Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan, Almaty oblysynyń mektep dırektorlary men muǵalimderi mınıstrlik basshysynan bilim men ǵylymnyń damýyna qatysty jalpy jospar týraly bilip, ózderin mazalaǵan saýaldarǵa jaýap alǵan bolatyn, dep habarlaıdy QR Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń facebook-tegi resmı paraqshasy.
Al jýyrda mınıstr Almaty qalasynyń ustazdar qaýymymen kezdesti, jıynǵa 700-den astam adam qatysty.
Mektepke deıingi bilim
Mektepke deıingi bilim men tárbıe berý máselesi týraly aıtqanda Erlan Saǵadıev memlekettik-jekemenshik áriptestigi ári qaraı da jalǵasatynyn, óıtkeni bul balabaqshadaǵy oryn tapshylyǵyn retteýdiń tıimdi sheshimi bolyp otyrǵanyn aıtty. 2016 jyly 825 mektepke deıingi bilim beretin mekeme ashylsa, sonyń 600-i jekemenshik balabaqsha eken. Osynyń esebinen 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen qamtý 85%-ǵa ósken.
Memlekettik-jekemenshik áriptestigin qoldaı otyryp, zamanaýı talaptarǵa saı jańa sanıtarlyq normalardy engizý josparlanyp otyr. Jańa sanıtarlyq normalar 3 aı boıy mamandardyń qatysýymen talqylanyp, qazirgi kezde qol qoıý úshin jaýapty mınıstrlikterge jiberilgen. Sondaı-aq, mınıstr balabaqshanyń kezegin de tártipke keltirý, jemqorlyqqa jol bermeý týraly aıtty.
Bul maqsatta búkil balabaqshalardyń kezegi biryńǵaı respýblıkalyq kezekke biriktiriledi, balabaqshaǵa joldama berý avtomattandyrylady jáne elektrondy úkimetten beriledi. Osylaısha, ata-analar eń úzdik mekemeni tańdaı alady (memlekettik bolsyn, jekemenshik bolsyn), memlekettik tapsyrys sol tańdalǵan mekemege beriledi. 2016 jyly tárbıeshilerdiń biliktiligin kóterýdiń biryńǵaı baǵdarlamasy jańartylǵan bolatyn, osynyń esebinen balabaqsha búldirshinderine bilim men tárbıe berýdiń de sapasy artpaq. Mektepke deıingi bilim men tárbıe berý salasyna endi daıarlyq synyby engizilmek. Mektepter men balabaqshalardyń daıarlyq synybynda balalar «Álippeni» oqıdy. Bıyl daıarlyq synyby pılottyq joba retinde 1000 mektep pen balabaqshaǵa engizilmek.
Orta bilim
Orta bilim berýdegi basty júıeli ózgeris retinde jańartylǵan mazmunǵa kóshýdi aıtýǵa bolady. Mınıstr Qazaqstannyń jańartylǵan mazmundy keshigip engizip jatqanyna nazar aýdardy. Jańartylǵan mazmunǵa saı, fýnksıonaldy saýattylyqqa erekshe mán beriledi, ıaǵnı bilip qana qoımaı, isteı alý kerek. EYDU-ǵa kiretin 35 el bul júıege 15 jyl buryn kóshken, óıtkeni 20 jyl buryn zamannyń talabyn túsingen, naqtyraq aıtqanda, ár eki jyl saıyn aqparattyń eki eselenetinin, al 5 jylda keıbir mamandyqtardyń joıylyp ketetinin túsingen.
Degenmen, Erlan Saǵadıev 4 jylda bul aýysýdy tıimdi júzege asyrýǵa bolatynyn aıtty. 2016 jyldan bastap birinshi synyptar jańartylǵan mazmunmen oqı bastady, al bıyl 2, 5 jáne 7-synyptar jańa júıege kóshedi. Jańa baǵdarlamany ıgerý úshin 2016 jyldyń jazynda 74 myń muǵalim kásibı biliktiligin arttyrdy, al pedagogtarmen jumys isteý jyl boıyna jalǵasyp keledi. Bıyl taǵy da 75 myń muǵalim oqytylady.
Munymen bir mezgilde 5 kúndik oqý júıesine kóshý jáne bastaýysh synyp oqýshylary úshin bazalyq oqýlyq engizý de júrip jatyr. Mınıstr kópshilikti tolǵandyratyn úshtildilik máselesine de toqtaldy. Erlan Saǵadıev qazaq tiline basymdyq berilip kelgenin, solaı jalǵasa beretinin aıtty. Onyń ústine, qazir qazaq mektepterinde oqıtyn balalardyń jaǵdaıy da qýantarlyq, qazaqsha sóıleıtin balalardyń 90%-y qazaq mektepterinde oqıdy. Alaıda, orys mektepterinde oqyǵan balalar 11 jyl oqyǵannan keıin de tildi tıisti deńgeıde meńgermeıtini negizgi másele bolyp otyr. Osyǵan oraı mınıstrlik orys tilinde bilim beretin mektepterde qazaq tilin oqytýdyń ádistemesin de jańartyp, ǵylymı negizdelgen, kommýnıkatıvti ádiske súıengen deńgeıli baǵdarlamaǵa kóshirmek. Bul ádisteme bıyl jekelegen mektepterde synaqtan ótkiziledi. Jańa ádis aýyzeki sóıleýdi damytatyn sózdik mınımýmyna negizdelgen, burynǵydaı oqyp, mátin aýdarý degen munda joq.
