Ustaz áleýeti hám básekege qabiletti shákirt

Bú­ginde jas urpaqqa jańasha bilim berý, ulttyq tárbıe úrdisi, ǵy­lym salasy qoǵamymyzdaǵy eń ózekti máselege aınalyp otyr. Ustazdar men tárbıeshiler, tipti, kitaphanashylar da óz oı-pikirlerimen sizder arqyly kópshilikpen bólisý múmkindigine qol jetkizdi. Árıne, bul óte qýanarlyq jaǵdaı.

«Tá­lim» betinde maqtaaraldyq áriptesim Mahambet Sa­par­mu­ratov aıtqandaı, men de «Qyzyl kitapqa» kirýdiń az-aq al­dyn­da turǵan sanaýly ustaz er-azamattardyń bi­rimin. Son­dyq­tan, elimniń azamaty, ustazy retinde oı-pikirimdi bildirsem dep edim.

Ǵylym men bilim, ult­tyq tárbıe máselesi qaı kezeńde de qoǵamdyq da­mýdyń alǵyshartyndaı. Ár el óz júgin ózi kóterip b­a­­ra jatqan dáý­­ir­de táýel­siz­­diktiń jańa múm­­kin­­dik­te­rin tıimdi paıdalanyp, ur­­­paqqa durys baǵyt-baǵ­dar berý – mańyzdy másele. Eli­mizdiń damýymen órkenıetke qol jetkizýiniń jal­­ǵyz joly – ult bo­lashaǵyn ult­tyq tárbıe jáne ja­ńashyl bilim ná­­rimen sýsyndatý. Bul ózdiginen she­­­shile qoımasy belgili.

«Bir jyldyǵyn oılaǵan kúrish ósiredi, on jyldyǵyn oılaǵan tal egedi, al júz jyldyǵyn oılaǵan óne­geli urpaq tárbıeleıdi», dep dana halyq beker aıtpaǵan. Elý, júz jyl ótkennen keıin ur­­paq­ta­­rymyzdy nendeı kúıde, qan­daı keıipte kóremiz, olar kim bo­­­­­lyp ómir súredi, qaı tilde só­ı­­­­­­­­l­eıdi, kimniń urpaqtary­myz dep maqtanady?.. Mine, sanaly­ az­­a­­­­­mat­ty osyndaı suraqtar ma­­­­za­­­la­sa tań qalmaımyz. Kó­ke­ı­­kes­­­­ti suraqtardyń túı­­­inin tar­qa­­­tatyn bir ǵana tulǵa bar. Ol ká­­­sibin jan-jaqty meń­ger­gen, qyz­­­­metine adal, urpaq ti­­­leýqory, dú­­­­nıetanymy joǵary, ar-ıman bı­­i­­gin alasartpaǵan uly mártebeli Us­­­taz! Oqýshy jú­re­gine izgilikti, meı­­­­irimdilikti, ada­m­ger­shi­likti si­ńi­­retin parasat ıesi – muǵalim ǵana jaý­­apty sátte óz sózin isimen dá­lel­dep bere alady.

Bilikti muǵalim qaıdan shy­ǵa­dy? Búgingi muǵalim biliktiligi óz ma­­mandyǵyn ǵylymı turǵyda tereń ıge­­rgendigimen, óz jumysyn jaqsy biletindigimen jáne de ár sabaǵyn táýelsizdik tarıhymen utymdy ushtastyra alatyndyǵymen tyǵyz baılanysty. Muǵalim mártebesi pedagogıkalyq tynymsyz izdenis, eńbekqorlyq arqyly oqýshynyń sanasyna, qııal álemine serpin, kúsh-jiger uıalata alýymen de ma­ńyzdy. Jańa kózqaras, sony pikir oqý­shyny alǵa jeteleıdi, oıyn shyń­daıdy, qııalyn ushtaıdy.

