qazaq­stan Respýblıkasy Konstı­tý­sııalyq Zańynyń 11- baby 5-tarmaǵy jáne Qazaqstan Res­pýb­­lıkasynyń Konstı­tý­sııalyq Keńesi Reglamentiniń 10-tar­maǵyna sáıkes, Konstıtýsııalyq Keńes onyń ózdiginen bas tartýyn qanaǵattandyrdy. Konstıtýsııalyq Keńes oty­rysyna Qazaqstan Respýb­lıkasy Konstıtýsııalyq Keńe­si­niń múshesi Amanjol Nurma­ǵambetov tóraǵalyq etti. Ol kons­tıtýsııalyq óndiriske qaty­sýshylar ókilettikke sáıkes, teń quqyqqa ıe ekenin jetkize kele, olardyń quqyqtary men mindetterine jan-jaqty toqtalyp ótti. Budan keıin sóz Konstı­týsııalyq Keńes múshesi Vık­­tor Marınovskııge beril­di. Bıyl 6 naýryz kúni Kons­tı­tý­sııalyq Keńeske «Qazaq­stan Respýblıkasynyń Konstıtý­sııasyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» Zańnyń Qazaqstan Respýblıkasy Kons­tı­týsııasyna sáıkestigin tekse­rý týraly Memleket basshy­sy N.Nazarbaevtyń ótinishi tústi. Sol kúni, ıaǵnı 6 naý­ryzda Kons­tıtý­sııalyq Keńes El­basynyń ótinishin konstı­­týsııa­lyq óndiriske qabyldaǵan edi. Budan keıin bul másele týraly Konstı­týsııalyq óndiriske qatysýshylar anyqtalyp, habarlandyryldy. Memlekettik organdardyń, onyń ishinde Úkimettiń, Parlament Senaty men Májilisiniń, Joǵarǵy sot­tyń, Bas prokýratýranyń, Ult­tyq qaýipsizdik komıtetiniń, Ádilet, Syrtqy ister, Ishki ister mınıstrlikteriniń, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam qu­qyqtary jónindegi ýákildiń, son­daı-aq, ǵylymı mekemeler men oqý oryndarynyń pikirleri, tu­jyrym-qorytyndylary alynd­y. Buǵan qosa, bul másele bo­ıynsha tujyrym jasaıtyn ǵylym jáne quqyqtaný sala­larynyń sarapshylary, máselen, J.Busyrmanov, E.Abaıdildınov sekildi zań ǵylymdarynyń doktorlary, professorlar anyqtaldy. Jalpy, atalǵan ótinish boıynsha anyqtalǵan azamattar belgilengen ýaqytta ózderiniń tujyrymdaryn aıtty. Budan bólek, Qazaqstan Respýblıkasy men ózge shet memleketterdiń zańnama men zań qoldaný tájirıbeleri sarap­taldy. Barlyq qajetti materıaldardyń kóshirmeleri belgilengen ýaqytta Konstı­týsııa­lyq Keńestiń múshelerine tapsyryldy, dedi V. Marınovskıı. Onyń aıtýynsha, atalǵan másele boıynsha tıisti is-sharalar atqarylyp, qamtamasyz etilgen. Ádilet mınıstri Marat Beketaev Konstıtýsııalyq Keńes Tóraǵasynyń suraýyna sáıkes, Úkimet Prezıdent ótinishi boıynsha qorytyndy tujyrymdamany bergenin aıtty. Zań Parlamenttiń rólin joǵarylatýdy, Prezıdent ókilettikteriniń bir bóligin qaıta bólýdi, sot júıesi men prokýratýranyń, jergilikti memlekettik basqarý organdarynyń konstıtýsııalyq negizderin naqtylaýdy kózdeıdi. Jalpy alǵanda, zań Konstıtýsııanyń 25 babyna 33 túzetýdi engizýdi qamtıdy, deı kele, Parlament qabyldaǵan zańdy taldaýdyń nátıjesi boıynsha Úkimet kelesideı qorytyndy jasaıtynyn jetkizdi. Birinshiden, zańnyń aıasynda Úkimetti qurý boıynsha Parlament Májilisiniń róli keńeıtiledi. Premer-Mınıstr Úkimet músheleriniń kandıdatýralaryn Parlament Májilisimen kelisip, keńeskennen keıin ǵana Prezıdentke tanystyrady. Sondaı-aq, eger, zańdy oryndamaǵan jaǵdaıda Parlamenttiń árbir palatasyna Úkimet múshelerin oryndarynan bosatý týraly Elbasyna ótinish aıtýlaryna quqyq beriledi. Bul rette, Prezıdent Úkimet múshesin qyzmetinen bosatady. Bul tetik bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń jumys tıimdiligin arttyrýǵa sep bolady. Ekinshiden, Prezıdent ókilettikteriniń birshama bóligin bılik tarmaqtary arasynda bólý aıasynda Úkimetke memlekettik baǵdarlamalardy, memlekettik organdar men uıymdardy qarjylandyrýdyń biryńǵaı júıesin bekitý fýnksııasy beriledi. Bul ókilettikter Memleket basshysymen keliskennen keıin ǵana júzege asady, dedi M.Beketaev. Sonymen qatar, ol sottarǵa júkteletin talap-mindetter Konstıtýsııalyq zań arqyly aıqyndalatynyn jáne arnaıy zańnyń aıasynda prokýrorlyq baqylaýdyń shegi naqty túrde belgilenetinin, búginde jergilikti memlekettik basqarý organdarynyń qyzmeti jetildirilip jatqanyn jetkizdi. Máselen, zań sheńberinde máslıhattar ókilettikteri Úkimet pen Parlament palatalarynyń tóraǵalary ózara keliskennen keıin Prezıdenttiń uıǵarymymen merziminen buryn toqtatylady. Bul Úkimet pen Parlamenttiń jaýapkershiligin jáne máslıhattardyń mártebesin arttyratyn bolady. Sondaı-aq, zań aıasynda aýdan jáne aýyl ákimderin taǵaıyndaý men saılaý úderisi júzege asyrylady, buryn bul prosedýralar Prezıdenttiń Jarlyqtary negizinde anyqtalatyn edi. Sonymen qatar, konstıtýsııalyq qurylys negizderin qorǵaý kúsheıtiledi. El táýelsizdiginiń kepildikteri qatańdatylady. Memlekettiń táýelsizdigi eshbir jaǵdaıda ózgertýge jatpaıtyndyǵy naqty bekitiledi. Buǵan qosa, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy negizin qalaǵan túbegeıli qaǵıdattar ózgertýge jatpaıdy. Atalǵan bekitilimderdiń maqsatqa sáıkestigi táýelsiz Qazaqstandy qurýshy Elbasynyń tarıhı róline negizdeledi. Bulardyń barlyǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» Zańǵa, Konstı­tý­sııamen bekitilgen qundylyqtar men memleket qyzmetiniń túbegeıli qaǵıdattaryna, respýb­lıkanyń basqarý nysanyna, sondaı-aq, Konstıtýsııaǵa túzetýlerdi engizý tártibine sáıkes keletinine dálel bolyp tabylady, dedi Ádilet mınıstri. Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý máselesine qatysty Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi quzyretine jatatyn bir tolyqtyrý bar ekenin aıtty. Ol – Konstıtýsııanyń 39-babynyń, 2-tarmaǵyna «konfessııaaralyq» degen sózdi qosý eken. Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrliginiń uıǵarymy boıynsha, bul tolyqtyrýdy qajet ári tıimdi dep sanaımyz. Buǵan birneshe sebep bar. Búginde ult jáne konfessııa arasyndaǵy shekara kóp jaǵdaıda sáıkes kelmeı jatady. Bir ulttyń nemese etnostyń ókili basqa konfessııalardyń ókili bolýy ábden múmkin. Sondyqtan, búkil dúnıe júzinde jáne elimizde konfessııaaralyq kelisim máselesi ózekti bolyp tur. Sońǵy jyldary elde ultaralyq kelispeýshilikke negizdelgen teraktiler oryn alǵan joq. О́kinishke qaraı, dúnıeniń ár qıyrynda dinı qarama-qaıshylyqqa negizdelgen túrli teraktiler men zorlyq-zombylyq áreketter oryn alýda. Qazirgi tańda zańda dinı qarama-qaıshylyqty ýshyqtyrýǵa jáne dinı ekstremızmge qarsy baǵyttalǵan normalar bar. Desek te, Konstıtýsııaǵa engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlardyń atalǵan qaýipterdiń aldyn alýdaǵy pro­fı­laktıkalyq sıpaty anaǵurlym keń jáne basym, dedi N.Ermekbaev. Parlament Senatynyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy Serik Aqylbaı «Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy Senat komıtetterinde talqylanyp, onyń qorytyn­dylary Birlesken komıssııanyń qaraýyna usynylǵanyn atap ótti. Qoldanystaǵy Konstıtýsııanyń 19 babyna 24 túzetý engizý usynylyp, olar jan-jaqty qaraldy. Bul usynystar boıynsha nebári 10 túzetý qa­byl­dandy. Senat komıtetteri sol usynystardy tolyǵymen qoldaıdy. Sonymen, 6 naýryzda Par­lament palatalarynyń birlesken otyrysy ótip, depýtattar Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy ekinshi oqylymda maquldady, dedi S.Aqylbaı. Parlament Májilisiniń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Nurlan Ábdirov Konstıtýsııaǵa engiziletin ózgeristerge baılanysty Memleket bas­shysynyń usynysynyń ózegi bılik tar­maq­tary arasynda ókilettikterdi bólýge negizdelgenin, al bul ózgerister Prezıdenttiń «100 naqty qadam» Ult josparyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵanyn jetkizdi. Parla­menttiń zań bıligin qamtamasyz etetindigi jóninde arnaıy norma bekitiledi. Al Pre­zıdenttiń áleýmettik-ekonomıkalyq sala­daǵy ókilettigin Úkimetke berý máselesi aıqyndalady. Jalpy alǵanda, bul ózgerister bılik tarmaqtary arasyndaǵy teńgerimdilikti konstıtýsııalyq deńgeıde sheshýdi kózdeıdi, dedi N.Ábdirov. Konstıtýsııalyq Keńestiń otyrysyna qatysyp, sóz sóılegen azamattardyń arasynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıden­ti Ákimshiliginiń Memlekettik-quqyq bólimi­niń meńgerýshisi A.Raqysheva, Qazaqstan Res­pýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil Á.Shákirov, Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary M. Qolqabaev, Bas prokýrordyń birinshi orynbasary I.Merkel, Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary M. Tileýberdi, Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary M.Demeýov, «Dinderdi zertteý ortalyǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń dırektory, Qazaqstan Úkimeti janyndaǵy Dinı birlestiktermen baılanys jónindegi keńes múshesi Iý.Denısenko sekildi azamattar boldy. Otyrys qorytyndysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózge­rister men túzetýler engizý týraly» Zań­nyń Qazaqstan Konstıtýsııasyna sáıkestigin anyq­taý maqsatynda Konstıtýsııalyq Keńestiń normatıvtik qaýlysy jarııa etildi. Buǵan deıin atap ótkenimizdeı, 6 naýryzda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti atalǵan zańdy Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Konstıtýsııasyna, onyń ishinde Kons­tıtýsııada belgilengen qundylyqtarǵa respýb­lıka qyzmetiniń túbegeıli prınsıpterine, basqarý nysanyna sáıkestigin qaraý týraly Konstıtýsııalyq Keńeske ótinish joldaǵan bolatyn. Osy oraıda, Konstıtýsııalyq Keńes óz sheshiminde 2017 jyly 6 naýryzda Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti qa­byldap, 2017 jyly 6 naýryzda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentine qol qoıýǵa usynylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly» Zań Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Konstıtýsııasyna, onyń ishinde respýblıkanyń konstıtýsııalyq qundylyqtaryna, qyzmetiniń túbegeıli prınsıpterine jáne basqarý nysanyna sáıkes keledi dep qaýly etti. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»