Alǵy shepte

Erteń respýblıka Ardagerleri qoǵamdyq birlestiginiń VI sezi óz jumysyn bastaıdy 1987 jyly qurylǵan Almaty qalalyq ardagerler uıymy elimizdiń qarııalar qaýymynyń eń iri birlestiginiń birinen sanalady. Mundaǵy jeti aý­dandyq ardagerler ke­ńesi, Uly Otan soǵysynyń jáne QR Qarýly Kúshteriniń ardagerler komıtetteri men 513 bastaýysh uıym 170 myńǵa jýyq zeınetkerlerdi biriktirip otyr. Qazaqstan ardager­leriniń kezekti VI sezi qarsańynda biz qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy, akademık Erenǵaıyp Shaıhýtdınovke jolyǵyp áńgimelesken edik. – Erenǵaıyp aǵa, áýe­li ózińiz bas­qaryp otyr­ǵan ardagerler uı­­y­my­nyń negizgi maq­­sat-min­detterine toq­­tala ket­seńiz. – Qalalyq, aýdandyq keńesterdiń jáne bas­ta­ýysh uıymdardyń maq­sat­tary men mindetteri ardagerler sezi bekitken jarǵyda jáne «QR Ardagerler uıymdary týraly» erejede aı­qyn­dalǵan. So­ǵan jú­gin­sek, barlyq deń­­­geı­degi ardagerlik uı­ym­dar­dyń bas­­ty mindeti qart adamdardy áleý­mettik tur­ǵydan qol­­daý jáne olar­ǵa óz quqyqtary men ártúrli kómek túrlerin alý múm­kindikterin tú­sin­dirý bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty qa­la­lyq ardagerler keńesi jyl saıyn ardagerlik qozǵalystyń bel­sendilerin jınap, semınarlar ótkizedi. Respýblıkalyq bıýdjetten beriletin zeınetaqylyq tólemdermen qatar, bizdiń ardagerlerge qalalyq bıýdjet qarjy­synan da úlken kómek kórse­tilip turady. Biz osy máseleni arnaıy zerttep, shaǵyn kitapsha shyǵaryp, aýdandyq keńesterge berdik jáne tur­ǵyndardyń jınalǵan jerlerinde tikeleı tarattyq. Sóıtip, osynaý qosym­sha jeńildikterdi rásimdeý úshin ne isteý qajettigin, qandaı qu­jattar jınaý kerektigin túsindirdik. Osy­nyń arqa­synda qazir arnaıy qala­lyq járdem­aqyny 140 myńnan astam zeınetkerler alady. Munyń syrtynda bir rettik materıaldyq kómek, baspana alý, sý esepteıtin qurylǵy ornatý, qala kóli­ginde tegin jáne jeńildikpen júrý, Uly Otan soǵysyna qatysýshylar úshin tegin nemese jeńildikpen beriletin sana­torııalyq emdeýge joldama alý, tegin tis saldyrý, jalǵyzbasty qart adamdardy kútimge alý sııaqty je­ńildikter qaras­tyrylǵan. – Olaı bolsa, qarııalarǵa ja­salyp otyrǵan áleýmettik qamqor­lyqtardy keńirek baıandasańyz. – Qart adamdarǵa arnalǵan áleý­mettik baǵdarlamalarǵa qala bıýdjetinen jyl saıyn jalpy jıyny 3 mıllıardtan astam teńge bólinedi. О́tken jyly qala ákimdigi kásiporyndarmen jáne uıym­darmen birlese otyryp, soǵys ardagerlerin jaıly páter­ler­men qamtamasyz etý jóninde úlken jumystar júrgizdi. 2005 jyldan bastap eseptegende, Uly Otan soǵysyna qatysýshylardyń 267 otbasy páter al­dy. Solardyń ishinde Jeńistiń 65 jyldyǵy tusynda 2010 jyldyń sá­ýirine deıin páter kezeginde turǵan barlyq soǵys ardagerlerine 101 páter berildi. Osy maqsatqa demeýshiler qar­jysyn jınaý jóninde qalalyq keńestiń «Almaty qalasynyń Uly Otan soǵysy ardagerleri» qaıyrym­dylyq qory úlken jumystar atqardy. «Elektr stansalary» AQ, «Qurylys» kompanııasy, «Qazatom­prom», basqa da uıymdar men bankterden qomaqty qarjy tústi. Medısınalyq qyzmet kórsetýdi já­ne dári-dármekpen qamtamasyz etýdi uı­ymdastyrý qart adamdardyń ómirin jaq­sartýdyń asa mańyzdy máselesi qa­taryna jatady. Bul máseleler qa­lalyq den­saý­lyq saqtaý basqarmasy basty­ǵy­nyń, onyń orynbasar­lary­nyń qatysýy­men ar­­dagerlerdiń qala­lyq keńesiniń plený­my men tóralqa jı­yndarynda birneshe dúr­kin talqy­landy. Sóıtip, medısına meke­mele­riniń jumy­syn jaqsartý, ashyq esik kúnderin ótkizý jóninde sharalar qabyl­dandy. Bul ýaqytta zeınetkerlerdi ár salanyń maman dárigerleri de qa­byldady. Tósek tartyp jatqan naý­­­qas­tardy úıle­rine baryp emdedi, res­­pýb­lıkalyq orta­lyq­­tar men jeke klı­nı­kalarda dıagnostıka jasaldy. Osy­­ǵan oraı barlyq emhanalarda kún­dizgi sta­sıo­narlar jáne qajet bola qal­ǵan jaǵ­daı­da úıdegi stasıonarlar ju­mys isteıdi. Soǵys jáne eńbek ardagerleri jyl saıyn shıpajaılyq emdeýden ótedi. О́tken bes jylda barlyǵy 14500 adam, sonyń ishinde ótken jyly 2396 zeınetker men múgedek em alyp, tynyq­ty. Qalalyq ardagerler keńesiniń más­lıhattan tabandy túrde ótinýiniń ar­qa­synda 2011 jyly joldamalar sany 3230-ǵa deıin kóbeı­tilip, osy maq­satqa 270 mıllıon teńge bólindi. – Erenǵaıyp Málikuly, sizder áleýmettik máselelermen qatar aǵa urpaqtyń ónegesin keıingi jastarǵa úıretý oraıynda da kóp is tyn­dy­ryp júrgenderińiz málim. Bul rette ne aıtasyz? – Iá, qart adamdardy áleýmettik jaǵynan qoldaýmen qatar, jastarmen jumys júrgizý, olardyń boıynda aza­mattyq, adamgershilik jáne otan­shyldyq qasıetterdi tárbıeleý arda­gerlerdiń ar­daqty paryzy bolyp qala bermek. О́tken jyldarda osy baǵytta birtalaı jaqsy tájirıbe jınaq­tal­dy. Ortalyq keńestiń tóralqasy biz­diń jumys tájirıbemizdi barlyq óńir­lik ardagerler keńesterine úlgi retinde usynyp, qalanyń barlyq aýdanda­ryndaǵy ju­mys tájirıbesi, qala basshyla­ry­nyń sóz­deri jınaqtalǵan «Urpaqqa ula­ǵat» atty kitapshamyz bar­shaǵa tara­tyldy. 28 gvardııashy-panfılovshylar atyn­­daǵy saıabaqtaǵy Máńgilik alaý janynda 2007 jyldyń 29 qazanynda bolǵan «Biz Jeńis muragerlerimiz!» atty halyq­ara­lyq aksııanyń ashylý saltanaty pa­t­rıot­tyq tárbıe isine jańa serpin berdi. Jańa zamannyń jastaryna Uly Otan soǵysyndaǵy jeńis bastaýlaryn nasıhattaýdyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, biz Uly Jeńiske qazaq­stan­dyq­tardyń qosqan úlesi jóninde