Qýaty artqan jylý ortalyǵy

Endi Atyraýda elektr energııasynyń tapshylyǵy bolmaıdy Sońǵy jyldary munaıly óńirde elektr qýatyn tuty­nýǵa suranys kúrt artty. Soǵan oraı Atyraý qalasynda ásire­se, jaz aı­larynda energııanyń tapshylyǵy aıqyn seziletin edi. Al Atyraý jylý-elektr or­ta­lyǵynyń elektr qýatyn óndirý múmkindigi shekteýli bo­latyn. О́ıtkeni, Atyraý jylý-elektr ortalyǵynyń bastapqy jobalanýy ótken ǵasyrdyń orta­synda qolǵa alynyp, 1963 jyly  birinshi kezegi qatarǵa qosyldy. Al, onyń ekinshi kezegi 1969-1970 jyldary ju­mys jasaı bastasa, úshinshi kezegi 1976 jyly paıdalanýǵa tap­syrylǵan eken. Demek, jar­­ty ǵasyrdan astam ýaqyt­tan beri jańǵyrtylmaǵan jy­lý-elektr ortalyǵy tutyný­shy­la­rynyń óskeleń surany­syn tolyq óteýi múmkin de emes edi. Sol sebepten orta­lyqtyń qýatyn odan ári ulǵaı­tý jobasy qolǵa alyndy. Jo­banyń quny –16,5 mlrd. teńge. Bul qarjyny kásiporyn óz esebinen saldy. Iаǵnı, otandyq ınvestısııa. О́tken jyldyń aıaǵynda kásiporynnyń  qo­maq­ty qar­jysyna iske asy­ryl­ǵan joba  Atyraý jylý-elektr or­ta­lyǵynyń qýatyn burynǵy­dan 75 megovatqa art­tyrdy. Atalǵan jobanyń 25 mego­vattyq bastapqy qýatyn Elba­sy Nursultan  Nazarbaev 2009 jy­ly óńirge kelgen saparynda iske qosyp, ob­lys energetık­terine tabys tiledi. Osy joba to­lyq qýatynda jumys jasa­ǵanda óńirdi elektr energııa­sy­men qamtýda 2012 jylǵa deıin esh qıyndyq týyndamaıdy. Al jylý ener­gııasy­nyń qa­jet­tiligi qazirgi qýat­­­tar­men-aq óteledi, dep sendirgen ká­siporyn bas­shy­lary mu­ny­men de shektelip qal­mady. Aldaǵy jyl­dary taǵy da 75 megovattyq elektr jáne 169 gıkokalo­rııa­lyq jy­lý energııalaryn qa­tar­ǵa qo­sýdy josparlap qoı­ǵan. Bul jańa qýattar paıda­lanýǵa berilgende 2015-2018 jyl­darǵa deıingi suranysty tolyǵymen qamtý múmkin bol­maq. Degenmen, mu­naıly óńir ekono­mıkasy jyl saıyn qar­qyndy damýda. Bas­qasha aıt­qan­­da, óńir ekonomı­ka­synyń ór­ken­deýimen birge elektr ener­gııa­syn tutynýǵa suranys arta bermek.  Osyǵan baıla­nys­­ty kásiporyn bas­shy­lyǵy 2020 jylǵa deıingi múmkin qajet­tilikti osy kezden eskerip, keleshekte taǵy da qýaty 75 megovattan kem bol­maıtyn eki bý týrbınasyn salý jaıy­nyń jo­ba­syn ja­saq­taýǵa kirispek. Atyraý jy­lý-elektr or­talyǵyna 75 megovattyq qo­symsha qýat beretin tórtinshi kezeginiń  paıdalanýǵa berilýi­niń óńir úshin qandaı mańyzy bar? Atyraý jylý-elektr or­talyǵy AQ prezıdenti Muham­betqalı Qa­lıevtiń aıtýynsha, bul aldymen, elimizdegi serpindi jobalardyń biri.  