Úıdiń tiregi móldir bulaqtaı ata-ana bolsa, sol bulaqtyń jaǵasyndaǵy quraǵy − ul men qyz. Quraqtaı qulpyrǵan balaǵa nár beretin «Mekteptiń jany – muǵalim» (A.Baıtursynuly). Osyndaǵy jan sózine úńilińizshi? Úńilip qana qoımaı, tereńine úńile oı jiberińizshi. Sonda muǵalimniń kim ekenin tanyp, bilerimiz aıdaı aqıqat. Qazir muǵalim bedelin qalaı kóteremiz degen másele az aıtylyp júrgen joq. Bul máseleniń keıbirin Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıev «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Maqsat – ýaqytpen úndese alǵa basý» (17.03.2017) atty maqalasynda qozǵady. Mınıstrdiń baspasóz máslıhatynda muǵalimder aılyǵynyń az ekenin moıyndaǵany jáne bar.
Shynynda, muǵalimderdi qaǵazbastylyqtan qutqara almaı otyrmyz. Onyń ústine tekserýshilerdiń de tynym bermeıtini ras. Al sol qaǵazbastylyqtan qutylýdyń bir joly elektrondy jýrnal delindi. Biraq elimizdegi barlyq mektep kompıýtermen jáne ınternetpen tolyq qamtamasyz etilmegeni málim. Iá, sanda bar, sapa kemshin. Biz muǵalimdermen sóıleskenimizde elektrondy jýrnaldy da, qaǵaz jýrnaldy da toltyryp júrgenin aıtady. Elektrondy jýrnaldy kóbine mektepterdegi ınformatıka pániniń muǵalimi arqyly atqaratyn kórinedi. Iаǵnı, múmkindik bar. Muǵalimder ınformatıka bólmesinde elektrondy jýrnaldaryn paıdalanady. Elektrondy jýrnaldyń ras ekenin dáıekteý úshin onyń qaǵazdaǵy nusqasyn shyǵaryp alýyń qajet. Internetke de, qaǵazǵa da qarjy qajet ekeni ózinen ózi túsinikti. Bul da muǵalimderdiń az aqshasyna salmaq salmaı qoımaıdy.
Keshegi dáýirde muǵalimderdiń bedeli bıik bolatyn. О́ıtkeni, baı men kedeı, aýqatty men álsiz degen joq edi. Qazir kóp jaǵdaıda muǵalimderdiń tómenshikteı beretini aılyqtary mardymsyz. Eń joǵary aılyq 100 myń teńgeden assa, jańa qadam basqandardiki 40 myńnan joǵary. Túrli sebepterge oraı, tómeni de joq emes. Ony tóleýdiń san túrli joly qarastyrylǵan. Iаǵnı, sanat qaǵıdasy alǵa ozǵan. Mundaı jaǵdaıda muǵalim «myqtylar» aldynda kúmiljimeı qaıtsin. Endeshe, muǵalim bedelin kóterýdiń bir joly – olarǵa jan-jaqty jaǵdaı jasap baryp talapty kúsheıtý bolmaq. Aýyldy jerdegi muǵalimderdiń kóbiniń pán saǵaty sanaýly. О́ıtkeni, maman bar, bala az. Sol aýylyńyzda da keremet ustazdar eńbek etip júr. Biraq, qyzmeti tıisti oryndardan baǵalana bermeıtini ókinishti. Qala mektepterindegi ustazdar «Y.Altynsarın» medali, «Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» ispetti nagradalar alyp jatsa, aýyl muǵalimderine bul da buıyra bermeıdi. Onyń da ózindik syry bolýy kerek.
Taǵy bir túıtkil, muǵalimderdiń kúndelikti sabaǵyn qalaı beretininen, bilim-biliginen, ozyq úlgisinen buryn onyń oqýshylary ártúrli konkýrstar men olımpıadalarda qandaı oryn alǵandyǵyna mán berilip jatady. Bilim jarystary kóp jaǵdaıda «jasandy» joldarmen ketetinin, naǵyz bilimdilerdiń ysyrylyp qalatynyn eskere bermeımiz. Al, 100 paıyz úlgerim berý – buljymas qaǵıdaǵa aınaldy. Úlgermeıtin oqýshysy bar muǵalim men mektep kózge túrtki bolady. Osynyń ózi de muǵalim bedeline nuqsan keltirýde. Balanyń bári birdeı alǵyr bolmasa teńestirip qoldan baǵa qoıyp, synyptan synypqa kópe-kórineý kóshirýdiń sońy bilim sapasy tómen degen áńgimege alyp keledi. Jalpy, «Oqı almaıtyn oqýshy joq, oqyta almaıtyn muǵalim bar», degen sóz týraly da bolashaqta oılaný kerek sekildi. Árıne, bes qol birdeı emes. Muǵalimderdiń arasynda da kemshilikterdiń ketip jatatyny ras. Biz ondaı oqıǵa bola qalsa, ilip alyp ketpeı, jurtqa topyraq shashpaı, sebep saldaryn zerdelesek, aq pen qara anyqtalar edi. Bir balasyna ıe bola almaı júrgen keıbir ata-analar 30 balaǵa bilim berip, tárbıe úıretip jatqan muǵalimge dúrse qoıa beretini bar. Eger ár bala 1-shi synyptan bastap qabiletine qaraı baǵalansa, ondaı ata-analar óktem bolýdan aıaq tartar edi. Bilim men bilik saltanat qurar edi.
Qalaı desek te, táýelsiz eldiń erteńgi tutqa ustar urpaǵynyń bitim-bolmysynyń bútin bolýy úshin qyzmet etip júrgen ustazdar qaýymyna degen kózqarasty túbegeıli ózgertýimiz kerek. Bul eń aldymen, tıisti mekemelerdi, eń bastysy, ata-analardy oılandyrýy kerek. Muǵalimniń mártebesi zańmen qorǵalady deımiz. Biraq sol zań olardy shyn qorǵaı alyp otyr ma degen suraq ta aldan shyǵady. Bul oıdy qozǵaýymyzdyń astarynda, muǵalim óz quqyǵyn qorǵaımyn dese, ondaı múmkindik bar ma degen kúdik jatyr. «Bul qalaı?» degen adam tóbe kórsetse, ákimshilik túrli aıla-sharǵyǵa baryp jatady. Ony aıtasyz, muǵalim osy kúnderi jıi ótetin barlyq is-sharalarǵa kóbinde tegin kúsh retinde tartylatynyn nesin jasyramyz. Oǵan da qarsylyq bildirýge «quqysy» joq. Sondyqtan da, tynysh júrip jan baǵaıyq degenge den qoıǵan. Mundaı boıkúıezdikten qalaı qutylýǵa bolady? Urpaq taǵdyryn sheshetin muǵalimder quqyǵyn qorǵaıtyn arnaıy zań qabyldasaq, utylmas edik. Onsyz muǵalimder týraly túıtkil ońaı sheshilmeıdi.
Biz shet elderdiń tájirıbesine jıi júginip jatamyz. Irgemizdegi Qytaı memleketi ustaz bedelinsiz bilimniń bolmaıtynyn alǵa tartyp otyr. Áleýmettik jaǵdaıy álsiz muǵalim sapaly bilim bere almaıtynyn eskerip, olarǵa erekshe qamqorlyq kórsetý, ıaǵnı aqshasyn eselep kóbeıtýdi usynýda. Muǵalimniń ár jaqsy isi baǵasyz qalmaýy kerek eken. Tipti, olardyń dápter tekseretinin, synyp jetekshisi retinde ata-analarmen jumys jasaıtynyn, oqýshylardyń úıine baratynyn eskerip, oǵan da qarjy qarastyrýdy qolǵa ala bastaǵan kórinedi. Balalardyń zamanǵa qaraı erte eseıetinine, aqparattardy az ýaqytta meńgerip alatynyna baılanysty on eki jyldyq oqýǵa da kúmán keltire bastapty.
Búgingi tańda ustazdar qaýymynyń bedelin bıiktetip, abyroıyn asyra almasaq − azat eldiń urpaǵy otanshyl bolyp qalyptasýy ekitalaı. Otan degen sózdiń qasıetin – balaǵa uǵyndyratyn da, boıyna darytatyn da muǵalim. Olaı bolsa, sózden iske kóshetin ýaqyt áldeqashan jetti.
Súleımen Mámet,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretti túsirgenErlan Omarov,
«Egemen Qazaqstan»