Paraqorlyqqa tosqaýyl joldary

Memlekettik qyzmetker­ler­diń para alýy qyl­mys­tyq áreketterdiń biri bolyp eseptelinedi. Sonymen qa­tar, sóz reti kelgende aıta ketetin taǵy bir jáıt, azamattar tarapynan laýa­zym­dy tulǵalarǵa para berý zańsyzdyq bolyp tabylady. Bir esepten «paranyń» memlekettik qyzmetkerdi óz paı­dasyna paıdalaný úshin qoldanylatyny búginde aıt­pasa da túsinikti. Eger bul jaǵdaı kommersııalyq qurylymdaǵy qyzmetkerge baǵyttalsa, onda ol «kom­mersııalyq satyp alý» dep atalady. Jasyratyny joq, kópshilik arasynda «para» negizinen bir býma aqsha túrinde qabyldanatyndyǵy sózsiz. Degenmen, onyń tek aqsha túrinde ǵana emes, baǵaly syılyq retinde de usynylatyn kezderi az emes. Degenmen, laýazymdy tul­ǵalarǵa belgili bir zań­syz­dyqqa baryp, jasaǵan kó­megi úshin beriletin pa­ra­nyń qaı-qaısysy bolmasyn zań talabyn buzý, ıaǵnı ja­zaǵa tartylýy qajet áreket bolyp tabylatynyn esten shyǵarmaý qajet. Sondyq­tan da, paraqorlyq óte qaýipti laýazymdyq qylmys bolyp sanalady. Anyǵyraq aıtqanda, paranyń eki túrin anyqtap alý qajet sııaqty. Onyń biri para arqyly – laýazymdy tulǵanyń kóme­gin satyp alý bolsa, ekinshisi alǵys retinde qoldany­la­tyndyǵy da jasyryn emes. Ashyǵyn aıtqanda, qaý­ip­ti laýazymdyq qylmys retinde paraqorlyqpen kú­re­s­ti jáne onyń aldyn alý joldaryn odan ári jetildire túsý qajet. Sonymen qa­tar, munyń ózi búgingi tań­daǵy eń basty ári eń ózekti mindet. Qynjylarlyǵy, mun­daı, keleńsiz kórinis kúndelikti tirshilikte jıi kezdesýde. Ártúrli salada basshylyq qyzmet atqara­tyn joǵary laýazym ıeleri arasynda mundaı qylmys­tyq áreketterge baratyndar sany ýaqyt ótken saıyn azaıar emes. Bir quptarlyǵy, sońǵy ýaqytta elimizde sy­baılas jemqorlyqpen, pa­ra­qorlyqpen kúres qar­qy­ny arta túsýde. Jem­qor­lyqpen kúres baǵytyndaǵy eń yqpaldy joldardyń biri – azamattardyń aqparatpen, zańnama talaptarymen to­lyqtaı qamtamasyz etilýi ekendigi sózsiz. Zańdy quqyǵy men zańdy mindetterin jetik biletin azamattar eshqashan olqylyqqa jol bermeıdi. Ádil ADAMBAEV, Qarasaı aýdandyq HQO qyzmetkeri. Almaty oblysy.