El­basynyń ózi buǵan aıryqsha mańyz berip, elimizdiń áleý­met­tik-ekonomıkalyq áleýetin odan ári arttyrýǵa múmkindik jasaıtyn joba retinde atady. Sonymen qatar, jyl sanap ósip kele jatqan munaıly me­kenniń energetıkalyq qýat­tarǵa degen suranysy tolyq qamtamasyz etiledi. Qa­­­tarǵa qosylyp jat­qan jańa kásip­oryndar, tur­ǵyn úıler men áleý­mettik nysandar elektr jáne jylý energııa­la­ryna senimdi qosy­lady. Osy maqsat úshin Reseıdiń Kalýga qala­synan jańa úsh bý týr­bınasy ákelinip, orna­tylǵan. – Jylý-elektr or­taly­ǵy­nyń jańǵyr­ty­lýy óńir úshin aıryq­sha mańyzǵa ıe, – deıdi oblys ákimi Bergeı Rys­qalıev. – О́ıtkeni, bul ótken jyly bizdiń oblysta iske asyrylǵan jeti ınvestısııa­lyq jobanyń biri. Osy kezge deıin óńirimiz­de elektr ener­gııasynyń tap­shy­­lyǵy baı­qalýshy edi. Ási­rese, elektr ener­gııasyn tuty­ný kó­beıetin jaz aılarynda tuty­nýshy­larǵa qıyn bola­tyn. Endi sol qıyn­dyqtardan aryldyq deýge bolady.  Orta­lyqty jań­ǵyrtý barysynda­ǵy qurylys jumysta­ryna 300-ge jýyq adam jumysqa tar­tylsa, joba iske qosyl­ǵan­nan keıin  117 adam  jumysqa qabyldandy. Olardyń bári de kásibı biliktiligin qosymsha jetildirgen jer­­gilikti turǵyn­dar. Eń bas­tysy, óńirdiń ener­getı­kalyq qaýipsizdigin qamta­masyz etýge senimdi qadam jasaldy. Atyraý energetıkteri elektr jáne jylý energııalaryn tutynýshyǵa taratýǵa basa mán berip otyr. Qysqa merzimde ǵana bir myń sha­qyrymnan asa jańa elektr jelisi tartylyp, 90-ǵa jýyq elektr energııasy­men qamtý nysan­dary qatarǵa qosyldy. Olardyń ishinde 55 transformator bar. Qoldanys­taǵy elektr jab­dyqtary jos­parly túrde, turaqty kúrdeli jón­deýden ótip keledi. «Buryn bizdiń orta­lyqta 215 mego­vattyq qýat óndiriletin. Bul óńirdiń elektr energııasyna qajettiligin tolyq óteı alma­dy. Sol sebepten kórshiles Mańǵys­taý oblysynan, Reseıden qosymsha qýat alyp keldik. Endi burynǵyǵa qo­sym­sha 75 megovat­tyq qýat óndi­retin jańa jobany iske qo­syl­ǵan­nan keıin Atyraýda ón­di­ri­letin qýat kózi 290 megovatqa jetip otyr. Budan bylaı óńirdiń elektr ener­gııa­syna qajetti qýatty ózimiz óndire alamyz. Elektr energııasy­nyń tapshy­ly­ǵy bolmaıty­ny osy jazda baı­qalýy tıis. Jalpy, Atyraý jylý-elektr ortaly­ǵyn­da tór­tinshi ke­zektiń iske qo­sylýyn táýel­sizdigimizdiń tamasha tartýy dep nyq aıta ala­myz», dedi bizben áńgi­mesinde «Atyraý jylý-elektr ortalyǵy» AQ prezıdenti Muhambet­qalı Qalıev. ...Qazir Atyraýda da jaz­ǵy ystyq 30 gradýstan tó­men bolmaı tur. Buryn osyn­­daı ystyq bastaly­sy­men elektr energııasy azaı­yp ketetin. Atyraý qalasy­nyń keı núktelerinde ja­ryq­tyń jıi sónip qalatyny baıqalatyn. Onyń sebebin energetıkter turǵyndardyń sal­qyndatqysh buıymdar­dyń kóbirek qosylýy­men elektr energııasy jetpeı jatyr, Atyraýda óndiriletin elektr energııasy tutynýshy sura­nysyn qanaǵattandyrý­ǵa jet­kiliksiz dep túsin­dire­tin. Al turǵyndar páterle­rin­de elektr ener­gııasynyń azaıýy­men tońazytqysh, teledıdar sekildi turmystyq buıym­dardyń isten shyǵýy­na oraı shaǵym aıtyp jata­tyn. Keıde másele sotqa deıin tireletin. Bıyl elektr ener­gııa­synyń azaıǵany,  ja­ryqtyń sóngeni jónin­de ázir­ge derek tirkelmedi. Tur­ǵyndar tara­py­nan shaǵym da aıtyla qoıǵan joq.  Energe­tıkter elektr qýatynyń turaqty bolaryna senimdi. Joldasbek ShО́PEǴUL, Atyraý oblysy.