«Isti búgin biz bastamasaq, erteń sheteldikter kelip ashady»

– Zarına Ǵusmanqyzy, «Jas Atameken» jas ká­sip­­kerler klýbynyń qu­­ryl­ǵanyna týra eki jyl bol­dy. Bul kóp ýaqyt emes, bi­raq biraz istiń basyn qaı­yryp tastadyńyzdar. Mu­ny kópshilik «Atameken» ká­­sipkerler palatasynyń ja­nynan qurylǵan enshiles uıym bolar dep qabyldap júr­­di. Rasynda klýb tap­syr­ma­men quryldy ma?

– Iá, keıbir bilmegen ki­si­ler­diń osylaı oılap qa­latyny bar. Biraq klýb­tyń kásipkerler palata­sy­na úsh qaınasa sorpasy qosylmaıdy, bul meniń ózim­niń jeke bastamammen, ózim­men pikirles taǵy tórt jas ká­sipker birlesip qurǵan uıym. Múm­kin Qazaqstannyń ózge óńir­lerinde jastardy bıznes­ke tartý úshin jumys isteıtin qo­ǵamdyq uıymdar bar shyǵar, odan asa habarym joq, biraq dál biz ashqandaı, jastarǵa bız­nestiń qyr-syryn tegin úı­retetin klýbtyń balamasy áli joq. Oblys ákimdigi nemese bıznes salasyndaǵy qýatty uı­ymdardyń eshqaısysynan tap­syrma, usynys túsken emes. Birde dostyq syılastyǵymyz bar jas kásipkerler otyryp, jas­tardy kásipke tartý jó­nin­de oılastyq. Oılasa kele osy klýbty taza qoǵamdyq ne­giz­de, entýzıazmmen qurýdy jón sanadyq. Isimiz tııanaqty, zań­dy bolýy úshin ony «Jas Ata­meken» jas kásipkerler klý­by» jekemenshik qory dep tirkettik. Qordyń jalǵyz qu­ryltaıshysy ózimmin. Biz­diń jastarǵa kórsetetin kó­me­gimizdiń barlyǵy tegin, ár ap­tanyń beısenbisinde jına­lyp, trenıngter ótkizemiz. Ke­lgenderdi tirkeımiz, olar klýb­tyń múshesi bolyp sanalady. Qa­zir olardyń qatary 800-ge je­tip qaldy. 

– Qansha jerden kásipker bol­sań da, tegin jumys isteý ońaı emes qoı, belgili bir maq­sattaryń bar ma?

– Maqsat emes-aý, armanymyz da bar. Maqsatymyz – jas­tar arasynda kásipkerlikti na­sıhattaý ǵana emes, tara­tý. Eń bastysy, jastar eki qolyn qaltasyna salyp, ne isterin bilmeı bos júr­me­sin, kásipkerlikke kózi ashyl­syn degen oı bizdiki. El­ba­sy aıtqandaı, shaǵyn jáne or­ta bıznes ekonomıkany jan­dandyrýdyń, halyqtyń ál-aýqatyn kóterýdiń jo­ly. Nur­sul­tan Nazarbaev ózi­niń joldaý­larynda, maq­a­la­­larynda shaǵyn já­ne or­ta bıznesti damytý sala­lyq, óńirlik monopolııany joıý­dyń, naryqta taýarlar men qyz­metterdi kóbeıtýdiń, jańa ju­mys oryndaryn ashý jáne qo­ǵam turaqtylyǵynyń kepili bolatynyn aıtyp keledi. Tip­ti, ol kisiniń Germanııa, Japonııa, Belgııa, Italııa sek­il­­di da­my­ǵan elderde shaǵyn já­ne orta bız­nes barlyq ká­sip­oryndardyń 90 paıyzyn quraıtynyn da aıtqany jurt­tyń esinde bolar. Endi sol sha­ǵyn jáne orta kásipkerlikti jas­tar damytpasa kim damyta­dy? Al bizdiń jastardyń kó­bin­de masyldyq psıhologııa áli de jo­ǵary ekenin jasyryp keregi joq. Jastar búgin kásipkerlik isin ashpasa, sol isti erteń shet­el­dik kelip ashady. Qazir memle­ket kásipkerlikti damytý úshin barlyq jaǵdaıdy jasap qoı­dy. Tek izdený kerek, bilý ke­rek.

– Jastarmen jumys jasa­ı­tyn memlekettik, úki­met­tik emes uıymdar da bar ǵoı? So­nymen qatar, bız­nes­ti bas­ta­ý­ǵa qarjylaı kó­mek be­retin qar­jy ınstı­tý­ttary da bar. Olardan siz­der ba­s­ta­ǵan jumystyń aıyr­ma­shy­­ly­ǵy nede?

– Ádette, olardyń kóbi «daıyn» jastarmen jumys isteıdi. Mysaly, «Nur Otan» partııasynyń «Jas Otan» jastar qanaty, Jastar saıasaty máseleleri bas­qarmasy, keıbir úkimettik emes uıym­dar stýdentterdi, onsyz da jastar arasyndaǵy úzdik, kóshbasshy jastardy tartady. Al bizge keletin jumyssyz, ómirden óz ornyn tappadym dep júrgen jastar. Olarǵa biz óziniń nanyn tabýǵa, aqsha jasaýǵa «aǵartý ju­mystaryn» júrgizemiz. Qa­zir aýdan, qalalardan tań­daý­ly jastardy jınap alyp, aıqaılatyp forým, taǵy bas­qa da shýyldatqan sharalar ót­kizý sonshalyqty nátıje be­redi dep oılamaımyn. Onda aı­tylǵan máseleler sol jerde qa­lady. Al bizge kásipkerlikke qy­zyqqan jastar ózderine ke­rektini izdep keledi. Qazir ár beısenbide 30 adamǵa deıin sabaq ótkizýge múmkindik tap­tyq. Eń bastysy, biz jas­­tar­dy shaqyrmaımyz. Bir-bi­ri­nen qulaqtanyp nemese áleý­mettik jelilerdegi eki pa­raq­shamyzdan qarap, ózderi keledi.

– «Jas Atameken» jas ká­sipkerler klý­by ázir qa­ladaǵy jastarmen ju­mys is­tep otyr eken. Aýyl jastary qam­tyla ma?

– Aýyl jastaryn qamtý jos­parymyzda bar. 90-jyldary ata-analarymyzdyń kórgen qıyn­dy­ǵy bú­gin­gi jastardyń, meniń qur­das­ta­rym­nyń esinde joq. Biz ol kezde ómirge endi kel­dik, bala boldyq. So­ny­men qatar, búgingi aýyl jaǵ­daı­yna baı­lanysty bolar, aýyl­daǵy jas­tarda áleýmettik qıyn­shy­l­yqtar joq emes. Degenmen, tyǵyryqtan jol tabýǵa bolady. Ol úshin aýyl jastaryn bıznes týraly jetkilikti aqparattandyrý kerek. Olar­ǵa aqparat jetispegendikten, isti qalaı bastaryn bilmeı saly sýǵa kete beredi nemese bas­taý­yn bastap, jarty joldan tas­tap ketedi. Olardyń júre­gine senim uıalatý óte jaq­sy ju­mys bolar edi. Olar ózi­ne sen­beıdi. Biz shalǵaı aýdan­dar­dyń barlyǵyna barýdy oılastyryp otyrmyz.

– Jaqynda sizder ótkizgen «Bıznes-jármeńke» kórmesi erekshe shara boldy. Osy jó­ninde aıtsańyz.

– Elbasy shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi ekenin aıtyp keledi. Mashına jasap, ken óndirip jatqan iri kásip­oryn­dardyń ornyn joqqa shy­ǵa­ra almaımyn, onsyz ekono­mıka damymaıdy. Biraq olar kó­bine eksportqa, syrtqy eko­no­mıkalyq suranysqa tikeleı táý­eldi. Halyqaralyq qarjy daǵdarysy jyldary aldymen iri kásiporyndardyń qaıyǵy qaı­yrlaǵany esimizde. Al sha­ǵyn jáne orta bıznes ıkemdi, eko­nomıkalyq qıyndyqtarǵa tózimdilik kórsetedi. О́ıt­keni, ol halyq suranysyna jumys isteıdi. Sondyqtan jármeńke-kórme arqyly jas kásipkerler birimen biri tanyssyn, óndirgen ónimderin kórsin dedik. Tur­ǵyn­dar bizdiń jastardyń qoly­nan ne keletinin baıqasyn dep, tutynýshy men kásipkerdi kezdes­tir­gimiz kelgen. Bizdiń jármeńke kásip­ker­lerge tegin jarnama da boldy. Taǵy bir maqsatymyz, bıýrokratııaǵa «qarsylyǵymyzdy» da bil­­di­rý edi. Mysaly, bizdiń «Bız­nes-jár­meńkede» memorandým, kelisimshartqa otyrý bol­ǵan joq. Ony kerek te et­ken joq­pyz. Ha­lyq­aralyq dúr­kirep ótetin jár­meń­ke­lerde ja­salatyn kel­isi­m­sharttar, memo­­randýmdardyń bar­lyǵy birdeı oryndalady deısiz be? Joq! Bizdiń kórmege kelgender vızıt kartochkalaryn almasa jetip jatyr dep oıladyq. Eger taýar unasa tutynýshy ony qaıdan bolsyn taýyp alady.

Sosyn taǵy bir maqsaty­myz­dy aıtaıyn, bul eń mańyzdysy dep te bilemin. Biz tutynýshylardy óz ólkemizde, óz elimizde jasalǵan taýarlardy alýǵa tárbıeleýimiz qajet. Qostanaılyq kásip­ker­ler jasaǵan jıhazdyń Reseıden, Ýkraınadan áke­lin­­­genderden nesi kem? Tek ım­­porttyq taýardyń baǵasy qym­bat. Men jaqynda ınno­va­sııalyq sulýlyq salonyn ashý úshin ǵımarat satyp aldym. Onyń jóndeý ju­mys­taryna tek Qostanaıda shy­ǵa­rylǵan qurylys materıalda­ryn paıdalanatyn bolamyn. Bizde barlyǵy da bar. Tere­ze, esik, tusqaǵaz, jıhaz deı­siz be, osynyń barlyǵyn da ká­sip­ker­ler «bıznes-jár­meń­kege» ákelip kórsetti. Men munymen ózimniń Qostanaıdyń patrıoty ekendigimdi kórsetemin ári anaǵurlym arzanǵa túsedi.

– Aıtpaqshy, ózińiz qandaı bıznespen aınalysasyz? Mamandyǵyńyz qandaı? 

– Men ózim qurǵan kúzet agenttiginiń jartylaı ıesimin. Qostanaı qalasyn­daǵy saýda oryndary, túrli keńseler, qoı­malar, garajdar, turǵyn úıler bizdiń agent­tiktiń qyz­metin paıdalanady. Qos­ta­naı­­da páter urlyǵy, qoı­ma­lardyń, ga­raj­dardyń tonalǵany jıi­-

l­ep ketk­enin bilgen soń osy bıznes túrin ashýǵa bel baılaǵan edim. Oıymdy iske asyrdym. Endi osy bıznesten túsken tabysty jınap, álginde aıtqanymdaı ınnovasııalyq sulýlyq salonyn ashýǵa daıyndyqty bastap kettim. О́zim shet el fılologııa­sy mamanymyn, aǵylshyn, nemis tilderin jaqsy bilemin. Aıtpaqshy, bizdiń klýbtaǵy meniń áriptesterim de aǵylshyn tilin meńgergen. Zańger mamandyǵyn da ıgerdim. Bıznes zań bilýdi talap etedi.

Suhbattasqan Názıra JÁRIMBETOVA,

«Egemen Qazaqstan» 

QOSTANAI