egjeı-tegjeıli aqparattyq materıal­dar­dy jı­ys­tyryp, ardagerlik uıym­darǵa jol­dadyq. Osy rette Tarıh jáne etno­grafııa ınstıtýty ǵalym­da­rynyń, «Nur Otan» partııasy qala­lyq fılıalynyń, Má­jilis depýtaty Kamal Burhanovtyń qa­tysýymen Uly Otan soǵysy týraly aqıqatty qor­ǵaýǵa arnalǵan «dóńgelek ústel» ótki­zilýiniń mańyzy erekshe boldy. Biz soǵys jyldarynan alystaǵan saıyn áldebir «jańashyldar» jer astynan jik shyǵaryp, onyń eki qulaǵyn tik shyǵaryp, Uly Jeńistiń tarıhyna, halyqtyń qaharmandyq erligine kúıe jaǵyp, kúmán keltire bastaǵan syńaı­ly. Aıtalyq, «Karavan» gazetinde «Dýbosekovo razezinde tankter bo­lyp pa edi?» degen maqala jaryq kórdi. Oǵan Túrksib aýdanynyń jas­tarǵa patrıottyq tárbıe berý jónin­degi komıssııasy mán berip, ile-shala «Soǵys jaıyndaǵy ótirik pen shyn­dyq» taqyrybynda «dóńgelek ús­tel» ótkizdi. Oǵan aýdan mektepteriniń jo­ǵary synyp oqýshylary, tarıh pá­niniń muǵalimderi shaqyrylyp, I.­V.Panfılov atyndaǵy 316-shy at­qyshtar dıvızııasynyń maıdangerleri, basqa da soǵys jáne tyl ardagerleri qatysyp, taǵylymdy áńgimelerin aıtty. Respýblıkanyń ataýly merekelerinde ardagerlerdiń jastarmen kezdesýleri dástúrge aınaldy.  «Baýyr­jan Momyshulynyń shyǵarmashylyq mu­ra­sy jáne jastardyń patrıottyq tárbıesi» taqyrybyndaǵy is-sharalar da úlken ulaǵatqa bastaǵany anyq. – Erenǵaıyp Málikuly, ardagerlerdi qazirgi tańda qandaı má­seleler tolǵandyrady? Shuǵyl she­­shýdi qa­jet etetin problemalar bar ma? – Álbette, tirshilik bolǵan soń onyń keıbir túıtkilderi de bolady ǵoı. Júr­gizilip jatqan tynymsyz jumysqa, memleket tarapynan jasa­lyp jatqan qam­qorlyqtarǵa qaramas­tan, Úkimetke, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine, Parlament depýtattaryna jol­daǵan aryz hattarymyz, jekelegen má­seleler áli de bolsa oń sheshimin tappaı otyr. Aldaǵy ýaqytta «Ardagerler týra­ly» zań qabyldansa eken, soǵys jyl­daryndaǵy tyl eńbekkerleriniń ar­naıy memlekettik járdemaqysy 6-7 tómengi zeınetaqy mólsherine deıin kóbeıtilse, 1933 jyly jáne odan erte týǵan barlyq zeınetkerlerge tylǵa jáne maıdanǵa qatysýshy mártebesin berý ońaılatylsa, «Soǵys balalary» sanaty belgilense deımiz. Sondaı-aq, soǵysqa qatysýshylar kom­mýnaldyq tólemderden bosatylsa, qaıtys bol­ǵan Uly Otan soǵysyna qatysý­shylardyń áıelderi qaza tapqan ja­ýyngerler jesirlerine teńestiril­se, quba-qup bolar edi. Ardagerlerdi dári-dármekpen qamtamasyz etýdegi, qart adamdardy emdeýdegi, soǵys jylda­ryn­daǵy tyl eńbekkerleriniń qala­lyq kó­likte júrýdegi tilenip turǵan jeńil­dikter de bir tóbe. Osylardyń taıaý bolashaqta sheshimin tabaryna óz ba­sym senimdimin. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Qorǵanbek AMANJOL.