Naqty is kerek, deıdi Kókshetaý ýnıversıteti fılosofııa kafedrasynyń meńgerýshisi Raýshan KО́ShENOVA

– Raýshan Nurhanqyzy, dás­túrli suraq qoıaıyn. Patrıotızm degenimiz ne? – Patrıotızmdi sóz emes, naqty is dep túsinemin. Ege­men­diktiń, Táýelsiz­digimizdiń ózin kóp aıtqanmen, kóbine aıqaıǵa salyp aıtamyz. Al balalarǵa onyń túpki maqsat, ishki mánin jete túsindirýimiz kerek. Otan­súıgishtigińdi de, patrıot eken­digińdi de naqty ispen kórset. Qur men patrıotpyn degendi aıta salýǵa bolady. – Sizdiń oıyńyzsha, forým qalaı ótti? – Jaqsy ótti. Degenmen, jas­tardyń ózara aralasýyn oı­las­tyrǵan jón edi. Qandaı is bol­syn aldymen adamı qa­lypqa, adamgershilikke negizdelýi kerek. Qazaq eli degen uǵymnyń ózi osy­dan bekı túsedi. Meıli, Qazaq­stan­da kim tursyn, ol birtutas Qazaq eli bo­lýy kerek dep bilemin. Astanada «Qa­zaq eli» monýmenti tur. Qazaq eli­niń balamasy Otan, atameken uǵymyna saıady. Ulystardyń, ulttardyń sezimin syılaý kerek, biraq elimiz týraly túsi­nikti qazaqstandyq emes, Qazaq eli dep qalyptastyrǵan durys. О́ıtkeni damyǵan elderde solaı. Memlekettik tildiń baryn­sha qanat jaıýy ol múm­kindikti jaqyndata túsedi. Osyndaı fo­rým sııaqty sharalar jastar­dyń otan­súıgishtik sezimin tár­bıeleýge qyzmet etedi. – Siz patrıotızm – naqty is degen edińiz jańa. Osy suraqty ózińizge qaratyp qoısaq? – Ábden bolady. Patrıot eke­nińdi dálelde demeksiz ǵoı (kú­le­di). Patrıot adam óziniń eli, hal­qy­nyń, ultynyń múddesi úshin jasaǵan isin mindetsinbeıdi. Ahmet Baıtursynovtar qalaı eń­bek etti ulty úshin? Men Kókshetaý ýnı­versı­tetindegi negizgi qyzme­tim­niń syrtynda Qazaq radıo­syn­da «Alqa» degen habar júr­gizemin. Habar orys tilinde beriledi. Onda qazaq ádebıetiniń, qa­zaq aqyn-jazýshylarynyń shy­ǵar­ma­la­ryn orys tilinde tyń­daı­tyn tyńdar­man­darǵa tanys­ty­­ra­myn, maman retinde taldaımyn. Eki jyl tegin júrgizdim. Sebebi, radıonyń jaǵdaıy qıyn boldy da, qarjy jetpedi. О́ıtkeni, men – óz halqymnyń patrıotymyn. «Tanymasyn syılamas» deıdi qa­zaq. Bizdiń talantty aqyn­dary­myzdy, jazýshylarymyzdy orys tildi jurt bilsin, tanysyn, sol arqyly qazaqtyń tiliniń, áde­bıetiniń qandaı baı ekenin bilsin degen oı boldy mende. «Shoqan joldary» degen birlestik qurǵanmyn. Ondaǵy maq­satym – jas­tar­dy ǵylym jolyna tartý. Bir ýaqyt­ta aqsha, bıznes birinshi orynǵa shyǵyp ketip, ǵy­lymnyń tómendep, nazarsyz qa­lyp qoıǵanyn jurt biledi. Men jas­tarǵa naǵyz ǵylymnyń ne ekenin túsindirsem deımin. Biz Reseıdiń Omby oblysymen qa­rym-qatynastamyz. Onda bir orys­tyń jas qyzy óz qarjysyna qa­zaq tili ortalyǵyn ashypty. Sony estı sala Ombyǵa bardym. Sondaǵy jas­tardy Kókshetaýǵa alyp kelip, Sy­rym­betti, tabıǵı, tarıhı oryndardy kór­set­tim. Qa­zaq tiline odan beter qyzyǵý­shylyǵy oıansyn dedim. – Jastardy patrıottyq, otan­shyldyq sezimge tárbıe­leý­de ózge jurttan úırenetin tustar bar ma? – Bar. О́zge jurt bireýdiń aqy­lyn, joǵarydan nusqaýyn kútip otyr­maı­dy. Mysal aı­taı­yn, Omby­nyń teatry on­shaqty jyldan beri teatr maý­symyn Reseı halyq ártisi Vladımır Kotovtyń Shoqan tý­raly «Lıýbına rosha» spektaklimen asha­dy. Shoqan general-gýbernatordyń áıeline ǵa­shyq bolady ǵoı. Ol óziniń mahab­baty Lıýbamen kezdesetin to­ǵaıdy «Lıýbına rosha» dep ata­ǵan. Qazir toǵaı joq, onyń ornyna orystar kóshe salyp, «Lıýba dańǵyly» dep ataıdy. Sol kóshede Lıýbaǵa eskertkish qoıǵan. Shoqan atyndaǵy kóshe men Lıýba dańǵyly qıyly­sady. Sol qıylysta Shoqan eskertkishi tur. Orys jurty Sho­qandaı uly ǵalymǵa ǵashyq bolǵan orys qyzynyń mahab­batyn qalaı qadirleıdi deseń­shi. О́zin baǵalaý da patrıotızm. Bizder, kókshetaýlyqtar Ombyǵa baryp, spektaklde Shoqan rólin oınaǵan ártiske sha­pan jap­tyq, Lıýbany oına­ǵan aktrısaǵa qam­zol kıgizdik. Al kelesi barǵanda «Lıýbaǵa» kımeshek kıgizip: «Sen bizdiń kelinsiń», dep sálem saldyr­dyq. Orys zııalylary Shoqan­ǵa osyn­daı qurmet kórsetip, baǵa­lap jat­qan­da, qazaqtar joly­myzdan jyǵylyp qalmaıyq dep baryp, sondaı izet kórsetip qaıtýdy uıymdastyrdym. – Sózińizge isińiz saı eken. Rahmet. Áńgimelesken Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı.