​Esimi eli úshin baıraq bolǵan

Dáýit batyr Ústirt óńirinde dúnıege kelgen. Shyqqan tegine toqtalsaq, Kishi júzdiń Shómishti Tabyn rýynyń Qaraqoıly-Labaq bóliginen, onyń ishinde qazaqqa tanymal bolǵan Baraq áýletinen taraıdy. Baraq batyrdyń ne­me­resi bolyp keledi. Ataqty Ba­raq Satybaldyuly (1743-1840) da óz zamanynyń qaharmany, er­jú­rek qolbasshysy bolǵan edi. Ol Syrym Datulymen birge 1783-1797 jyldar aralyǵynda kó­terilis basshylarynyń biri bol­ǵan. Syrymnyń jaqyn qarýlas jol­dasy bolǵandyǵy týraly kóp­tegen muraǵat qujattarynda aı­tylady. 

Dáýittiń ákesi Asaý da – Ki­shi júz ben Horezm óńirine aty shyqqan ataqty batyr ári bı bolǵan edi. Ol 1822-1835 jyldary Jolaman bastaǵan kó­te­rilis kósemderiniń biri, osy azat­tyq kúresin Jolamanmen bir­ge basqardy. Asaý Baraquly (1763-1843) – óz kezeńiniń belgili tarıhı tulǵasy, ol da kór­shi­les Hıýamen tyǵyz qarym-qa­ty­nas jasaǵan. Ákeli-balaly ba­tyr­lardyń esimderi el arasynda «Asaý-Baraq» atymen belgili. Bı­ligi úsh ataǵa jalǵasqan Baraq-Asaý-Dáýit batyrlar qazaqtyń ba­tys óńirleri men Horezmge ataq­tary keńinen taraǵan áýlet bolyp tabylady. Alys Ústirt, Hıýa aralyqtaryn meken etse de, úsheýi de Reseı yqpalyna qarsy kúresterge belsene qatysty, olardyń tý ustaǵan kósemderine aınaldy.

Muraǵat derekterinde aǵaıyndy batyrlar Asaý men Qıtar Baraquldarynyń, olar­dyń uldary Qadyrqul men Dáýit, Shyńdaýyl Qıtaruly bas­ta­ǵan sarbazdardyń is-áre­ket­te­ri birshama kezdesedi. Olar Ja­ńa Elek shebiniń Vet­lıanskıı, Sý­horechenskıı, Býran­nyı t.b. for­posttary men eldi me­ken­de­rine shabýyldarǵa qa­tys­qan. 1822 jyly 5 jeltoqsanda Orynbor Shekara komıssııasy gý­bernatordyń jarlyǵymen eń al­dymen ustalýy tıis shepke sha­býyl jasap júrgen «basty qaraq­shy­lar» ishinde Jolamannyń ózin, Adaı Súıinqara, Kete Der­bi­sáli, Tabyn Quttybas, Janaly, Túrkebaı batyrlardyń arasynda Asaý men Qıtar batyrlardy da kórsetken (Orynbor obl. meml. muraǵaty, 6-qor, 10-t., 2781-is, 153-paraq). 1823 jyly maýsymda Jolaman bastaǵan kóterilisti jazalaýǵa polkovnık Berg bastaǵan 2382 adamdyq iri áskerı jasaq shyǵarylady. Onyń polkovnık Mıloradovıch basqaratyn 408 adamdyq bir tobyn Shyńǵyrlaý ózeniniń boıynda Jolaman bastaǵan 1 myń sarbaz qorshap alady. Derekterge qaraǵanda, osy shabýylǵa basqa sardarlarmen birge Qıtar Baraq­uly bastaǵan 200 Shómishti Tabyn sarbazy qatysqan. Olardyń arasynda Dáýittiń de bolǵany talas týǵyzbaıdy. Bir atap óterligi, polkovnık Mıloradovıch basqarǵan teptár kazaktary sarbazdardyń shabýylyna tótep bere almaı Elek boıyna keri qaıtady. Qazaq áskeri Mıloradovıch otrıadynyń jan-jaǵynan ot qoıyp júrgizbeı qoıǵan, shabýyl jasap 24 adamyn tutqyndaǵan.

HIH ǵasyrdyń 40-50-jyldary Dáýit birqatar áleýmettik-saıası oqıǵalarǵa qatysyp, ol basqa da Tabyn bılerimen birge Reseı men Hıýa arasynda belgili bir saıasat ustanǵan. 1848 jyly ózderine zeket jınaýǵa kelgen hıýalyqtarǵa orys tarapyna salyq tólep otyrǵandaryn aıtsa, 1852 jyly patsha salyq jınaýshylaryna da tolyq tútin sanyn bermegen. Jalpy, Reseı úki­meti Dáýit aýyldarynan 1850 j. – 331 úıden, 1851 j. – 556 (bir derekte 100) úıden, 1852 j. – 539 úıden, 1853 j. – 40 jáne 1854 j. 93 úıden tútin salyǵyn jınaǵan. Shómishti qaýymdary ejelden Ústirt, Sam-Mataı, Dońyztaý óńirlerinde, Hıýa ıeliginde – Ámýdarııa ózeniniń qos jaǵalaýynda, Aral teńiziniń ba­tysynda, Qońyrat, Kóne Úr­ge­nish jerlerine qystaıtyn. Jaz jaı­laýǵa soltústik óńirlerge – Jem, Saǵyz, Temir ózenderiniń boı­laryna, keı atalyqtary Uly Qobda, Elek boılaryna deı­in keletin. Keı jyldary olar Ús­tirt, Horezm óńirlerinen alys­qa uzamaǵan, tútin sanynyń az kór­se­tilgen kezderi osyǵan baıla­nysty. Orys shepterinen alys ornalasýy sebepti olarǵa Reseı yqpaly asa taralǵan joq.

Dáýit Asaýulynyń Reseı patshalyǵynyń otarlyq saıasatyna qarsy kúresi, ásirese HIH ǵasyrdyń 50-jyldarynyń ortasynda aıqyn kórinedi. 1855 jyly ol Kishi júzdiń ataqty batyry Eset Kótibarulymen bi­rigip áreketter jasaıdy. Sol jyl­dyń mamyr aıynda Oryn­bor ákimshiligi Dáýit aýyldary­nan tútin salyǵyn jınaýǵa Baı­ma­ǵambetuly sultan bastaǵan bı­lerdi jibergen bolatyn. Temir óze­niniń boıyndaǵy jaılaýda otyrǵan Dáýit patsha adamdaryn esh jaýapsyz 15 kún ustap, salyq tólemeıdi. О́zderine qarsy orys jasaǵynyń shyqqanyn estigen kezde ol salyq jınaýshylardyń qolyna uzyn sany 150 eshki men usaq qozy-laqtardy jınap berip, osylardy tútin salyǵy retinde qabyldaýǵa májbúr etedi. Onyń patsha adamdaryna laq aıdatyp jibergen áreketi búkil elge taraıdy. Degenmen, bul mal qabyldanyp, aqshaǵa aıyrbastalyp, odan túsken 100 rýbl kúmis aqsha Orynbor Shekara komıssııasyna tapsyrylǵan (QR OMM, 4-qor, 1-t., 4479-is, 107-108 pp.).

1855 jyly shilde aıynyń basynda Dáýit batyr Shómishti Tabyn, Adaı jáne Taz rýlarynan quralǵan 1 myń sarbazben patsha ókimetine qarsy ashyq áreketterge kóshedi. Ol kezde Orynbor ólkesiniń qazaqtary Ba­tys, Orta jáne Shyǵys bólikter dep atalatyn úsh bólikke bólinip, olar­dy ólke ákimshiligi bekitetin aǵa sultandar basqaratyn. Aldyn ala ózara kelisim boıynsha, Dáýit batyr Batys bóliktiń aǵa sultany Muhamedqalı Táýkeulynyń ordasyna, al Eset batyr Orta bóliktiń aǵa sultany Arystan Jantórınniń ordasyna bir mezette shabýyl jasaýdy josparlaı­dy. Alaıda, Muhamedqalı sultan bul jospar týraly der kezinde estip, qam jasap úlgeredi. Ol óz adamdarymen Qaldyǵaıty ózeniniń boıynda Qaratóbe degen jerde toqtap Jaıyq kazak áskerin tosady, olar kelgen soń 2 myń adammen Eset bastaǵan kóterilisshilerge qaraı bet alady. Onyń ordasyn shabý jospary júzege aspaǵan Dáýit te shuǵyl túrde óz sarbazdarymen Eset jasaǵyn eskertýge ári kómektesýge sol baǵytqa jyljıdy (QR OMM, 4-qor, 1-t., 5144-is, 22-p., 4478-is, 6-7 pp.). Eset batyr 8 shilde kúni Esenbaı ózeniniń boıyndaǵy Jańǵyzaǵash degen jerde Arystan Jantórınniń ordasyn shaýyp, sultannyń ózimen qosa 10-nan astam adamdy óltirgen bolatyn. Bir atap óterligi, Esettiń osy shabýylyna Dáýittiń jaqyn inileri aǵaıyndy Bozaı, Amanjol Shyńbaıuldary tikeleı qatysqan. Esettiń shabýylynan soń Shómishti Tabyn, Adaı jáne Shekti rýlarynyń 100 adamnan turatyn úlken elshiligi Hıýa hanyna baryp, ózderiniń orys patshalyǵymen soǵysyp júrgenderin aıtyp, Reseıge qarsy kómek suraǵan.

1855 jyly qazan aıynda aǵa sultan M.Táýkeuly, áskerı starshına Serov bastaǵan kazak áskeri Dáýit batyrdyń aýylyna basyp kirip, qaqtyǵysta onyń bir uly Erbólekti óltiredi. Dáýittiń ózi aýylda bolmaǵan. Áskerler batyrdyń áıeli Qalyny, uly Beknazardy, qyzy Tátishti jáne jasy 80-ge kelgen jaqyn týysy Maıdos Aıtqazyulyn tutqyndaıdy. Kóptegen malyn aı­dap áketedi. Orynbor ákim­shi­l­igi Dáýit Asaýulyna eger aıybyn moıyndap ózi kelmese, uly men tý­ysynyń ólim jazasyna ke­siletinin, áıeli men qyzynyń máń­gi qamaýda qalatyndyǵyn jetkizedi. Tutqyndar aldymen Orynbor túrmesinde ustalsa, keı­innen Oralǵa jiberiledi. Áske­rı sot Beknazar Dáýitulyn shpısrýtenmen 500 adam arasynan 6 ret ótkizip dúreleýge, sodan soń ka­torgalyq jumystarǵa 15 jylǵa, Maıdos aqsaqaldy jasyna baıla­nysty jazasyz Sibirge qo­nys­ta­nýǵa úkim shyǵarady. Keıinnen Beknazardyń jazasyn jeńildetip, 200 adamnyń arasy­nan úsh ret ótkizip dúrelep, 5 jyl­ǵa katorgaǵa jiberý sheshiledi. Bi­raq bul jazalar oryndalmaǵan.

Orynbor general-gýbernatory, qazaq dalasy men Hı­ýa­ny otar­laý áreketterimen kóz­ge túsken V.Perovskııdiń ózi Shekara Ko­mıssııasyna 5 qara­sh­a­da joldaǵan usynysynda: «...ho­tıa ı mojno bylo by zahvachennyh v aýle Daýta kırgızov predat voennomý sýdý po polevomý ýgo­lovnomý ýlojenııý, no prı etom po mnenııý Komıssıı, nelzıa ne prınıat vo vnımanıe ı togo (túpnusqada asty syzylǵan), chto Ordynsy te po rodstvý svoemý s Daýtom neızbejno doljny bylı deıstvovat pod ego vlııanıem. Pochemý Komıssııa ı polagaet, ne otstýpaıa ot strogoı spravedlıvostı, vospolzovatsıa nastoıashım slýchaem dlıa obrashenııa Daýta Asaýova, skryvshegosıa v glýbıne stepı, k pokornostı Pravıtelstvý, obıavıv emý, chto eslı on ne ıspolnıt trebova­nııa, kotorye býdýt predlojeny emý nachalstvom, ne ıavıtsıa s povınnoıý ı obıazatelstvom za sebıa ı rodıcheı kochevat vpred spo­koıno, togda doljen schıtat ýje odnogo sebıa prıchınoıý tomý, – chto syn ı rodstvennık ego ponesýt pozornýıý smertnýıý kazn, a jena ı doch býdýt soslany na vsegdashnee zatochenıe...», – dep kórsetedi (QR OMM, 4-qor, 1-t., 4478-is, 287-288 pp.). Osy maqsatta Oralda ustalyp otyrǵan tutqyndardy Orynborǵa qaıta aldyryp, olarǵa óz attarynan Dáýitke hat jazdyrý kózdeledi. Orynborda Beknazar men Maıdos túrme qamalynda qatań kúzette ustalsa, al áıel adamdar jeke páterde polısııa baqylaýynda bolady.

О́z jaqyndary jat qolyna tússe de, Dáýit Asaýuly patsha adam­dary aldyna birden ba­ra qoımaǵan. 1856 jyldyń 4 qań­tarynda Orynbor Shekara ko­mıssııasynyń tóraǵasy Grı­gorev Dáýitke arnaıy bir­ne­she bettik qatynas joldaıdy. Onda batyr qatty aıyptalady. Qujattyń mátininen onyń mysyn basý, qorqytý anyq ańǵarylady. Munda Dáýittiń burynǵy is-áre­ketteri de jipke tizilgen, úzin­di keltirsek: «Orenbýrgskoe Pogranıchnoe nachalstvo davno ýje slyshalo, chto ty ıdesh po dýrnoı doroge... Za verolomstvo svoe lıshılsıa ty skota, jena tvoıa Kalý, doch Tatysh, syn Bıknazar ı rodstvennık Maıdýs nahodıatsıa v nashıh rýkah. Vot plody tvoego bezýmnogo povedenııa! ...Sdelav, spasesh ı jený svoıý, ı deteı, ı rodstvennıkov... ne hochesh – schıtaı odnogo sebıa prıchınoıý eslı ne ývıdısh bolee Kalý, Tatyshı, Bıknazara ı Maıdýsa, kotorye sýdıatsıa voennym sýdom ı prı dalneıshem ýporstve tvoem ponesýt neızbejnoe nakazanıe. Ne opravdyvaısıa, eshe raz povtorıaıý, v svoıh poslednıh postýpkah, ne prısylaı ko mne obeshanıı na býmage, ne ottıagıvaı ıavkı svoeı s povınnoıý kırgızskımı ızvorotamı, a prıamo ıspolnı to, chto sovetýıý tebe, ı kaıatsıa posle ne býdesh...» (QR OMM, 4-qor, 1-t., 4479-is, 224-227 pp.). Osy qatynasta Komısssııa tóraǵasy Dáýittiń salyq jınaýshylarǵa 150 kóterem eshki men laqtardy olardy ólimmen qorqytyp alǵy­z­ǵanyn da betine basqan.

Osyndaı qaharly habarǵa qaramastan Dáýit Orynborǵa barýǵa asyǵa qoımaǵan. Jaqyn adamdary tutqynǵa túskennen keıin arada jeti aıdaı ýaqyttan soń, 1856 jyly mamyr aıynda aǵa sultan Táýkeuly shep boıyndaǵy Tabyn bıleriniń biri Qulbaı Omaruly men Shómishti tarmaǵynyń belgili bıi Aldash Baıǵanaulyn Dáýitti óz ordasyna ákelýdi mindetteıdi. Aldash bı de aldyńǵy kúzde aǵa sultan orda­syna bara jatqan je­rinen Serov jasaǵynyń qo­lyna túsip, Orynborda biraz ýaqyt kepil­dikte ustalǵan bolatyn. Osy­dan soń jaqyndary qamaýda jat­qan Dáýitke ókimet tarapyna bar­ý­dan basqa amaly qalmaıdy. Ma­myr ortasynda ol Shómishti Tabynnyń bir top bılerimen birge aǵa sultannyń ordasyna keledi. Qabyldaýdan soń Táýkeuly olardy birden Oryn­borǵa attandyrady. Dáýit bastaǵan bıler atalǵan shaharǵa 14 maýsym kúni keledi.

Orynborda Dáýit Asaýuly bılerimen birge Reseı tarapyna adaldyqqa ant qabyldaýǵa májbúr bolady. Ant 6 shilde kúni qabyldanǵan. General-gýbernator Perovskıı Dáýittiń óz er­kimen kelgenin, onyń daladaǵy bedelin jáne onyń óki­met­ke moı­yn­sunýynyń alys­ta­ǵy Shómish­ti Ta­byn qaýymdaryn úkimet bıligine baǵyndyrýda qanshalyqty paı­da­­ly bo­latyndyǵyn eskerip, oǵan ke­shirim beredi. Bul týraly ólke bas­shysy Shekara Komıssııasyna 1856 jylǵy 2 shildedegi usy­ny­syn­da habarlaǵan: «1. Prı­nımaıa vo vnımanıe ısklıýchıtelnoe nıs­kolko eshe neýstroennoe po­lojenıe Iýgo-Zapadnoı chas­tı Zaýralskoı stepı, dobrovol­nýıý ıavký s povınnoıý Daýta Asaýova, vlııanıe ego mejdý odno­rod­samı ı polzý kakýıý pokor­nost ego mojet prınestı k ýprochenııý rýsskoı vlastı nad Chýmıchlı Tabynsamı, ıa nahojý vozmojnym, soglasno s predstatelstvom Pogra­nıchnoı Komıssıı, predat prejnıe postýpkı etogo ordynsa zabvenııý ı prekratıt vsıakoe presledovanıe ego ı soobshnıkov ego za ýchastıe v proshlogodnom býnte Iseta Kýtebarova. 2. No takoe proshenıe Daýtý ı prıbyvshım s nım bııam darýetsıa s nepremennym ýslovıem chtoby vperd velı onı sebıa kak sledýet vernopodannym Ego Imperatorskogo Velıchestva...» (QR OMM, 4-qor, 1-t., 2792-is, 10-p.). Gýbernator osy usynysynda Dáýit Asaýulyn Shómish­ti Tabyn rýynyń iri Qaraqoıly tarmaǵynyń bas bıi, al Aldash bı Asan tarmaǵynyń bas bıi etip bekitedi. Anttan soń Dáý­ittiń otbasy músheleri Shekara Komıssııasynyń qaty­sý­­ymen túr­meden bosatylyp, bi­r­den qaıtarylady.

Reseı jaǵyna bergen antyna qaramastan Dáýit Asaýuly el basyna týǵan syn kezeńderde óziniń azattyq kúresi jolynan aınymaıdy. 1869 jyly Batys Qazaqstanda bolǵan kóterilis kezinde 82 jas­taǵy Dáýit qolyna taǵy da qarý alyp Ústirt, Hıýa óńirlerindegi kóterilis kósem­de­riniń birine aınalady. Bul kó­terilis dalalyq oblys­tardy bas­qa­rý týraly Ýaqytsha Erejege qar­sy tutanǵan edi. Ereje boıyn­sha qazaq dalasy oblystar men ýez­derge, bolystarǵa bólinip, burynǵy aǵa sultandardyń ornyna orys sheneýnikteri qoıylýy tıis bo­latyn. Búkil qazaq jerleri mem­lekettiń menshigi sanalyp, ol qa­zaqtarǵa paıdalanýǵa ǵana be­ri­letin bolyp sheshilgen edi.

Qart batyrdyń osy kúreske qatysýynyń ózi kóterilisshilerge úlken rýh bergen. Zertteýshi Serbarınovtiń jazýynsha, onyń esi­miniń ózi olar úshin baı­­raq ese­binde bolǵan. Bul kó­te­ri­lis­ke Dáýittiń inileri Bozaı Shyń­baı­uly, Jánibek Baraquly, uldary Aldanazar, Beknazar, Dáribaı jáne basqa da kóptegen jaqyn týystary qatysqan.

1869 jyldyń basynda orys shebine jaqyn Qobda boıynda otyrǵan Jylqyshy Tabyn rýynyń bıleri Muńaıtpas pen Turym ońtústiktegi Shómishti Tabyn jáne Shekti rýlaryna jaýshylar arqyly hat jiberip, Ereje týraly aıtyp, kúreske qosylýǵa shaqyrǵan bolatyn. Qańtar aıynyń basynda Dáýittiń inisi Jánibek Baraquly, Aldash Baıǵanauly jáne Shekti-Qabaq rýynan belgili bı Ázbergen Muńaıtpasuly men Esettiń uly Nazar bastaǵan adamdar Hıýa ha­nyna kelip qazaqtardyń patsha ókimetine qarsy shyqqandaryn aı­typ kómekke ásker suraıdy. Han elshilerdi jaqsy qarsy alyp, naýryz aıyna qaraı óz­be­k­terden, túrikmender men qaraqalpaqtardan turatyn 6 myń adamdyq ásker jasaqtaıdy. Bas­tapqyda bul áskerge kóptegen qa­zaq rýlarynan Dáýit pen Jánibek bastaǵan 200 Shómishti Ta­byn sarbazy ǵana qosylady.

1869 jyldyń kúzine qaraı Elek-Qobda, Oral, Atyraý óńir­lerinen, Jem, Saǵyz, Oıyl boılarynan Ýaqytsha Erejeni qabyldamaǵan 8 myńǵa jýyq shańyraq Hıýa ıeligine jaqyn kóship keledi. Olardyń arasynan 150 adamdyq úlken qaýym Hıýa hanymen kezdesip, ózderine kóship-qonatyn jerler berýdi, úsh jylǵa deıin zeketten bosatýdy suraıdy. Han bul elshilikti de jyly qarsy alyp, handyq tarapynan jerler berýge yqylas tanytady. Osy elshilik quramynda Dáýittiń úlken uly Aldanazar, basqa kóterilis kósemderi Qanaly Arystanuly sultan, Ázbergen bı, Berkin Ospanuly t.b. kóptegen bedeldi adamdar bolǵan.

Dáýit batyr kúresti basynan bastap qoldaǵan edi. Orynbor ákimshiligi qart bıdi de óz tarap­ta­ryna qaratýǵa tyrysqan. 1869 jyldyń tamyz aıynda jańa­dan qurylǵan Elek (Aqtóbe) ýeziniń bastyǵy Plotnıkov Dáýit Asaý­ulyna Qodar esimdi bıden arnaıy hat berip jiberedi. Onda jańa erejeniń mańyzy tú­sindirilip, qart bıge ýádeler berilgeni kúmán týǵyzbaıdy. Bı óz tara­pynan ýezd bastyǵyna jaýap hat joldaıdy.

Jazalaý sharalary kezinde Shómishti aýyldary biraz qyr­ǵynǵa ushyraıdy. Dáýit Asaý­uly eliniń búlinip, ba­rymtaǵa, shapqynshylyqqa ury­nýyn múl­dem qalamaǵan. Ol óz qaýym­dary arasynda tynyshtyq orna­tý­ǵa umtylǵan. Bul onyń hatynan aıqyn kórinedi. Elek ýeziniń bas­tyǵy Plotnıkovqa joldaǵan hatynda ol ózara barymtalar men talas-tartystar saldarynan el ishinen bereke ketkenin, tynyshtyq izdegen aýyldardyń Jemge qaraı ketip, onda orys áskeriniń shabýylyna tap bolyp, kóp adamdarynyń qaza bolǵanyn jazǵan. Qart bıdiń jazýyna qaraǵanda, keıbir aýyldar emin-erkin kóship-qoný erkindigi joqtyǵyna kúıinip, burynǵydaı jaılaýǵa Jem boıyna barǵan. Bókenbaı ózeniniń joǵary jaǵynda olarmen kezdesken orys áskeri eshteńeniń aq-qarasyn aıyrmaı olardy tas-talqan etken, kóp adamdar ólip, maldarynan aırylǵan.

Osylaısha, dalanyń eń tús­tiginde ornalasqan Dáýit Asaýuly bastaǵan aýyl-aımaq­tar basqa da aýyldarmen qatar Jańa Erejeni qabyldaýǵa máj­búr bolǵan. 1869 jyly qyr­kúıek aıynda erejeni al­ǵash bo­lyp qabyldaǵan 656 sha­ńy­­raqtan turatyn bir bolys jasaqtalsa, 1870 jylǵa qa­raı Hıýa óńirinen bas­qa da aýyl­dar­dyń kelýine baı­lanysty ekin­shi bolys jasaqtalǵan. Keı­innen úshinshi bolys qurylǵan. Jazalaýdan qashqan, ja­ńa tártipti qabyldamaǵan bir­qatar shańyraqtardyń Hıýa ıe­likterinde qalyp qoıǵany talas­syz. Dáýit batyrdyń ózi kó­te­rilisten soń birneshe jyldan keıin, 1874 jyly qaıtys bolǵan.

Dáýit Asaýuly óz zamanynyń qaharman tulǵalarynyń biri retinde tutas bir tarıhı dáýirdi basynan ótkizdi. Onyń ómiri otar­lyqqa qarsy kúreske de, shap­qynshylyqqa da, el ishindegi qym-qýyt oqıǵalarǵa da toly boldy. Osylardyń bárinde Dáýit batyr óziniń bıik dárejesin kórsete aldy. Shyn máninde, onyń esimi el ishinde baǵyt kórseter baıraqqa aınaldy. Dáýit Asaýuly qazirgi О́zbekstan Respýblıkasynyń Qaraqalpaqstan aýmaǵynda, Qońyrat aýdanyna qarasty «Ho­rezm qaqpasy» dep atalatyn jerde jerlengen.

Nurjan JETPISBAI, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri