Strategııalyq seriktestikke senimdilik

QHR Tóraǵasy Hý Szıntaonyń elimizde erteń bastalatyn memlekettik saparyna oraı qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldaryna jazbasha suhbaty Suraq: Siz Qytaı-Qazaq­stan qa­rym-qatynasyn, atap aıt­­qan­da, eki eldiń ekonomı­ka­lyq, ǵy­lymı-tehnıkalyq, gý­ma­nı­tar­lyq jáne basqa sala­lar­da­ǵy qazirgi jaǵdaıy men pers­pektıvalaryn qalaı baǵa­laı­syz? Jaýap: Qytaı men Qazaqstan ara­syndaǵy dıplomatııalyq qa­rym-qatynas ornaǵan 20 jylǵa jýyq ýaqyttan beri ortaq kúsh-jiger tanytylýynyń nátı­je­sin­de eki­jaqty qarym-qatynastyń oń ári turaqty damý úrdisi úzdiksiz saq­talyp keledi. Qytaı-Qazaqstan qarym-qatynasyndaǵy jańa, jedel damýǵa 2005 jyldyń shildesindegi strategııalyq áriptestik baılanys ornaǵan sátten bastap negiz qalandy. Eki el joǵary deńgeıde tyǵyz baılanys usta­nyp kele jatsa, ol saıası ózara senimniń turaqty nyǵaıýyna oń yqpal etip otyr. Biz Prezıdent Nursultan Nazarbaevpen ekijaqty jáne kóp­jaq­ty pishinderde aıtarlyqtaı jıi kezdesip turamyz.  Tarıhtan qalǵan shekara máseleleri túp­kilikti rettelip, «Tatý kórshilik, dos­tyq jáne yntymaqtastyq týraly Qytaı-Qazaqstan kelisimine» qol qoıyldy, Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy ynty­maq­tastyqtyń HHI ǵasyrǵa arnalǵan strategııasy jasaldy jáne pre­mer-mınıstrlerdiń orynba­sar­lary deńgeıinde yntymaqtastyq máseleleri boıynsha jumys isteıtin úkimetaralyq komıssııa qu­ryldy. Strategııalyq árip­tes­tikti jan-jaqty ilgeriletýge jaǵ­daı týǵyzatyn quqyqtyq baza nyǵaıyp keledi. Qytaı men Qazaqstannyń yn­ty­maqtastyq tájirıbesinde aı­tar­lyqtaı nátıjelerge qol jetkizilip otyrsa, bizdiń elderi­miz­diń saýda-ekonomıkalyq, qarjy­lyq, energetıkalyq, kóliktik, ǵy­lymı-tehnıkalyq, gýmanıtarlyq salalardaǵy ózara is-qımyly úzdiksiz tereńdeı túsýde. Qytaı-Qazaqstan munaı jáne gaz qu­byr­lary salynyp, paıdalanýǵa berildi, shıkizattyq emes sektor­da­ǵy yntymaqtastyq boıynsha birqatar jobalar tabysty júzege asyrylýda. Eki eldiń taýar aı­na­lymy ótken 2010 jyly 20 mıllıard 400 mıllıon AQSh dol­la­ryn qurap, dıplomatııalyq qa­rym-qatynas ornaǵan bastapqy ke­zeńmen salystyrǵanda 50-den astam esege ósti. Qytaı men Qazaqstan ara­syn­daǵy yntymaqtastyqty turaqty jáne tereń damytý eki memleket pen eki el halqyna shyn sezilip otyrǵan tıimdilikter berýde. Taraptar eki jaqtyń da túbegeıli múddelerine qatysty barlyq ma­ńyzdy máseleler boıynsha bir-birine sheshimdi túrde ózara qol­daý kórsetip keledi jáne esirt­kiniń zańsyz aınalymy men trans­shekaralyq uıymdasqan qyl­mys sııaqty jamandyqtarmen kúreste jemisti yntymaqtastyqty júze­ge asyryp otyr. Qytaı men Qazaqstannyń gý­manıtarlyq baılanystary da toq­taýsyz keńeıip, qoǵamdyq qa­rym-qatynasy belsendiligimen erek­shelenýde. Shekara óńirlerin­degi dostyq qarym-qatynas aýqy­my da keńeıe túsip keledi. Dás­túrli dostyqtan tamyr tartqan «Máńgilik beıbitshilik pen dos­tyq» ıdeıasy bizdiń halyqta­ry­myzdyń sanasyna tereńdeı engen. Halyqtarymyzdyń dástúrli dostyǵy búginde odan ári nyǵaıyp, damı túsýde. Biz Qazaqstanmen tyǵyz da úı­lesimdi qarym-qatynas­ta­ry­myz­dy BUU, ShYU, AО́SShK  jáne taǵy basqa kópqyrly qury­lymdarda berik ustanyp, óńirde jáne tutastaı alǵanda, dúnıe júzinde turaqtylyq pen damýdy qamtamasyz etýge zor úles qosý ústindemiz. Qytaı taraby eki­jaq­ty qarym-qatynastyń damý deń­geıine qanaǵat sezimin bildire otyryp, bul úderistiń odan ári de tereńdeı túsetinine zor senimdilik tanytady. Qytaı men Qazaqstan – izgi nıetti kórshiler jáne mańyzdy strategııalyq áriptester. Eki el de ShYU-ǵa múshe bolyp taby­la­dy. Bizdiń halyqtarymyz Qytaı men Qazaqstannyń uzaq merzimdi, turaqty, keń aýqymdy  strate­gııa­lyq áriptestik qarym-qaty­na­synyń odan ári damýyna óte múd­deli, óıtkeni, bul taraptardyń naqty jáne uzaq merzimdi múdde­lerine sáıkes keledi. Qytaı jaǵy Qazaqstanmen qarym-qatynasyn damytýǵa úlken mańyz beredi jáne kópqyrly ózara is-qı­myl­dy barlyq salada tereńdetýge um­tylady. Bul óz kezeginde eki­jaqty qarym-qatynasty jańa sapalyq deńgeıge shyǵarýǵa al­ǵyshart jasaıdy. Qazirgi kezde bizdiń elderimizde jańa besjyldyq  damý baǵ­darlamalaryn júzege asyrý úde­risteri júrip jatyr. Bul bizge eki­jaqty qarym-qatynasty da­my­tý úshin jańa jaǵdaılar tý­ǵyzady. О́zara qurmet, teńdik jáne ózara tıimdilik qaǵıdat­ta­ryn basshylyqqa ala otyryp, Qytaı taraby Qazaqstan jaǵy­men birlesip kúsh-jiger jumsaý ar­qyly bolashaqta da izgi kór­shi­lik, dostyq jáne ózara senim úderisterin nyǵaıtýǵa daıyn. Mine, sonda ǵana yntymaqtastyq tetikterin jetildirip, saýda-eko­nomıkalyq, energetıkalyq jáne shıkizattyq emes salalarda jańa bıikterdi baǵyndyra alatyn bo­lamyz.  Sonymen qatar, kóp­qyr­ly qurylymdardaǵy ustanym­dary­myzdy úılestirip, Qytaı-Qa­zaqstan strategııalyq árip­tes­tigi úzdiksiz jańa satyǵa kóte­ri­lýi úshin qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyǵymyzdy tereń­dete túsýge de múddelimiz. Suraq: Siz aldaǵy sapardan ne kú­tesiz? Qandaı nátıje­ler­ge qol jetkiziledi dep oılaı­syz? Jaýap:  Prezıdent Nursul­tan Na­zar­baevtyń shaqyrýy boı­ynsha men ústimizdegi jyldyń maýsym aıynyń ortasyna qaraı Qazaq­stan Respýblıkasynda memlekettik saparmen bolamyn. Bul – meniń Qazaqstanǵa jetinshi sapa­rym. Prezıdent Nursultan Na­zar­baevtyń Qytaıda osy jyl­dyń aqpan aıynda ǵana bolǵanyn esepke alsaq jáne aqpan kezdesýi men aldaǵy sapar aralyǵynda nebári tórt-aq aı ótkenin eskersek, bul – Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy strategııalyq árip­testik qatynasy asa joǵary deń­geıde turǵanyn aıqyn kórsetetin fakt. Osy saparym barysynda Prezıdent Nursultan Nazarbaevpen resmı kelissózder júrgizip, Premer-Mınıstr Kárim Másimovpen kezdesý ótkizetin bolamyn. Men Qazaqstan basshylyǵymen birlesip, ótken 20 jylǵa jýyq ýaqyt ishindegi Qytaı-Qazaqstan qa­rym-qatynasynyń damý qory­tyn­dy­laryn shyǵarýǵa jáne stra­te­gııa­lyq áriptestik qarym-qaty­nas­tarymyzdy odan ári damytýdyń baǵdarlamasyn túzýge, yntymaq­tas­tyqtyń barlyq baǵyttary boıynsha jańa mindetterin belgilep, maqsattaryn aıqyndaýǵa daı­ynmyn. Qazaqstan basshy­ly­ǵy­men ShYU-ny damytý boı­yn­sha, Orta­lyq Azııadaǵy jáne ózara qyzy­ǵý­shylyq týǵyzatyn basqa da   ma­ńyzdy halyqaralyq jáne óńirlik máseleler boıynsha jan-jaqty pikir almasamyn ǵoı dep oılaımyn. Memlekettik sapar  nátıje­leri boıynsha birlesken saıası qu­jat qabyldanatyn bolady. Sondaı-aq, eki jaqtyń tıisti vedomstvolary men jaýapty isker adamdary arasynda birqatar mańyzdy qujattarǵa qol qoıy­la­dy dep kútilýde. Bul qujattar ekijaqty qarym-qatynastyń saý­da-ekonomıkalyq, qarjylyq, ta­bı­ǵat qorǵaý salalaryn qamtıdy. Ortaq kúsh-jiger jumsaý nátı­jesinde sapar úlken tabyspen aıaqtalady deýge tolyq negiz bar. Sóıtip, Qytaı-Qazaqstan qarym-qatynasynyń ornyqty, turaqty jáne jan-jaqty damýyna qo­sym­sha serpin beriletin bolady.