Búginde avtokólik ónerkásibi el ekonomıkasynyń mańyzdy qozǵaýshy kúshine aınaldy. Bir kezderi syrttan keletin kólikke táýeldi bolǵan naryq qazir óz óndirisin ulǵaıtyp, jańa tehnologııalardy ıgere bastady. Osy turǵyda salanyń júrip ótken jolyn jáne qaı baǵytta damıtynyn saralaý mańyzdy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Otandyq avtokólik óndirisi 2003 jyldan bastaý alady. Sol jyly elimizde alǵash ret «Nıva» qurastyryldy. Alǵashqy bes jylda «Azııa Avto» zaýyty jylyna orta eseppen 3,4 myń kólik óndirdi. 2010 jyldan bastap sala jedel ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń aıasynda qarqyndy damı bastady.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń málimetinshe, 2010-2014 jyldary óndiris kólemi 11,4 ese ulǵaıǵan. Buǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy yqpal etken. Osy Qostanaı oblysy óndiris kartasyna qosylyp, jeńil avtokólikterdiń 15%-y osy óńirde shyǵaryldy. Úkimet jergiliktendirý deńgeıin 30%-ǵa deıin jetkizýge baǵyttalǵan sharalar qabyldady. Soǵan qaramastan, naryqta ımporttyń úlesi basym kúıinde qaldy.
«2014 jyly 2010 jylmen salystyrǵanda ımporttalǵan avtokólikter sany 5,8 ese artty. Buǵan kólik salasyndaǵy kásiporyndardyń negizgi quraldarynyń tozý deńgeıiniń joǵary bolýy (40%-ǵa deıin), sondaı-aq óndiristik kásiporyndar qýatynyń tómendigi sebep bolýy múmkin», deıdi ınstıtýt sarapshylary.
Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan kezeńinde avtokólik óndirisi qaıtadan basym baǵytqa endi. Jylyna 200 myń kólik shyǵarý men jergiliktendirýdi 50%-ǵa jetkizý mindeti qoıyldy. Alaıda qarjy naryǵyndaǵy ózgerister bul mejege jetýge kedergi keltirdi.
«2014-2015 jyldary rýbl qunsyzdanyp, reseılik kólikterge suranys artty. Sonyń áserinen 2015 jyly óndiris 3 ese tómendedi. Jyl basyndaǵy satylym da ótken jylǵy jeltoqsanmen salystyrǵanda 40,4%-ǵa quldyrady. Osydan keıin salany qoldaý maqsatynda jeńildetilgen nesıe, 4%-dyq lızıng, ýtılalym engizý jáne QQS-tan bosatý sharalary qolǵa alyndy», deıdi sarapshylar.
Sol kezdegi statıstıka atalǵan sharalardyń oń nátıje bergenin kórsetip otyr. Máselen, 2019 jyly 2014 jylmen salystyrǵanda ımporttyq kólikter 73,6% azaıǵan, al óndiris kólemi 21,7% ósip, 44 myń avtokólikke jetken.
Avtoónerkásip órisi
Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń úshinshi kezeńinde memleket qarjylaı quraldar arqyly qoldaý kórsetti. Negizgi mindet – avtokomponentter óndirisin damytý boldy. Osy baǵytta avtoáınek, qalyptalǵan bólshekter, shanaq, redýktor, berilis qoraby, dıskiler men basqa da bólikterdi shyǵarýǵa basymdyq berildi. 2021 jyly otandyq kompanııalar 32 elden jalpy somasy 517,1 mln dollarǵa shanaqtardy ımporttaǵan. Importtyń jartysyna jýyǵy kórshi Reseıge tıesili. Ishki janý qozǵaltqyshtary 20 elden, shassıler 13 elden ákelingen.
Sarapshylardyń málimetinshe, 2010-2021 jyldar aralyǵynda otandyq ónimderdiń qundyq kólemi qoldanystaǵy baǵamen shamamen 50 ese ósken.
Búgingi betalysDamýdyń dańǵyl jolyna túsken avtoónerkásip keıingi jyldary adymyn keńeıte tústi. Qazaqstannyń avtokólik odaǵynyń (QAO) dereginshe, elde 2021 jyly – 92,7 myń (+23%), 2022 jyly – 113,2 myń (+22%), 2023 jyly – 147,6 myń (+30%), 2024 jyly – 145,2 myń (-2%), 2025 jyly – 171,4 myń birlik (+18%) avtokólik óndirilgen. Byltyrǵy kórsetkish – avtoónerkásip tarıhyndaǵy rekordtyq meje. Bıyl bul kólemdi 22%-ǵa deıin (209 myń) ulǵaıtý josparlanyp otyr. Naryqqa kelsek, byltyr elde 234,8 myń avtokólik satylyp, kórsetkish 15% ósti. Jalpy satylymdaǵy otandyq kólikterdiń úlesi 69%-dy qurady. Eleýli úrdistiń biri – qytaılyq brendter úlesiniń artýy. Byltyr barlyq satylǵan jeńil avtokólikter ishindegi Qytaı brendteriniń úlesi 39%-dy qurady. 2020 jyly 2 myń Qytaı brendi satylsa, byltyr ol 85,6 myń birlikke jetken. Búginde avtokólik ónerkásibinde 11,6 myń adam eńbek etedi. Bir jylda jumys oryndary 62% ósip, salanyń jumyspen qamtýdaǵy róli kúsheıdi.
Qazir elde 11 kásiporyn avtokólik quraldaryn óndiredi. Atap aıtqanda, olar: Oral qalasyndaǵy UARM, Qostanaıdaǵy KIA, Allur, Kókshetaýdaǵy Kamaz-Injınırıng, Astanadaǵy Orbis Machinery, Almatydaǵy Astana Motors Manufacturing Kazakhstan, Hyundai Trans Kazakhstan, Hyundai Trans Almaty, Semeıdegi SemAZ, Daewoo bus, Saran qalasyndaǵy QazTehna. Endi Almaty qalasynda Orbis Auto jobasyn iske asyrý josparlanyp otyr. Aıta keteıik, elimizde shınalar, akkýmýlıatorlar, mýltımedııalyq júıeler, oryndyqtar, rezeńke kilemsheler óndiriledi.
Kólik keptelisi shekten shyqty: Árbir júrgizýshi jylyna keminde 50 saǵat kóshede qańtarylyp turady
Jyl basyndaǵy kórsetkish ósimniń saqtalǵanyn dáleldep otyr. Qańtar men aqpan aılarynda 27,6 myń jańa jeńil jáne kommersııalyq avtokólik satylǵan. Bul týraly QAO prezıdenti Anar Maqasheva málimdedi.
«Aqpan aıyndaǵy tómendeýge qaramastan, alǵashqy eki aıdaǵy qorytyndy eldegi jańa avtokólikter naryǵy oń qarqyndy saqtap otyrǵanyn rastady. Aıta ketý kerek, aqpandaǵy eń tanymal ondyqqa kirgen barlyq modelder el aýmaǵynda óndiriledi. Bul – azamattarymyzdyń otandyq avtoónerkásip ónimderine degen seniminiń joǵary ekeniniń dáleli», deıdi A. Maqasheva.
Sonymen qatar qańtar-aqpan aılarynda elimizde jańa energııa kózderin paıdalanatyn (NEV) 708 jeńil avtokólik satylyp, ótken jylmen salystyrǵanda 4,2 ese artqan.
QAO málimetine súıensek, aqpan aıyndaǵy derek boıynsha elde 5,89 mln jeńil avtokólik bar. Onyń ishinde 3 jylǵa deıingi kólikter úlesi – 6,8% ǵana, al 20 jyldan joǵarylar – 41,5%. Baıqaǵandaı, azamattardyń kóbi eski kólikti tizgindep júr. Sol sebepti avtoındýstrııanyń mańyzdy mindetiniń biri – avtoparkti jańartý bolyp otyr.
Damý baǵdarySarapshylar avtoónerkásiptiń aldaǵy damý baǵytyn ár qyrynan baǵalaıdy. Olardyń pikirinshe, sala birtindep jańa sapalyq deńgeıge kóterilip, óndiris qurylymy kúrdelenip keledi. Avtonaryqty baqylaý jáne taldaý agenttiginiń bas dırektory Artýr Mıskarıan jańǵyrý úderisiniń áldeqashan bastalyp ketkenin jetkizdi.
«Eldegi kásiporyndar biraz ýaqyttan beri jeńil avtokólikterdiń shanaǵyn dánekerleý men boıaý kezeńinde jumys istep keledi. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy, júk kólikteri men avtobýstar segmentinde ózimizdiń mamandardyń ınjenerlik sheshimderi engizilip, birtindep qalyptaý operasııalary ıgerilip jatyr. Sonymen qatar ártúrli óńirlerde ornalasqan klasterlerde avtokomponentter óndirisi damyp keledi. Iаǵnı, sala jumysy tek iri torapty qurastyrýmen ǵana shektelmeıdi», deıdi A. Mıskarıan.
Sonymen qatar ol ilgerileýde irkilis týdyrmaıtyn, alaıda aldaǵy ýaqytta sheshimin tabýy kerek birneshe máselege toqtaldy.
«Salada kadr tapshylyǵy baıqalady. Ásirese tehnıkalyq jáne ınjenerlik mamandar jetispeıdi. Budan bólek, salanyń úılesimdi damýy úshin otandyq ónimniń kórshiles elderdiń naryǵyna shyǵýyna jol ashý mańyzdy. Bul baǵytta memlekettik organdar tarapynan júıeli ári qarqyndy jumys qajet», dedi sarapshy.
Al avtosarapshy Arsen Shakýovtyń paıymdaýynsha, avtoónerkásip búginde jańa jańǵyrý kezeńine qadam basty. Ashyp aıtsaq, qarapaıym qurastyrýdan birtindep tolyqqandy óndiris kezeńine ótip keledi.
«Byltyr ǵana qos zaýyt iske qosylyp, onyń bazasynda ózge de markalar shyǵaryla bastady. Bul tolyq sıkldi óndiriske aıaq bastyq degen sóz. Qostanaıdaǵy zaýyt tolyq ınvestısııa negizinde ashyldy. Osylardy eskersek, elimiz jaqyn bolashaqta óz avtokólik brendin jasaýǵa jaqyndaı túsedi», deıdi A. Shakýov.
Onyń pikirinshe, qazir salany tejep otyrǵan naqty kedergiler joq deýge bolady.
«Álemdik avtoónerkásip pandemııadan keıin tolyq qalpyna kele qoıǵan joq, degenmen elimizde bul sala turaqty damyp keledi. Memleket tarapynan qoldaý bar, ınvestorlar tartylyp jatyr. Elimizdiń geografııalyq ornalasýy da tıimdi, sondyqtan ol logıstıkalyq turǵydan tartymdy alań sanalady. Qazir basty mindet – óndiristi arttyryp, eksportty kúsheıtý», deıdi A. Shakýov.
Taǵy bir mańyzdy suraq – ulttyq avtokólik brendi qalyptasýy múmkin be? Artýr Mıskarıannyń sózinshe, bul ábden múmkin, oǵan qajetti tehnıkalyq alǵysharttar bar.
«Qazirdiń ózinde bul baǵytta jumys júrip jatyr. Sheteldik tehnologııalyq seriktester, eldegi retteýshi organdar jáne yqtımal óndiristik qatysýshylar arasynda tıisti kelissózder júrgizilip jatqany belgili», dep jaýap berdi sarapshy.
Arsen Shakýov bolsa, qazirgi óndiristik jáne logıstıkalyq baza bolashaqta ulttyq brendtiń qalyptasýyna negiz bola alatynyn aıtady.
«Mysaly, Malaızııadaǵy Proton brendi bastapqyda sheteldik tehnologııalarǵa súıenip damydy. Sol sııaqty elimizde de halyqaralyq brendterdiń óndiristik alańdary negizinde bolashaqta qazaqstandyq ataýmen jańa avtokólik shyǵarý yqtımaldyǵy bar. Ásirese elektrli kólikter dáýirinde bul múmkindik arta túsedi», dedi A. Shakýov.
Sarapshylar sala aldaǵy jyldary turaqty ósimin saqtap, birtindep jańa sapalyq deńgeıge ótetinin aıtyp otyr. Qysqa merzimde túbegeıli ózgerister bolmaǵanymen, óndiris pen eksporttyń artýy uzaq merzimdi damýǵa negiz qalaıdy.
Qazaqstanda kólikti saqtandyrý naryǵy sońǵy 10 jylda alty ese ósti
Qoryta aıtqanda, avtoónerkásip qysqa ýaqyt ishinde qarapaıym qurastyrýdan óndiristik tizbegi kúrdelengen áleýetti salaǵa aınaldy. Endigi mindetter júıeli júzege assa, elimiz ishki suranyspen shektelmeı, óńirlik naryqta básekege qabiletti oıynshy retinde ornyǵady.