Sabaq barysyndaǵy ár ja­ńa­lyq, qısyndy oı-pi­kir, qyzyqty suh­­­bat oqýshy oı-órisimen úı­le­s­-

se, ún­desse, senimine ıe bol­sa, on­daı ustaz-muǵalim óz isi­niń has she­­beri. Sabaq barysynda oqýshy qa­byldaýyna jeńil, túsinikti, syıym­dy aqparat júktep, ózindik oı-pikirin, synı kózqarasyn jetildirý, da­mytý basty maqsat. Shákirtińiz siz­­diń aqparattaryńyzǵa ózindik oı aı­­ta alsa, synı kózqarasyn bildire al­sa, ǵylymı qısyndy túsinigin dá­­l­eldeı alsa básekege qabiletti tul­­ǵa bolyp shyǵýyna senimmen qa­raýǵa bolady. Básekege qa­biletti shá­kirt shyǵý úshin mu­ǵalimniń ózi bilim básekesinde al­da bolyp, shy­ǵar­mashylyq múm­kindikterin zaman talaptarymen ushtastyryp, tıim­di paıdalana bilýi qajet. In­tellektýaldyq bilimin, qa­rym-­qa­­­bilet áleýetin pe­da­go­gıkamen úı­lestirip, shen­des­­tirip otyrsa, mu­ǵalim utady.

Búginde ómirimiz aqparattyq teh­­nologııalarǵa táýeldi. Jyldam jet­kizý, jyl­dam qabyldaý, jyldam oılaý, qysqa sholý, qysqa qaı­yr­ý be­leń alyp barady. Jastar sa­­na­sy, oıy, túsinik-paıymy osyǵan qaraı bet al­ǵa­ny qa­shan?.. Sonyń saldarynan oqý­shylarymyzǵa taǵat taýyp, tózimdilik tanytyp, bir kórkem shyǵarmany úıde nemese mektep kitaphanasynda tolyq oqytyp shyǵý múmkindiginen aıyrylyp qalǵandaımyz. Bárine sebep – sol baıaǵy ýaqyt tapshylyǵy,  oqýshylarǵa qoıylatyn mek­tep­tegi pándik talaptar men min­detterdiń shekten tys kóbeıýi. Áı­teýir, bas­qa­­syna ýaqyt tabylsa da, rýhanı je­tilýdiń kózi – kitap oqý­da oqý­shy­lar ádetterinshe «jyl­dam» bola al­maı otyr.

Ǵasyrymyz bilimi men ǵylymy oz­ǵan jurttarǵa kóp múmkindikter be­rip otyr. Ǵylym da, bilim de jal­pyadamzattyq ortaq baı­ly­ǵy­­myz. Sondyqtan, ǵylymdy ıgerý men bilimdi jetildirý, urpaq ıgi­li­g­ine meılinshe paıdalaný sanaly qoǵamnyń, óresi bıik aza­mat­tyń qundylyǵyna aı­nalýy tıis. El­basynyń «HHI ǵa­syrda bil­imin da­myta almaǵan el­diń ty­ǵy­ryqqa tireleri anyq», dep aı­t­qan pikiri óte oryndy.

Kemel keleshegimiz – ur­pa­ǵy­myz­dyń tárbıelik mádenıeti, bi­lim alýy men ǵylymdy qalaı ıge­rýine baılanysty. Biz HHI ǵa­syr­daǵy jahandanýdyń eń qıyn ke­zeńine aıaq bastyq. Jahandanýǵa shy­das berý – ulttyq bolmys-bi­timi tutasqan, tanym-túsinigi berik, bilim men ǵylym, damý jolyn du­rys tańdaǵan eldiń ǵana qo­lynan ke­ledi.

Bolashaǵymyz bi­lik­tilik áleýeti zor pedagog pen jigerli jas­tar­dyń qolynda. Básekege qa­bi­let­ti u­s­tazdan básekege qabiletti shá­ki­rt tár­bıe­le­nip shyǵatyny kú­má­n­siz. Sondyqtan, baı­yr­ǵy berekemiz qaıta ora­­­lyp, mem­le­ket pen qoǵam al­dyn­­daǵy abyroı-be­­delimiz qaıta jań­­ǵyrsa eken degen tilegim bar. Bi­limge bolysqan, aqyl­ǵa to­lys­qan, jaqsylyqqa jýys­qan  ustazǵa qashanda qam­qorlyq pen qoldaý qajet.

Arman Nádirbaev, 

Sarykemer aýyly

N.Kıikbaev atyndaǵy mektep-gımnazııanyń qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi

Jambyl oblysy

Baızaq aýdany