Maqtaǵan tehnıkanyń mashaqaty qashan taýsylady?

Qostanaılyq dıqandar kók­tem­gi dala jumystaryn aıaqtap, de­min bir aldy. Jıi jaýǵan jań­byr dıqandarǵa ótken jyldarǵy qýańshylyqty da umyttyraıyn degendeı. Bıyl jerde ylǵal mol. Alaıda dıqan kóńili alań. Nege? О́ıtkeni, az ǵana jyl buryn qýana-qýana alǵan amerıkalyq, eýropa­lyq ozyq tehnıkalardyń osy naýqanda yzasy ótip boldy. Jermen jumys istegen kim bolsa da tehnıkasyz qarǵa adym attaı al­maıdy. Sondyqtan aýyl sharýa­shy­lyǵy baýyryn kótere bastaǵan 2000-shy jyldardyń ortasynan bastap oblysta tehnıka parkin jańalaý qyzý qolǵa alynǵan edi. Jaqynda dıqandar men alys shetelden aýyl sharýashylyǵy tehnı­ka­laryn jetkizýshilerdiń kezdesýinde oblys ákimi Sergeı Kýlagın búginge deıin osy maqsatqa 82 mıl­lıard teńge jumsalǵanyn aıtty. Qazir oblysta kóktemgi dala ju­mystarynyń 49 paıyzy, astyq­tyń 60 paıyzyna jýyǵy alys shetelderden ákelgen tehnıkalarmen atqarylady. Amal ne, bıyl egin egý kezindegi tájirıbe kórsetke­nindeı, sheteldik úzdik tehnıkalar dıqandardy sazǵa otyrǵyzatyn túri bar. Qazaqstannyń Eńbek Eri Saıran Burqanov – sharýashy­lyq­taǵy burynnan qalǵan kombaındar men traktorlaryn, seıalkala­ryn túgel­deı derlik alys sheteldik zamanaýı tehnıkalarmen jańala­ǵan­nyń biri. – Qostanaıda alys shetelden ákelingen tehnıkalardyń servıs or­talyǵy joq. Kombaındar men trak­torlardyń qosalqy bólshek­terin alý úshin Kókshetaýǵa barý kerek, izdegeniń onda joq bolsa, sol traktor, kombaındy shyǵara­tyn eý­ropalyq zaýyttarǵa sura­nys ja­saısyń. Egindi egý jáne jınaý naýqany kezinde ár saǵat qymbat ekeni belgili. Qostanaıdan Kókshe­taýǵa baryp kelgenshe traktor nemese kombaın qańtarylyp 2-3 kún turady. Bul bir. Ekinshiden, qo­salqy bólshekterdiń sapasy joq. Seıalkanyń dıskileri dándi seýip bolǵanǵa deıin áreń shydaıdy. Qym­batyn qaıtersiń. Burynǵy reseılik tehnıkalardyń qosalqy ból­shekterinen bes ese qymbat. Qos­tanaıda sheteldik tehnıkalar qo­salqy bólshekteriniń qoımasy bolmaı, dıqandar jaǵdaıy jaqsarmaı­dy, – deıdi Saırat Bálkenuly. Amerıkalyq, eýropalyq aýyl­sha­rýashylyǵy tehnıkalaryn sat­qan­dardyń isi «esegim sýdan ót­kenshe» degenniń keri bolyp otyr­ǵan syńaıly. Mysaly «Djon dır» kombaındaryn satqan kezde servıstik ortalyqtar ár oblys­tarda ashy­lady, olardy jóndeýde, qosalqy bólshektermen qamtamasyz etýde eshqandaı qıyndyqtar bolmaıty­nyn aıtyp sý sepkendeı etken fı­r­ma ókilderiniń ýádesin dıqandar umytqan joq. Mine, endi olardyń sóziniń barlyǵy da qaǵaz júzinde qalyp otyr. О́nimdiligi joǵary sheteldik tehnıkalardyń turyp qa­lýynan keletin shyǵyn da az emes. – Tuqym sebetin sheteldik keshendik tehnıka bir táýlik turyp qalsa, sol kúngi etken eńbektiń 20-25 paıyzy jelge ushqanmen birdeı. «Keıs» traktorynyń synyp qalǵan generatoryn Kókshetaýdan shuǵyl jetkizgenimizshe bir táýlikten asa ýaqyt ketti. Eger servıstik ortalyq Qostanaıda bolsa, ony aýystyrýǵa nebári úsh-aq saǵat ýaqytymyz keter edi. Fırmadan suratqan qosal­qy bólshekterdi jarty jylǵa deıin kútemiz. «Keıs» traktory osylaı kútýdiń saldarynan úsh aı qańta­rylyp turdy. Akkýmýlıatorlar jar­ty jyldan aspaı toqtap qala­dy, al onyń bergen kepildik merzimi kem degende eki jyl, – deıdi «Rysqul» seriktestiginiń atqarýshy dırektory Aleksandr Maksımov. Sharýalar sheteldik tehnıkalardyń sapasyna da shaǵym aıtty. «Qaı­rat» jaýapkershiligi shekteýli serik­testiginiń dırektory Tóremurat О́tepovtiń Germanııadan 350 myń AQSh dollaryna aldyrǵan keshendi tehnıkasy qyrǵa bir shyqpastan áli tur. Qosalqy bólshekterdiń qym­­battyǵy men joqtyǵynan tehnıka­nyń qyr basynda toqtap qalǵan mysaldary jetkilikti. Kezdesýde dıqannyń janaıqaıyna sheteldik tehnıkalardy jetkizip beretin fır­malardyń jergilikti ókilderi ja­rytyp eshqandaı ýáj aıta almady. Mamandardyń aıtýynsha, ob­lysta aýylsharýashylyǵy tehnıka­la­rynyń 60 paıyzy eskirgen. Dıqandar «KazAgrofınans» aksıonerlik qoǵamynyń nesıelik demeýimen nemese óziniń tapqan qoldaǵy qarjysyna bolsyn tehnıkany jańalaýdy toqtatpaıdy. Eger sheteldik zaýyttar dıllerleri men servıstik ortalyqtar óz tutyný­shy­larymen aradaǵy jumysty jolǵa qoımasa, shashetekten shashy­lyp alǵan tehnıkasy úshin taǵy da eselep shyǵyn­danyp, sheteldik fırmalar­dyń tespeı soratyn jemine aınalatyn túri bar. Oblys ákimi Sergeı Kýlagın sheteldik tehnı­kany satýmen aınalysatyn fırmalar ókil­deriniń óz tutynýshy­la­rymen araqatynasyn jergilikti atqarýshy bılik beıtarap baqy­laıtynyn aıtty. Eger ol sheshimin tappasa, bul kórinis dıqan shy­ǵynymen qosa aýyl sharýashy­lyǵy­nyń damýyna da keri áserin tıgizeri sózsiz. Ozyq tehnıkanyń bul ma­shaqaty taýsyl­masa, elimizdegi syrt­qa satatyn un men astyqtyń 40 paıyzyn berip otyrǵan qostanaı­lyq dıqandardyń Úkimet esigin qaǵýǵa májbúr bolatyn ýaqyty da alys emes. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı.