Ultynyń joǵaltqanyn túgendegen

Saryaǵashta kórnekti ǵalym N.Kelimbetovti eske alýǵa arnalǵan konferensııa ótti “Men ómirime rızamyn”. Ja­lyndap turǵan shaǵynda julyny zaqymdanyp,  aǵash tósekke ta­ńyl­ǵan, otbasyn asyraý úshin aýdarmalar jasaǵanda kitap paraq­taryn tilimen ashýǵa májbúr bol­ǵan, aıaýly anasy qaıtys bolǵanda Almatydan Keleske ushaq arqyly zembilge tańylyp kelip, jan-dúnıesi alapat órtten órtenip tu­ryp ashy zapy­ran jutqan adam keıin osylaı deıdi “Ha­bar” telearnasy ómiriniń sońǵy jyl­darynda túsirgen kınofılmde. Rýhy álsiz adam bolsa ómi­riniń aýyr jyldarynda ózin-ózi tastap jiberer edi. Al, emenniń ıir butaǵyndaı qaısar qazaq ómirge qushtarlyǵynyń arqasyn­da orny­nan turǵan. Ǵalym Nemat Kelim­betovtiń osy jankeshti ǵu­myr­baıa­nynyń ózi-aq aýrý azabyn tartqan myńdaǵan jandarǵa úlgi der edik. Jazýshy, ǵylym, aýdarmashy, túrkitanýshy Nemat Kelimbetovti eske alýǵa arnalǵan “Úmit úzgim kelmeıdi” konferensııasy Shym­kent jáne  Saryaǵash qalalary ákimdikteriniń uıymdastyrýymen Saryaǵash aýdany Abaı aýylyn­daǵy jańadan salynǵan №110  mektepte ótti. Basqosýdy jazýshy, halyq­ara­lyq “Alash” syılyǵynyń laý­reaty Marhabat Baıǵut júrgizip otyrdy. UǴA akademıgi, kórnekti ǵalym Seıit Qasqabasov kúni keshe ózimen úzeńgiles eńbek etken Nemat Kelimbetovtiń ǵylymdaǵy tyndyrǵan erlik joldaryn jan-jaqty baıandap berdi. Qazaqty el qylǵan arystary, handar týraly aıtýǵa tyıym salynǵan keńes ımperııasynyń zulmat jylda­ryn­da jas ǵalym Nemat Kelimbetov 1973 jyly “Aqyn Shádi Jáń­girov jáne onyń ádebı murasy”  degen taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵaıdy. Árıne, onyń aýyr izi, zardabyn da tar­tady. Osyndaı tyń taqyrypqa túren salǵan Nemat Kelimbetov­tiń “Úmit úzgim kelmeıdi” povesi bu­ryn qazaq ádebıetinde jazyl­maǵan shyǵarma edi. Osyndaı dep sózin túıindegen akademık S.Qasqabasov Nemat Kelimbetovtiń qazaq halqynyń ıslamǵa deıingi túrki órkenıetin jan-jaqty zerttep, osy salada úlken silkinis jasaǵanyn baıan­dady. «Qazaq ádebıetiniń ejelgi dáýiri», «Ejelgi túrik poezııasy jáne qazaq ádebıetindegi dástúr jalǵastyǵy», «Qazaq ádebıetiniń bastaýlary»,  «Shyǵystyń klas­sıka­lyq poezııasy jáne qazaq ádebıeti», «Ejelgi dáýir ádebıe­ti», «Kórkemdik dástúr jalǵas­tyǵy», «Ejelgi ádebı jádiger­likter» sııaqty ǵylymı eńbek­teriniń qazaqtyń ótkenin tany­týda soqtaly dúnıeler bolǵan­dyǵyn aıtty. Qazaqstannyń halyq ártisi Sábıt Orazbaev Nemat Kelimbetovpen dos-jar bolǵan rýhanı baýyry. Ádemi estelikter aıtty. Nemat aǵanyń ár kúngi tań shapaǵyn, kún nuryn erekshe qush­tarlyqpen qarsy alatyn qasıe­tine súısindi. “Kóktemde elge barsaq, ata-anamnyń alaqany­nyń ıisi qalǵan úıde aǵaıyn-týǵanmen qaýyshsaq” degen arma­nyn, jary Qýanyshtyń erin qalt­qysyz kút­kendigin, jas náres­tedeı mápe­legenin aıtty. Rýhy kúshti adam­dardy taǵdyrdyń tezi syndyra almaıdy eken. T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynyń rektory Arystan Muhamedııauly  ǵalym aǵanyń eń­bekterin saralaı kelip, “Ulyma hat”, “Qarııalar”, “Úmit úzgim kel­meıdi”, “Kúnshildik” sııaqty shy­ǵarmalarynan stýdentterdiń úzindi oqýy kóbeıgenine súı­sinisin bildirdi. Ǵalym Nemat Kelimbetovtiń kók túrikter órkenıeti jaıly eńbekterin Túrkııa memleketi jo­ǵary baǵalaǵandyǵyn, túrik dú­nıe­sin biriktirýde ólsheýsiz qyz­met etken ǵylymı eńbekteriniń Túrik Ǵylym akademııasynyń mu­ryndyq bolýymen Túrkııada eki ret tusaýkeseri ótkendigin áńgi­mege arqaý etken “Egemen Qazaq­stan” respýblıkalyq gazeti” aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti Saýytbek Abdrahmanov jınal­ǵan­dar nazaryn jaıshy­lyq­ta jurt zer sala bermeı atústi attap ketetin máselelerge aýdardy. Túrki dúnıesine úlken silkinis jasaǵan ǵalym bala-shaǵasyn asyraý úshin 10 roman aýdaryp bastyrypty. Kúrekteı on roman. Qolmen jazylýynan bastap ma­shınkaǵa terilýi, qatesinen aryl­tý, baspaǵa ótkizý, daıyn jazbany qaıta qaraý mashaqaty kóp ju­mys. Aýrý adam túgili saý adam­nyń ózi sharshaǵanda qos qolyn tóbesine qoıyp bezip ketýge daıar turady. Tósekte jatsa da jary Qýanysh pen eki uly Muhıt pen Qaıratyn qatarynan kem qylmaı ósirý úshin Nemat áke osyndaı erlikke barǵan. Ol tapqan mol qalamaqy uldarynyń el aıaǵy jete bermeıtin Máskeýde bilim alýyna múmkindik týǵyzǵan. Mine, áke qaıraty. Qazaq tarıhyn tanýdaǵy bu­ryn­ǵy eńbekteri men osy 10 romannyń ózi bir adam úshin taý kótergen Tolaǵaıdaı erlik. Biraq, ǵalym Nemat Kelimbetov muny­men shektelmegen. Qazaq ádebıe­tiniń 10 tomdyq tarıhy túgel­dengende sonyń ekinshi tomyn túgelge jýyq jazyp shyqqan. Ataqty qalamger­lerdiń qoly jete bermeıtin Frans Kafka atyn­daǵy syılyq­tyń laýreaty bolý osy jankeshti eńbeginiń zańdy jemisi. M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ rektory, akademık Ýálıhan Bıshimbaev qazaq tarıhyn túgen­deýde Nemat Kelimbetovtiń ól­sheý­siz eńbek sińirgenin eskere oty­ryp, ýnıversıtettiń senaty oqý ornyndaǵy Túrki taný orta­lyǵyna N.Kelimbetovtiń esimi berilýin suraǵanyn, ózi osy buı­ryqqa qol qoıǵanyn aıtty Bul sheshimdi jurt qýana qabyldady. Konferensııadan soń ǵalym dúnıege kelgen Qoshqar ata aýy­lynda N.Kelimbetovtiń rýhyna baǵyshtalǵan as berildi. Jazýshy ǵalym, túrkitanýshy N.Kelim­betovtiń ómiri men shyǵarma­shylyǵyna arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııa M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ-de jal­ǵas­ty. Biz ádette, taǵdyr tálke­giniń aýyr zardabyn qaıyspaı kótergen, qaharmandyqpen ómir súrgen ataqty adamdar jaıly áńgimelegende ózge ulttardyń my­salyna kóp júginemiz. Ǵumy­rynda osynyń bárinen ótip, erik-jigeri, rýhynyń kúshtiliginiń arqa­synda ornynan turyp, qazaq tarıhyn tanytýda ólsheýsiz eńbek sińirgen Nemat aǵa Kelimbetovtiń ómirbaıany myńdaǵan aýyr taǵdyrlardyń kóz jasyn súrtip, ómirge qushtarlyqpen qaraýyna jarqyn mysal bolsa kerek-ti. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.