Jaqynda ótken Parlament Senatynyń jalpy otyrysynda Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaevtyń atyna depýtattyq saýal joldandy. Onda tómendegi másele qozǵalyp, bylaı delinedi:
«Bizdiń osy depýtattyq saýalymyzǵa negiz bolǵan másele jýyrda ǵana óńirlerde bolyp, halyqpen bolǵan kezdesýlerde sońǵy on jyl boıy únemi aıtylyp, jazylyp júrgen geografııalyq saǵattyq beldeýdegi ýaqyt ólsheminiń qolaısyzdyǵy týraly usynys-tilekter men Aral jáne Qazaly aýdandyq máslıhat depýtattarynyń ótinish hattary sebep bolyp otyr.
Ol Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2005 jylǵy 15 naýryzdaǵy № 231 Qaýlysyna sáıkes, Qazaqstanda «jazǵy» jáne «qysqy» ýaqytqa kóshý toqtatylyp, buǵan deıin kórshi Aqtóbe oblysymen bir saǵattyq beldeýde jatqan Qyzylorda jáne Qostanaı oblystarynyń ýaqyt ólshemin daǵdyly ýaqytyna bir saǵat ilgeri jyljytý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn.
Ýaqyttyń tabıǵı ýaqyttan bir saǵat ilgeri aýysqandyǵy shyǵystan batysqa deıin 850 shaqyrym sozylyp jatqan jer kólemi bar, elimizdiń ońtústik-batys óńirinde ornalasqan Qyzylorda halqy úshin óte qolaısyz bolyp otyr. Biz osydan eki jyl buryn Úkimet aldyna osy máseleni jan-jaqty zerttep, oń sheshim qabyldaý týraly depýtattyq saýal da joldaǵanbyz. О́kinishke qaraı, Qazaqstan Respýblıkasy Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń jasaǵan jumystary boıynsha oblysta ýaqyt sanaý tártibiniń aýysýyna baılanysty turǵyndar kózqarasyn anyqtaý maqsatynda júrgizilgen áleýmettik saýaldama da, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty «Eńbek gıgıenasy jáne Kásibı aýrýlardyń ulttyq ortalyǵy» mekemesiniń aımaq halqynyń densaýlyǵyna áserin ǵylymı turǵyda zertteý jumystary da óz dárejesinde júrgizilmegendikten, esh nátıje bergen joq.
Geografııalyq beldeýge sáıkes qalyptasyp qalǵan tabıǵı, úırenshikti bıologııalyq ýaqytty buzý óńir halqynyń turmys-tirshiligine, kóńil-kúıine, densaýlyǵyna keri áserin tıgizip, jyldar boıy qalyptasqan ómir yrǵaǵyn buzýda. Oǵan dálel retinde Adam evolıýsııasy, somnologııa, fızıologııa, hronomedısına salalaryn ondaǵan jyldar boıy zerttegen V.Kovalzon, S.Rapoport, V.Dorohov, A.Panın sııaqty Reseıdiń iri ǵalymdary «adamdy óz geografııalyq ýaqytymen tańnyń atýynan buryn únemi májbúrlep turǵyzý sozylmaly aýrýlardyń órshýine, obyr, qan tamyrlary júıesi aýrýlary, sýısıd, tipti jol-kólik oqıǵalarynyń kóbeıýine jáne jańa aýrýlardyń paıda bolýyna da sebep bolady jáne onyń áseri «kúzgi-qysqy» ýaqyttarda qatty seziledi» dep ǵylymı tujyrym jasaǵan.
Osy ǵalymdar aıtqan aýrýlardyń kóbeıýi, adamdardyń uıqyshyldyǵy, bas aýyrý sııaqty sımptomdary Salamatty ómir saltyn qalyptastyrý ulttyq ortalyǵynyń saýaldamasy boıynsha óńirimizde jyldan-jylǵa qatty sezilýde.
Tańerteń balabaqshaǵa, mektepke baratyn 250 myń búldirshin men oqýshylardyń uıqysynan tabıǵı ýaqyttan bir saǵat erte turýy, tas qarańǵyda mektepke barýy balalardyń densaýlyǵyna, qalaberdi sabaq úlgerimine keri áser etetinin muǵalimder de, dárigerler de únemi aıtyp keledi. Sonymen qatar, sońǵy on jyldyń ishinde mektep jasyndaǵy balalardyń arasynda aýrýshańdyq kóbeıip ketken. Onyń ústine, ýaqytty bir saǵat ilgeri jyljytý elektr energııasyn artyq shyǵyndaýǵa ákep soqtyryp otyr.
Ýaqyt standartynyń ártúrli bolýy – 2,7 mln sharshy shaqyrym orasan zor jer kólemin alyp jatqan elimiz úshin tabıǵı zańdylyq. On bir túrli ýaqyt beldeýi bar kórshi Reseı memleketiniń barlyq óńirleri Máskeý ýaqytymen júrip jatqan joq. Ýaqyttyq beldeý kúnniń shyǵýymen anyqtalady. Qyzylorda oblysynyń aýmaǵy shamamen 53 – 680 merıdıan arasynda ornalasqandyqtan, 1 saǵattyq aıyrmashylyq anyq baıqalady. Bul – taza tabıǵı ýaqyt. Sondyqtan da, osyndaı geografııalyq tabıǵı ýaqytty burynǵy qalpyna keltirý eshqandaı qarjylaı shyǵyndy qajet etpeıtinin eskere otyryp, Úkimet óńir halqynyń talap-tilekterine saı oń sheshim qabyldaıdy dep senim bildiremiz.
Qurmetpen,
Murat BAQTIIаRULY, Bekmyrza ELAMANOV, Abzal ERALIEV, Gennadıı ShIPOVSKIH,
Senat jáne Májilis depýtattary