Bordaqylanǵan malǵa suranys kóp

Alty aı qysy arqyrap turatyn Arqamen Betpaqdala arqyly jalǵasyp jatqan Sozaqtyń qudaı qosqan kórshisi Báıdibek aýdany da tabıǵaty qatal óńirlerdiń qataryna jatady. Saryaǵash­ta­ǵy­daı úı basy jylyjaı salý sharýa úshin qyp-qyzyl shyǵyn. Áıtse de aýdannyń ortasynan kesip ótetin, bir ulyp soqsa ókpesi ósh­kenshe órshelenetin ataqty Arys­tan­dy Qarabastyń jeliniń paıdasy da bar eken. Aýdan ákimi Raıymbek Joldas paıda-zııa­nyn esep-shotqa salyp qoıǵan, mıyqtan kúledi. Aıtqandaı, zııany azdaý, paıdasy kópteý. Oblys ákimdigi “Nıý Smarı Tnezdjı” seriktestigi jáne “KEGOC” AQ arqyly úsh jaqty memorandýmǵa saı Jambyl aýyl okrýginiń jer kó­leminen 700 ga jaıylym jer telimderin jel elektr stansasyn salý maqsatynda resimdep beripti. Osyn­daı qurylys respýblıka boıynsha bes jerde ǵana salynǵan eken. Ol paıdalanýǵa berilgen jaǵdaıda táý­li­gine 42 megaVatt elektr energııasyn óndiredi. Al, aýdan ákimi aýdanǵa keregi 3,5 megaVatt deıdi. Sonda búginge deıin eldiń jú­re­gin maı ishkendeı kilkitip kelgen Arys­tandy Qarabastyń jeliniń paı­dasy myqtap tıgeni ǵoı. Qudaı qos kórse, osy elektr energııasy Báıdi­bek aýdany sııaqty onshaqty aýdanǵa jetedi eken. Aýdannan bes shaqyrym qashyq­tyq­ta jatqan Jambyl aýylyna bar­dyq. Áý bastaǵy maqsatymyz mal bor­daqylap jatqan “Rysbek-Nur” JShS-iniń jaǵdaıymen tanysý edi. Jolserigimiz aýdandyq kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bóliminiń bastyǵy Álimjan Bekbolatuly zerdeli, isker jigitke uqsaıdy. Aýdannan shyǵaberiste maqsary maıyn sy­ǵa­tyn shaǵyn zaýyt bar eken. Bas­ty­ǵy monopolısteý. О́ıtkeni, jalǵyz zaýyt bolǵandyqtan, aýdan dıqandary maqsarysyn osynda ákelip ótkizedi. Monopolısteý bastyq maqsaryny bir syǵyp alǵan soń oblys ortaly­ǵyn­daǵy iri maı zaýytyna aparady eken. Shyny qutyǵa quıýǵa, jáshikke salyp satýǵa shyǵarýǵa. “Maq­sa­ryny aýdan boıynsha men ǵana qa­byldaı alam, básekeles joq dep júr­siń-aý. Bir kúni osy aýdannan shyqqan, iri shárde turatyn bir baıshykesh bir maı zaýytyn aýdannan ashsa, sen dalada qalasyń ǵoı. Nesıe alyp, óziń nege seh ashpaısyń”. Monopolısteý bastyq Bilálov Beıbit sózdiń astaryn túsinip shoshyp ketipti. Qazir nesıe alam, seh asham dep shapqylap júrgenge uqsaıdy. Osyndaı áńgime aıtqan Álimjan­nyń ózi de qarajaıaý emes. Mektep bitirgende otyz jasyma deıin bıznespen aınalysamyn, otbasymdy tolyq qamtamasyz etkennen keıin memlekettik qyzmetke kelemin dep ózine bergen ýádesi bar eken. Oryn­dapty. Otyz bir jasynda memlekettik qyzmetke kelgen. Aldyna maqsat qoıa alatyn,  oıynda­ǵy­syn oryndaıtyn jigittiń osy qyzmetke kelgeni bizge de unady. Ákesi Ysqaqov Bekbolat aqsaqal Lenıngradtaǵy mal sharýa­shy­lyǵy akademııasynyń túlegi. Keýdesin urmaıtyn jan aýdannan uzamaı, mal dárigeri qyzmetin atqaryp, zeınetke shyqqan. Mal jaǵdaıyn jaqsy biletin, aýrý-syrqaýynan tez jazatyn mamandy kásipkerler qoıa ma. Myń bas asyl tuqymdy ógizdi bordaqy­laýǵa qoıǵan “Otyrar ónimderi” JShS jumysqa alǵan. Mal bordaqylap jatqan “Rysbek-Nur” JShS-ine keldik. Sharýashy­lyqty júrgizýshi Ábdiraıymov Serikjan jap-jas jigit. Eki birdeı joǵary oqý ornyn bitirgen, ishki ister bólimi men jýrnalıstik qyzmetti de kórgen jigit bir kúni tańǵy uıqydan tur­ǵan­nan keıin biraýyq oılanypty. Qarap otyrsa júrisi kópteý, tyndyrǵany azdaý. “Munym bolmaıdy” dep qa­la­men qosh aıtysyp, týǵan aýylyna kelgen. Aýyl syrtynan jer alyp, qora salǵan. Bir jaq betinde 80 bas iri qara, bir jaǵynda 50 bas jylqy baılaıdy. Ýaq malǵa bólek qora sa­lynǵan. Bir jylda 200 bas sıyr, 100 bas jylqyny bordaqylaýǵa qoıa­dy. Sharýashylyq janynan shopanǵa, kúzetshige úı, ózderine keńse salǵan. Mal soıý sehy bar. Onyń syrtynda jemqoıma, garaj sııaqty qosalqy sharýashylyqtary bar. Maldy aýyl­dan satyp alady. Buryndary bir jylqy 150 myńdaı bolsa, qazir 230-250 myń teńgeniń ústine shyǵyp ketken. Jylqy baǵymda eki aı, ógiz toqsan kún turady. Qoregi – bıdaı, qurama jem. Iri qara jońyshqaǵa baılanady. Saıram aýdanyndaǵy ózbek aǵaıyndardyń mal bordaqylaýmen dańqy shyqqan. Bordaqylarynyń jonynan masa taıyp jyǵylǵandaı. Bir et, bir maı. Biraq, olar iri qarany shrot, kúnjara, maqtanyń qaýyzy, kebek sııaqty arzandaý qaldyqtardan bylamyq jasap azyqtandyrady. Al Serikjannyń baǵymyndaǵy maldar­dyń qoregi balaýsa shóp, quramajem bolǵandyqtan toıǵa, soıysqa mal izdegender kórshi aýdandardan arnaıy keledi eken. Jambyl aýylynyń jeri jańbyr jaýmasa jutańdanyp qalady. Son­dyq­tan, jemshóp kóbine satyp aly­na­dy. Ár bordaqydaǵy maldan eki aıda 30-50 myń teńge aralyǵynda taza paıda alady. Buǵan da qanaǵat. Negizi sharýashylyqtyń basshysy – Shar­darbekova Ińkár hanym. Qojalyqtyń qyrda óz maly bar. “Báıdibek nesıe” seriktestiginen 20  mln. teńgedeı qarjy alǵan. Jyldyq ósimi 7 paıyz­ben. Onsyz qulashty keńge sermeı al­maısyń. Aýyl jaǵdaıynda bir malmen shektelýge bolmaıdy. Paıda­nyń túrli kózin izdep kórý kerek. Serikjan myrza sóıtipti. Sharýashy­ly­ǵynyń bir jaǵyna jemis aǵashtaryn ekken. Alma, nák (almurt), shabdaly sııaqty. Endi jylyjaı salý áreketinde. Áńgimege aýyl ákimi Ahmetov Kúmisbek aralasqan. “Munda kelgen adam bir qolyna et, bir qolyna pomıdor  ustap shyǵady” deıdi. Aıtyp turǵany durys. Buryn tabıǵaty qataldaý Báıdibek aýylynda qııar, pomıdor ósedi dese el senbes edi. Ynta, jiger bolsa bári de múmkin eken. Tek Serikjan sııaqty jigitterge serik bolatyn azamattar aýylǵa kóp kerek. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Báıdibek aýdany.