Qazaq ómiriniń tereńinen sýarylǵan talaı dástúri men mádenı qazynasy halqymyzdyń sanaly ǵumyrynda saqtalyp, erteden búginge jetti. Qazir sol kómeskilenip qalǵan dúnıemizdi qaıta jańǵyrtyp, keleshek urpaqtyń aldyna qoıyp otyrǵan jaıymyz bar. Bul jaǵynan memlekettiń de qosyp jatqan úlesi orasan. Sondaı mádenı saltymyzben birge sabaqtasyp, óshpesteı bolyp kele jatqan qazaqtyń ulttyq oıyndarynyń orny bólek.
Erterekte qazaqtyń ulttyq oıyndary degende aldymen kóz aldyńa ulttyq at sporty, atap aıtqanda, qyz qýý, kókpar, aýdaryspaq, báıge, taǵy basqalar elesteıtin. Qazir olaı emes. Halqymyz ǵumyr boıy kóshpendilik kún keship, attyń jalynda, túıeniń qomynda júrgenimen, ózine tán basqa da ulttyq oıyndarynyń bar ekendigin álemge moıyndata bastady. Sondaı oıyndarymyzdyń biri – toǵyzqumalaq.
Toǵyzqumalaq – álemdik mádenıettiń kez kelgen úlgilerimen boı teńestire alatyn 4 myń jyldyq tarıhy bar zııatkerlik oıyn, ozyq rýhanı mura. Búginde ultymyzdyń uranyna aınalyp otyrǵan saqtar, ǵundar, kóktúrkilerden qazirgi kúnge deıin jalǵasyp kele jatqan úndestiktiń bir aıǵaǵy.
Toǵyzqumalaq sońǵy jyldary joǵary qarqynmen damyp kele jatqandyǵy belgili. Oǵan Týrızm jáne sport mınıstrligi eleýli úles qosyp otyr. Merzimdi basylymdar men aqparat kózderi arqyly bilgenimizdeı, atalǵan oıyn túrin damytý barysynda áli talaı dúnıeler qolǵa alynatyn syńaıly. Bir qýanatyny, búgingi tańda toǵyzqumalaq oıynymen shuǵyldanýshy elderdiń qatary da ósip otyr. Atap aıtqanda, Qazaqstan, Anglııa, Fransııa, Germanııa, Reseı, Qytaı, Mońǵolııa elderinde jergilikti halyqtardyń arasynda oınaýshylardyń sany artýda. Al elimizde bul oıyn túrimen aınalysýshylardyń sany 100 myńǵa jetken eken. Degenmen, 100 myńdy kún sanap kóbeıte tússek nur ústine nur bolar edi. Ol úshin taǵy talaı eńbek pen qajyr-qaırat qajet.
Aıtaıyn degenim, atadan kele jatqan asyl muramyzdy urpaqtar sanasynda áli de bolsa jańǵyrta tússek. Ol úshin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi azdap bolsa da qoldaý kórsetse ózi de qulshynyp turǵan otandyq jastarymyz ary qaraı ekpinmen alyp keteri sózsiz.
О́zim atalǵan oıynnyń jankúıeri ári muǵalim bolǵandyqtan, toǵyzqumalaq oıyny týraly kez kelgen málimetti qalt jibermeýge tyrysamyn. Osylaısha ulttyq oıynymyzdy mektep baǵdarlamasyna engizip, jyl saıyn oqýshylar arasynda alaman saıystar uıymdastyrsaq degen usynysym bar. Iá, qazir toǵyzqumalaqpen Halyqaralyq toǵyzqumalaq qaýymdastyǵy bel sheshe aınalysyp jatqandyǵy ras. Tipti onyń uıytqy bolýymen birneshe halyqaralyq jarystar, álem chempıonattary ótkizildi. Atalǵan jarystarda Otanymyzdyń
toǵyzqumalaqshylary oza shaýyp, ózderin ilgeriden kórsete bildi. Al shetelderde ótkizilgen syndarda da elimiz sheberleriniń esimi birinshi bolyp ataldy. Atap aıtqanda, erler arasynda Aıdos Seıitjannyń shashasyna shań juqpaı tur búginde. Árıne, qýanamyz.
Al aldaǵy shilde aıynyń 18-i men 22-si aralyǵyndaǵy Chehııadaǵy toǵyzqumalaq qaýymdastyǵynyń bastamasymen tuńǵysh ret Eýropa chempıonaty Pardýbıse qalasynda ótkiziledi. Oǵan da elimizdiń úzdikteri saılanyp qoıǵandyǵy málim. Sondaı-aq, 2012 jyly Halyqaralyq toǵyzqumalaq qaýymdastyǵynyń qoldaýymen elimizde Azııa jáne álem chempıonaty ótkiziledi. Toǵyzqumalaqtyń tolaıym tabystary bul joly da el mártebesin bıikten kórsetedi degen senimdemiz.
Jańyl О́TEBAEVA, №37 orta mekteptiń muǵalimi. Astana.