Artyq qylamyn dep, tyrtyq qyldy ma?

Mal-jannyń amandyǵyn aldymen suraıtyn qazaqtyń balasymyz. Tórt túlikti qatar baǵyp, dala tósin emizip, ájeti­miz­ge jaratamyz ázelden. Kóshpeli qazaqtyń aınymas serigi bol­ǵan tórt túlik búgingi kúni de halyqtyń tamaq asyraıtyn dúnıesi. Sondyqtan aýyldaǵy sharýa jurt qorasyndaǵy qa­rasyn kóziniń qarasyndaı saqtaıdy desek, artyq aıtqandyq emes-dúr. Buryn el estip, kóz kórmegen aýrýlar paıda bola bastady. Zamanyna qaraı deımiz be, álde «aqyrzaman taıanǵanda bar bále jerdiń betine shyǵady» degendi alǵa tartamyz ba, áı­te­ýir, qazir maldyń da aýrýy kóp. Sonyń biri qyrym-kongo qandy bezgegi. Qaıbir jyly kórshi jatqan Ońtústik Qazaqstan ob­ly­synan osy aýrýdyń oshaǵy tabylyp, aldy adam qazasyna deıin barǵan. Sodan beri Úkimet osy aýrýdyń aldyn alýdy myq­tap qolǵa alǵan. Budan keıin atalǵan aýrýdyń túri Syrdyń boıynan da tabyldy. Negizgi oshaǵy Jańaqorǵan, Shıeli, Syr­darııa aýdandary bolyp shyq­ty. Jyl saıyn kóktem shyq­qanda arnaıy mamandar osy aýrýdyń aldyn alyp, mal­dardy dárileı bastaıdy. Oǵan aldyn-ala aqsha bólinip, ony áldebir kompanııa jeńip alyp, aýrýdy zalalsyz­dan­dyrýǵa kirisedi. Bıyl da solaı boldy. «Qyzylorda ob­ly­synyń jumyldyrý daıyn­dy­ǵy, azamattyq qorǵanys jáne avarııalar men dúleı apat­tar­dyń aldyn-alýdy josparlaý jáne joıýdy uıymdastyrý» basqarmasy qyrym-kongo qandy bezgegi aýrýyn zalalsyzdandyrý úshin ashyq konkýrs ótkizedi. Ony Ońtústik Qazaqstan oblysynyń «Tórt túlik belgileri» JShS je­ńip alady. Sóıtip, oblys sheń­be­rindegi maldardy emdeýge kirisip ketedi. Aımaq boıynsha 331533 bas maldy zalalsyzdandyrý kerek bolsa, búginde onyń 96645 ba­sy dárilengen eken. 2716590 sharshy metr qoranyń 741174 sharshy metri dárilengen. Qys­qa­sy, jumys retimen júrip jatqan. Degenmen, Qyzylorda qalasynyń irgesindegi Qaraýyltóbe aýylyn­daǵy maldar­dy zalalsyzdandyrý kezinde ke­leń­siz oqıǵa tirkeldi. Endi osy oqı­ǵa týraly baıan etelik. 6 mamyr kúni tańsáride, ıaǵnı saǵat 7 shamasynda Qaraýyltóbe aýylyndaǵy 100 bas mal qyrym-kongo qandy bezgegine qarsy za­lal­syzdandyrylady. Mal óriske ketedi. Sodan jarty saǵattan keıin sıyrlar birenen soń biri topyrlap qulaı bastaıdy. Ár jerde qulaǵan sıyr dóńkıip óle beredi. Birden óriske ketken mal­dy qaıta jınap, jedel tekserý júrgiziledi. Aldyn-ala tekserý ba­ry­synda sıyrlar­dyń ýlanǵany anyqtalǵan. Sony­men 33 bas mal sol kúni ólip qala­dy. Halyq ular­daı shýlaıdy. Shý­lamaǵanda qaıtsin, qolyndaǵy ma­lyn aýrýdan saqtaımyz dep óltirip alsa. О́lgen maldardan alynǵan syna­malar qazir Almatyǵa jiberildi. Mal óliminiń anyq-qanyǵy sonda zerttelip jatyr. О́lgen 33 mal 3 metr tereń­dik­te qazylǵan shuńqyrǵa kómil­gen. Qalǵan ýlanǵan maldar emdelgen. Degenmen, qazir olardy saýýǵa, soıý­ǵa, satýǵa bolmaıdy. Sebebi, der­tinen tolyq aıyqpaǵan. Onyń sútinen, bolmasa etinen adamdar ýlanýy múmkin. Sol sebepti olar qatań qadaǵalaýda tur. Al ólgen maldyń ıelerine bazar baǵasymen 4,130 mıllıon teńge ótemaqysy tó­lengen. Solaısha, halyq tyn­shydy. Maldyń ýlaný sebebi ne? «Tórt túlik belgileri» JShS za­lal­syzdandyrýǵa 60 paıyzdyq «Dıo­zınon» preparatyn paıda­lan­­ǵan. Mamandar maldyń ýla­nýyn osydan kórip otyr. Degenmen, tolyq saraptama shyq­paıyn­sha kesip-piship eshteńe aıtýǵa kel­meıdi. Búginde qyrym qandy bezgegine qarsy jumystar ýaqyt­sha toqtatylyp tur. Eger «Tórt túlik belgileri» JShS-nyń kinási tabylsa, onda olar jumystan shettetiledi. Al ázirge Qaraýyl­tóbe aýylyndaǵy jaǵdaı birqa­ly­p­ty. Qosymsha ólgen nemese ýlan­ǵan mal tirkelgen joq. Erjan BAITILES. Qyzylorda oblysy.