«Shortandardy» qoldan jasamaıyq

PARLAMENT «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti _________________________________________ Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn arttyrý – memlekettik saıasattyń basty maqsaty» dep atalatyn  Joldaýynda bızneske túsetin ákimshilik salmaqty batyl azaıtýdy, ruqsat berý júıesin, eń aldymen lısenzııalaýdy, sertıfıkattaýdy, akkredıtteýdi odan ári ońaılatýdy tapsyrǵan bolatyn. Elbasynyń kózdegeni orta jáne shaǵyn bıznesti qoldaý, kásipker­ler­ge jan-jaqty kómek kórsetý edi. Alaıda, kómektesýdiń ornyna ár­túrli joldarmen bıznesti tonaýǵa, kedergi jasaýǵa bolady eken. So­nyń biregeıi, eske sala ketsek, ká­sip­kerlerge taýardyń sapasy men onyń shyǵý tegi týraly qos ser­tı­fıkatty 2009 jylǵa deıin qazirgi Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mı­nıs­trliginiń Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti berip kelgen. Odan keıin Parlament depýtattary komıtetti atalǵan shyǵý tegi tý­raly sertıfıkatty berý quqyǵynan aıyryp, ony Saýda-ónerkásip palatasyna zań júzinde ótkizgen. Osy zańǵa baılanysty Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Saýda-ónerkásip palatasy (SО́P) taýarlardyń shyǵý tegine sertıfıkatty (TShS) tegin berýi qajet edi. Alaıda búgingi kúni bul qyzmet túri aqyly bolyp, birneshe esege ósip ketken. Bul qoǵamda úlken rezonans týǵyzǵan jáıt boldy. Osy másele kún tár­tibine shyǵa­ryl­ǵan kezde, oǵan elimizdegi bar­lyq kásip­ker­ler qaýymdastyǵy múshe «Atameken» ulttyq ekonomıkalyq palatasy údere bas kótergen. Saýda-ónerkásip palatasy – retteý tetigin sertıfıkattaý bolyp tabylatyn naryqtaǵy taýarlarǵa saraptama jasaýshylardyń biri ǵana. Al bir sýbektige retteý quqyǵyn bere salý sybaılas jemqorlyqty órshitý, naryqqa qatysatyn basqalardyń múddesine nuqsan kel­tirý degendi eseptemegende, ol máseleni mo­nopolızasııaǵa ákelip tiredi. Bir sózben aıt­qanda, bul qasqyrǵa qoı baqtyrǵanmen para-par is boldy. Áý basta kásipkerdiń múddesin, qazaqstan­dyq taýardyń jaǵdaıyn kúıtteý úshin qu­ryl­ǵan atalǵan mekemeniń mundaı keri is-áreketin qalaı túsinýge bolady? Eger tolyqtaı jaýapkershilikti alǵysy kelmese, atalǵan palataǵa bul fýnksııany bastapqy kezden-aq bermeý kerek edi. Osylaı depýtattardyń ıgilik ama­ly, kerisinshe, teris pıǵylǵa soqtyrdy. Iаǵnı, biz dármensizdik, qaýqarsyzdyq, beısharalyq tanytyp otyrmyz. Jemqorlardyń naǵyz «shor­tanyn» qoldan jasap berdik degen sóz. О́tken jyldyń 19 mamyrynda Parlament Májilisiniń bir top depýtaty Saýda-ónerkásip palata­sy­nyń taýarlardyń shyǵý tegine sertıfıkat berýdegi zańsyz áre­ket­teri týraly Bas Prokýrorǵa depý­tat­tyq saýal joldaǵan bolatyn. Osy saýalǵa baılanysty sol kezdegi Bas Prokýror Q.Mámı Saýda-ónerkásip palatasy taýarlardyń shyǵý tegine sertıfıkat berý qu­jat­tarynyń saraptamasy, atqa­ryl­ǵan jumystar­dy tekserý tarıfteri­niń mólsheri týraly 2009 jylǵy 20 qazan­daǵy Tóralqa qaýlysyna na­razylyq engizgen edi. Alaıda bul narazylyqqa Saýda-ónerkásip palatasy pysqyryp ta qa­ramaı otyr. О́z bilgenin jasap, zańsyz qara­jatty qarpyp asap jatyr. Sol sebepti, bul jerde arnaıy tekserý júrgizý kerek. «Shortandardy» ózimiz qoldan jasaımyz. Búgingi kúngi halyq tutynatyn taýarlarǵa, azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń kúrt ósip ketýi osynyń kesiri. Halyq, ásirese, zeınetkerler biz óńirlerde bolǵanda «Nege baǵa ósip ketti?» dep suraıdy. Qalaı óspesin, eger kásipker barlyq jaǵynan talanyp jatsa. Saýda-ónerkásip palatasyna zańdy óz qo­ly­myzben berdik, kásipkerlerdi tonasyn, jy­landaı sorsyn dep. Qazir tegin esh nárse joq, kásipkerlerden alý kerek. Saýda-ónerkásip palatasynyń sertıfıkatqa alǵan qarajaty halyqtyń moınyna túsedi, áıtpese kásipker tóleı almaı bankrotqa ushyraıdy. Osy zańdy 70-75% depýtattar ózderimiz qoldadyq. Sonda osy salmaq halyqtyń moınyna mindetteletinin oıladyq pa? Úkimettiń, jergilikti organdardyń baǵany ósirmeımiz degeni dalada qaldy. «Qorǵastaǵy» kedenshiler, sheka­ra­shylar, taǵy basqalary baǵany ósirmeı qoımaıdy. Sondyqtan, bul saıasattan ary­lyp, túbegeıli ózgertýimiz kerek. Elbasynyń tapsyrmasyn oryndaýda ony jalǵyz Qarjy polısııasyna ıtere salmaı, ózimiz de kú­resýimiz kerek. Maǵan bir oı keledi, sybaılas jemqorlyqpen kúres tek Elbasy men qarjy polısııasyna kerek sııaqty. Jemqorlyqpen el bolyp kúresý kerek ekenin túsinetin ýaqyt jetken joq pa?! Búgingi kúni Qaırat Qojamjarov basqa­ryp otyrǵan Ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyqpen kúres agenttigi birshama jetistikterge qol jetkizdi. Halyqaralyq uıymdar qazaqstandyq qarjy polıseıleriniń júrgizip jatqan kúresiniń úlgili jaqtaryn aıtýda. Keshe ǵana «Jemqorlyqsyz bolashaqqa bara­myz» atty respýblıkalyq aqparattyq-nası­hat­tyq aksııanyń bastalyp, partııamyzdyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyr­masyn oryndaý úshin qarjy polısııasymen sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestegi alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetý joldary qaras­tyrylyp, halyqpen turaqty túrde jumys atqarý qajettiligi aıtyldy. Osyǵan qosa, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy (UAO) sáıkestikti baǵalaý sala­syndaǵy akkredıtteý jónindegi organ bolyp tabylady jáne óz qyzmetin «Sáıkestikti baǵalaý salasyndaǵy akkredıtteý týraly» Zańdy basshylyqqa ala otyryp, júzege asyrady. Osy zańdy da ózimiz 2008 jyly shyǵaryp, sonda baǵa óspeıtini aıtylyp edi. Buryn bir laboratorııany akkredıtteý baǵasy 300-600 myń teńge bolsa, búgingi kúni 4-5 esege, ıaǵnı 2,5 mıllıon teńgege deıin ósirip jiberilgen. Monopolııaǵa ıelik etkendikten osylaı jasalyp otyr. Biz mundaıǵa nege kózjumbaılyq tanytýymyz kerek?! Nege jol beremiz. Osylardyń bárin baqylaý joq, qadaǵalaý joq. Áı deıtin áje, qoı deıtin qoja bolmaǵandyqtan, bilgenderin istep jatyr. Sonymen birge, Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy ınspeksııalyq baqylaý jasaıdy. Onyń qyzmeti osydan 2-3 jyl buryn 150-200 myń teńge bolsa, qazirgi kúni 1,5-2 mln. teńge, ıaǵnı 10 ese ósken. Ne degen tonaýshylyq, qa­naýshylyq, uıatsyzdyq. Mundaı ınspeksııa­lyq baqylaý jyl saıyn jasalatynyn eskersek, shaǵyn bıznestiń tamyryna balta shaýyp jatqanymyz anyq. Mundaı jaǵdaıda bıznesti damytý jónindegi Elbasynyń tapsyrmasy qalaı oryndalmaq?! Úsh kúnde 1,5-2 mln. teńge «olja» tabý degen naǵyz qylmys jasaǵanmen birdeı. Kásipkerlerden 10 myń AQSh dollary alynyp otyr. Bir paraq qaǵazben jáne qalammen úsh kúnde sonshama qarajat tabý qandaı kalkýlıasııamen eseptelip, qandaı ólshemderge negizdelgen? Joǵaryda aıtylǵandardy eskere kele, Bas prokýratýra men Qarjy polısııasy Saýda-ónerkásip palatasy aýmaqtyq palatalar,  eks­perttik uıymdar jáne eksporttaýshy-dek­laranttar jaǵynan taýarlarǵa sertıfıkattar berýdegi zańdylyqty tekserip, shuǵyl túrde shara qoldanýy tıis. Ekinshiden, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń Teh­nı­kalyq retteý jáne metrologııa komıteti Ulttyq akkredıtteý ortalyǵyna tekserý júrgizip, prokýrorlyq narazylyq engizýi qajet. Elimizde ákimshilik kedergilerdi azaıtyp, bıznes salasyn jaqsartý baǵytynda zań aıasyndaǵy keshendi jumystardy barynsha jandandyrsaq, kásipkerlikti damytýda úlken serpilis bolar edi. Amangeldi MOMYShEV, Májilis depýtaty.