Mınıstr orta mektepterdegi aǵylshyn tiline qatysty da sóz qozǵady, bıylǵy jyldan bastap pánderden aǵylshyn tilinde sabaq beretin 5 myń muǵalimdi 9 aıǵa deıin mektepten tys tereńdetilgen tildik kýrsta oqytý josparlanyp otyr. Bıylǵy kúzden bastap búgingi kúnge deıin aǵylshyn tilinde oqytyp júrgen 120-dan astam mekteptegi 2700 muǵalimniń qatary kóbeıip, júzdegen synyp aǵylshyn tilinde oqýǵa kóshetin bolady. Pánderdi aǵylshyn tilinde oqý erikti túrde júredi, ol úshin ata-ananyń jazbasha ruqsaty kerek. Erlan Saǵadıev bıylǵy jyly kóp suraqtyń jaýaby tabylatynyn, atap aıtqanda, daıyndyq ýaqyty, oqytý sapasy, muǵalimder men balalardyń daıyndyǵy syndy máseleler sheshiletinin aıtty. О́ıtkeni, osy jumystyń qorytyndysyna saı, joǵarǵy synypta 4 pándi aǵylshyn tilinde oqytý kestesine kóshý 2018 jyldyń aıaǵynda qabyldanady.
Bul ózgeristerden bólek, mınıstr elimizdegi mektep oqýshylaryna beriletin úı tapsyrmasynyń kólemine de toqtaldy. Balalardyń úı tapsyrmasyn oryndaýǵa jumsaıtyn ýaqyty jóninen Qazaqstan 65 eldiń ishinde 4-orynda. Al halyqaralyq zertteý nátıjeleri úı jumysynyń kólemi men bilim salasyndaǵy tabystyń arasynda tikeleı baılanys joq ekenin kórsetedi. Bul máseleni talqylaý úshin ustazdar men bilim berý salasy mamandarynyń qatysýymen 2 ret aýqymdy jıyn ótip, onyń qorytyndysy boıynsha úı jumysyn ońtaılandyrýdyń eki nusqasy usynyldy. Birinshi nusqa boıynsha úı jumysy barlyq pánnen qysqartylsa, ekinshi nusqa jekelegen pánder boıynsha úı jumysyn qysqartýdy usynady. Eki nusqa boıynsha da úı tapsyrmasyn oryndaý ýaqyty orta eseppen kúnine bir saǵatqa qysqarady.
Mınıstrliktiń mektep muǵalimderin oqý prosessinen tys jumys pen júktemeden bosatý úshin tıisti sharalar qabyldaý týraly qadamyn kezdesýge jınalǵan ustazdar qaýymy qýana qoldady. Erlan Saǵadıev basqa memlekettik organ basshylarymen kezdeskenin, aldaǵy ýaqytta ákimdik jáne aımaqtyq bilim berý basqarmalarynyń ókilderimen jınalys jasaýdy josparlap otyrǵanyn aıtty.
Mekteptegi aqsha jınaý máselesi de mınıstrdiń nazarynan tys qalǵan joq. Erlan Saǵadıev demeýshilik jasaýdyń órkenıetti joly bar ekenin, búkil álemde sol konsepsııa qoldanylatynyn aıtty. Garvard sııaqty jetekshi oqý ornynyń ózi sol demeýshilerdiń qarajatymen damyp kele jatqanyna toqtaldy. Mekteptegi aqsha jınaý máselesin sheshý úshin ár mektepte qamqorshylyq keńesi qurylmaq, oǵan oqýshylardyń ata-anasy, «Atameken» palatasy men máslıhattyń ókilderi kirmek. Sondaı-aq, mınıstr mektep oqýshylaryna shkaftar qoıý isin Úkimet qoldaǵanyn jetkizdi.
Erlan Saǵadıevten keıin sóz kezegin alǵan muǵalimder men mektep dırektorlary kóptegen suraqtardy qoıyp, bilim berý salasyn damytýǵa qatysty ıdeıalaryn usyndy. Muǵalimder qaýymyn mazalaǵan negizgi máselelerdiń biri jańartylǵan mazmunǵa qatysty boldy, ustazdar oqýshyǵa baǵa qoıý júıesin qaıta qaraýdy usyndy. Mınıstr mamandardyń saýaldaryna jaýap berip, pedagogtar men mektep basshylarynyń qatysýymen talqylaý uıymdastyrýǵa ýáde berdi.